Een eeuw resoluties van Raad van State: Tussen Munster en Aken [1648-1748]

...Henk Beijers aan het werk...

Als vrijwilliger bij het BHIC heb ik onlangs een mooie mijlpaal bereikt door over de hele periode 1648-1748 alle resoluties van de Raad van Statemet betrekking tot de historie van stad en meierij van ’s-Hertogenbosch via samenvattingen digitaal te bewerken, zodat vele onderzoekers, van allerlei pluimage, daar hun voordeel mee kunnen doen. 

Historisch geïnteresseerden zijn niet direct genegen om allerlei overheidsarchieven te gaan raadplegen omdat die vaak of niet of onvoldoende zijn geïndiceerd. Toch is het verrassend hoeveel boeiende informatie daar vaak in aangetroffen wordt. Ik heb dat persoonlijk mogen ondervinden tijdens de bewerking van deze resoluties te beginnen bij inv.nr.190 en te eindigen bij inv.nr.359, met andere woorden 169 kloeke delen van een gemiddelde dikte van 10-18 cm en een enkel resolutieboek nog een graadje dikker zelfs. Per deel een gemiddeld aantal van rond de 50 pagina’s hetgeen in concreto betekent dat het hier gaat om ca. 8500 folio’s historische informatie.

Wie niet binnen het gebied van de Meierij van ’s-Hertogenbosch woont in een van de vier Meierijse kwartieren Peelland, Kempenland, Oisterwijk en Maasland zal met deze sterk streekgebonden digitale bewerkingen misschien niet veel [kunnen] doen en deze ‘Resoluties van de Raad van State’ niet zo snel raadplegen, maar het is goed om te weten dat het hier gaat om overheidsarchieven die de hele Republiek der Verenigde Nederlanden bestrijken, vooral toegespitst op de generaliteitslanden en de Zuidelijke Nederlanden, dus ook boeiende informatie m.b.t. de Baronie van Breda, het land van Cuijk, het markiezaat van Bergen op Zoom e.d.

Men vindt er o.a. informatie over bv. alle vestingsteden met forten en schansen in den lande van noord naar zuid van Bourtange naar Sluis in Zeeuws Vlaanderen of Maastricht in het Limburgse, militaire functionarissen van soldaat tot generaal, ingenieurs, aannemers en opzichters van vestingwerken, kerkelijke functionarissen als predikanten en roomse geestelijken uit die periode en hun aanstellingen, rekesten van regenten of individuele inwoners van de afzonderlijke plaatsen, pachters van allerlei imposten, buitenlandse betrekkingen en functionarissen, activiteiten van rentmeesters van geestelijke goederen of rentmeesters van bepaalde geestelijke instellingen als gasthuizen, fundaties e.d., schoolmeesters.

Maar ook bouw en reparatie van water- en windmolens molenhuizen en pachthoeven die sinds 1648 aan het land toebehoorden, oude kapellen die als schoolhuis werden ingericht, tijdens oorlogsjaren sowieso allerhande militaire informatie m.b.t. munitie, artillerie, zeeslagen, regimenten, compagnieën, garnizoenen, kruitmagazijnen, commandanten, gouverneurs, verplaatsingen van troepen, militaire hospitalen, rapporten van de landsadvocaten rond bepaalde processen, aanleg van wegen en andere infrastructurele projecten, grensconflicten tussen gemeenten en noem maar op. Het is dus historisch gezien een uitzonderlijk interessante bron!

Ze zijn allemaal te raadplegen op mijn eigen website www.henkbeijersarchiefcollectie.nl  onder de bhic-bestanden, maar ook op de BHIC-site zijn ze te raadplegen en op plaatsnaam en/of trefwoord te doorzoeken.

Geschreven door: 
Henk Beijers

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Neem een kijkje in een veldhospitaal in 1746
- Feest in Den Bosch in 1744 valt letterlijk in het water

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Een losgeslagen bende in Oss

...galg op de Vughter Hei, bron NCRD, Nationaal Gevangenismuseum...

De Bende van Oss klinkt menigeen bekend in de oren. Maar onderzoeker Henk Beijers treft in de resoluties van de Raad van State al in 1748 een bendeleider in Oss aan die aan het hoofd staat van een groep ‘vagebonderende hoogduitsche smousen’. Met een waslijst aan 'ontoelaatbare delicten' ging hij direct naar cachot.

De raad en rentmeester generaal der domeinen van Brabant geeft een reactie op een klacht van Reinhard Burchard Rutger Graaf van Rechteren als hoog- en laagschout van stad en Meierij van ’s-Hertogenbosch. Het is bekend dat rond 1748 het in de Meierij bepaald niet pluis was. Allerlei gespuis terroriseerde de regio maar de daders werden aardig op de hielen gezeten, totdat in Oss in kwartier Maasland een zekere Jonas Zacharias Pos alias Seuk, een Amsterdammer van geboorte, als bendeleider van een groep ‘vagebonderende hoogduitsche smousen’ in de kraag werd gegrepen, gearresteerd en terstond werd overgebracht naar het cachot.

Hij had al een serie ernstige delicten op zijn naam staan, was al diverse malen op water en brood gezet, maar was kennelijk hardleers. Ook zijn handlangers konden de dans niet ontspringen. Voor de Bossche schepenbank werd Jonas ‘scherpelijk geëxamineert’ naar aanleiding van huisinbraken, diefstal, afpersing en meer ontoelaatbare delicten. Hij moet tijdens dat pittig verhoor tot het besef zijn gekomen dat het de overheden nu menens was, er geen ontkomen aan was en ontdekt hebben dat de schepenen in ’s-Hertogenbosch tot in de kleinste details op de hoogte waren van zijn losbandig en schandelijk gedrag en gruwelijke praktijken.

Eenmaal terug in zijn ‘gevangeniscel’ heeft hij kennelijk diep zitten nadenken over de rigoureuze gevolgen van zijn veroordeling en de akte vermeldt dat hij ‘uit vreeze van geconvinceert te werden en om zijn welverdiende straffe te ontgaan’, uiteindelijk zijn ‘geweldige handen’ aan zichzelf heeft geslagen door zichzelf te verhangen. Zijn dode lichaam werd kort daarop op een kar gelegd en vervoerd tot buiten de stad om begraven te worden in de directe omgeving van de galg. In zijn kielzog trok hij van die ‘swervende bende hoogduitsche smousen’ ook nog een mans- en twee vrouwspersonen mee het ongeluk in. Het betrof een zekere Moses Jacob binnen de bende bekend als Moijses Smaalhaken, ook zijn bijzit genaamd Schoontje Marcus ging een veroordeling tegemoet alsmede Belie Simons, de huisvrouw van wijlen Philip Falk die  inmiddels de strop al had gekregen.

Moses werd veroordeeld en aan een ‘scherpe torture’ blootgesteld, maar die wist hij te doorstaan. Daarna kwamen de beide vrouwen aan de beurt, maar die bleven alles waarvan ze beticht werden hardnekkig ontkennen. Uiteindelijk werden deze drie voor eeuwig en altijd uit de Meierij verbannen. Of ze daarna hun kwalijke praktijken hebben voortgezet is verder niet bekend!

Bron: BHIC toegang 178 inv.nr.357 Resoluties van de Raad van State dienstjaar 1748 folio 884 verso dd. 13 april
     
Geschreven door: 
Henk Beijers

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Neem een kijkje in een veldhospitaal in 1746
- Feest in Den Bosch in 1744 valt letterlijk in het water

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Zware kost, die resolutieboeken...

...welke boeken zijn er nu zó dik?...

Wie tijdens Open Monumentendag of Den Bosch Maritiem naar de Citadel is gekomen, kan het haast niet hebben gemist: een vitrinekast in de centrale hal met daarin drie énorm dikke boeken. Wie het juiste aantal bladzijden wist te raden, kon een drone in de wacht slepen. Maar om welke boeken ging het nu precies? 

Die zware kost die daar zo mooi werd geëxposeerd (met veel dank aan Helioz!) waren resolutieboeken van de Raad van State van de jaren 1748, 1749 en 1752 (van onder naar boven gezien). De Raad van State was tijdens de Republiek het uitvoerend orgaan van de Staten-Generaal. Onze provincie was namelijk geen zelfstandig gewest binnen de Republiek maar viel als generaliteitsland direct onder het bestuur van de Staten-Generaal. Alle besluiten die op de zittingen van de Raad van State werden genomen, werden vastgelegd in resoluties. Dus in deze 'Haagse' boeken vind je dus veel informatie over 'ons' Brabant. Het BHIC beschikt over een bijna complete serie in het net geschreven resoluties van de Raad van State (1584-1795, toegangsnr. 178).

De resolutieboeken van de Raad van State vormen een rijke bron voor onderzoekers. Ze geven veel informatie over bijvoorbeeld alle vestingsteden met forten en schansen in den lande van noord naar zuid van Bourtange naar Sluis in Zeeuws-Vlaanderen, militaire functionarissen van soldaat tot generaal, ingenieurs, aannemers en opzichters van vestingwerken, kerkelijke functionarissen als predikanten en roomse geestelijken uit die periode. Maar ook rekesten van regenten van afzonderlijke plaatsen, buitenlandse betrekkingen, allerhande militaire informatie, rapporten van de landsadvocaten rond bepaalde processen en noem maar op.

Vanaf het begin van de 18e eeuw zie het aantal militaire zaken enorm toenemen. Logisch, want vanaf 1702 woedde de Spaanse Successieoorlog, die zich deels in de Zuidelijke Nederlanden afspeelde. Tijdens deze oorlog bereikte het Staatse leger van de Nederlandse Republiek met 120.000 man zijn grootste omvang ooit.

Overigens zijn de samenvattingen van de resoluties over de jaren 1629-1713 te doorzoeken op onze website. Het gaat daarbij om een selectie, namelijk alleen om resoluties die de Meierij van 's-Hertogenbosch betreffen. Maar over de jaren 1704-1713 is wel een eenvoudige index op persoons-, plaats- en zaaknamen te doorzoeken die álle resoluties betreft, dus níet alleen resoluties die de Meierij betreffen.

De doorzoekbaarheid van deze prachtige bron hebben we te danken aan archiefonderzoeker Henk Beijers, die vrijwel dagelijks op de studiezaal van het BHIC is te vinden om interessante archieven voor het publiek makkelijk toegankelijk te maken. Henk ontdekte zo dat er in Den Bosch tijdens de Oostenrijkse Successie-oorlog [1740-1748] een militair hopsitaal in gebruik was.

“Men ontdekte in de stad een groot huis van drie verdiepingen. Eigendom van een zekere Gerbade, één van de Bossche schepenen met aan de kant van de Dieze nog een galerij, die overdekt zou moeten worden. Metselaarsbaas Van Wapperom werd erheen gestuurd om een oculaire inspectie te verrichten en volgens hem zou een ingrijpende verbouwing nodig zijn om er circa 800 zieke of gewonde manschappen te kunnen opvangen. Alleen al op de verbouwde derde verdieping werden 120 zieken ondergebracht.” Benieuwd naar de huurprijs van het ziekenhuis of hoeveel kribben (bedden) gemaakt moesten worden? Lees dan hier verder.

Geschreven door:
Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Frauduleuze notaris loopt tegen de lamp
- Feest valt letterlijk in het water

De beste verhalen via e-mail ontvangen?