Baan kwijt vanwege Darwin

...directeur Van Hoek met de 'ridderorde'...

Corrie Aarts stuurde deze foto op. We zien rechts directeur Albert van Hoek van de Mater Amabilisschool in Tilburg. De man is net ontslagen. Waarom? Hij heeft zijn leerlingen verteld over de evolutieleer.

Corrie schrijft: "Meneer Van Hoek waagde het om ons te vertellen over de evolutie en omdat wij dat zeer interessant vonden, wisselde hij de katholieke lessen af met evolutieleer. Dit werd een groot conflict tussen het bestuur (bestaande uit nonnen) en de directeur. De klas kwam in opstand, er kwam een groot stuk in dagblad de Stem maar het mocht niet baten de directeur kreeg zijn onslag. Bij zijn afscheid heeft onze klas hem gehuldigd met een 'ridderorde', zoals te zien is op de foto."

Het lijkt nu onbegrijpelijk dat dat de reden van ontslag kan zijn maar ruim een halve eeuw geleden werd daar in sommige kringen anders over gedacht. Alleen... in welk jaar was het? En liever ook nog: in welke maand? De indrukwekkende online collectie historische kranten van de Koninklijke Bibliotheek levert dit keer niets op. Maar deze kwestie moet toch de pers hebben gehaald? Onze collega's van het Regionaal Archief Tilburg willen graag de helpende hand bieden maar aangezien daar de kranten op microfiches staan, is een nadere tijdsaanduiding wel nodig...

Wie weet er meer? Zat je bij meneer Van Hoek in de klas en weet je nog wanneer dit speelde? Of heb je wellicht het artikel uit De Stem bewaard? Vertel het ons zodat we het verhaal weer compleet kunnen maken!

De vrouw met de 3.350 babies

Hanne, het strálende middelpunt tijdens het feest (1960)

Op donderdag 18 november 1960 was het feest in het gebouw van het Wit-Gele Kruis in Boekel, maar ook een beetje treurig. Na dertig jaar trouwe dienst, waarin ze 3.350 Boekelse babies in hun eerste dagen had geholpen, legde Hanne Bongers haar werk om gezondheidsredenen neer. Ze was toen 61 jaar en al sinds 26 oktober 1930 in dienst als kraamverzorgster. 

Die beroepskeuze was eigenlijk uit nood geboren. Ze was nog maar net tien maanden getrouwd, toen haar man een ongeval kreeg, waardoor hij invalide werd. De sociale voorzieningen waren in die dagen nog heel anders dan nu, en Hanne zou voor de inkomsten van het jonge gezin moeten gaan zorgen.

In Uden volgde ze de cursus voor kraamverzorgster en in 1930 haalde ze haar diploma. Pastoor Kitselaar uit Zeeland trad zo’n beetje op als haar “beschermheer” en zorgde ervoor dat ze uiteindelijk in Boekel bij het Wit-Gele Kruis terecht kwam. De eerste Boekelse babies die aan haar zorgen werden toevertrouwd waren Franciscus Vonk en Antonius van der Aa. Er zouden er nog duizenden volgen, waaronder 42 tweelingen en een drieling. 

 
De redacteur van Uit onze Knollentuin, waaraan veel van deze gegevens zijn ontleend (met dank aan Bart van de Ven), rekende in 1960 uit hoeveel kilometer Hanne in die dertig jaar wel niet gefietst zou moeten hebben. Het kwam neer op meer dan 200.000 kilometer, ofwel ruim vijf keer de aarde rond. In die dertig jaar versleet Hanne dan ook acht fietsen. Dat fietsen ging altijd maar door, onder alle omstandigheden, weer of geen weer. Kinderen houden daar nu eenmaal geen rekening mee, als ze de wereld in willen. 

Ook de oorlogsomstandigheden speelden geen enkele rol: Hanne ging, met onverduisterde fietslamp, gewoon op pad als zich weer een nieuwe wereldburger aankondigde. Dat leidde een enkele keer tot opsluiting door Duitse soldaten, waarna ze dan zelf “verlost” moest worden door de Boekelse wachtmeester van politie Renkens.

Hanne deed haar werk met hart en ziel, stond de Boekelse moeders met raad en daad terzijde en fungeerde voor velen als vertrouwenspersoon. De belangstelling voor haar zilveren jubileum in 1955 was dan ook groot, net als de waardering van de gemeenschap voor haar inzet.

Bron: ‘Uit onze Knollentuin’, Bart van de Ven.

Televisieontvanger voor de burgemeester

Gek woord eigenlijk 'televisieontvanger', maar zo heetten ze toch echt, de tv’s van de jaren ’50 en ’60. Het waren bakbeesten, maar toen vonden we dat niet erg.

We hadden immers een venster op de wereld, en voor de kleintjes waren er Tante Hannie en Dappere Dodo. Ook de burgemeester van Heesch zal blij zijn geweest met dit cadeau. Was het bij zijn afscheid of had hij een ambtsjubileum te vieren? Zeker is wel dat het gezelschap had plaatsgenomen in de hal van de Heilig Hartschool, aan het tegenwoordige Vijfeiken. Behalve de echtgenote van de burgemeester zien we ook een parochiegeestelijke, de ceremoniemeester en een man met een filmcamera, voorzien van een filmzon. Iedereen is officieel gekleed – “casual friday” is nog verre toekomst.

Ga even terug in de tijd met Tante Hannie. Als zij op de buis verscheen, zaten alle kinderen met open mond te kijken. Jij ook misschien?

Meer weten over Heesch? Kijk dan ook eens naar ons online geschiedenisboekje van Heesch of naar onze serie foto's op Flickr.

Zingen voor bisschop Bekkers

Heel Rooi was uitgelopen, op de dag dat Wilhelmus Marinus Bekkers, pas tot bisschop gewijd, zijn geboortedorp bezocht. Het BHIC heeft een hele serie foto’s van dat gebeuren in zijn collectie en daar valt op hoe enthousiast de mensen waren. 

Dat had niet alleen met Bekkers’ Rooise afkomst te maken, maar zeker ook met zijn persoonlijkheid. Bisschop Bekkers was rond 1965 het gezicht van de katholieke kerk in Nederland en dat was toen een vriendelijk gezicht. Op deze foto wordt hij, staande in de kiosk op de Markt, toegezongen door de schooljeugd. Deze meisjes, vergezeld van hun leerkracht, gaan zo te zien helemaal op in hun lied.

Wij van Brabant Bekijken verrassen je hieronder graag op nog een paar mooie foto’s uit deze serie…

Wil je meer weten over Monseigneur Bekkers? Kijk dan hier. Of kijk naar het filmpje van de begrafenis van de geliefde bisschop. Zet je luidspeker open want de muziek van Albinoni mag hierbij niet ontbreken. Ben je geïnteresseerd in zijn geboorteplaats, bezoek dan ook eens het online geschiedenisboekje van Sint-Oedenrode.

Supporters door dik en dun

Echte supporters komen altijd kijken. Zij laten zich niet weerhouden door een regenbuitje, want daar heb je paraplu’s voor, desnoods tweepersoons - dat is nog gezelliger ook! We zijn hier te gast in het Udense sportpark, maar wat daar te doen is, heeft de fotograaf niet vastgelegd.

De kleding van de zusters en de andere aanwezigen ademt de sfeer van de jaren ’60 van de vorige eeuw. Aan de habijten en de kappen te zien zijn de zusters niet van de Vorstenburg, maar van een ander klooster in Uden. En de overige toeschouwers komen vast ook uit Uden. Wie weet, misschien sta je er zelf bij! Als dat zo is, herinner je je misschien ook wat hier gaande was. Of misschien kun je ons iets vertellen over de sfeer op de tribune anno 2011... Laat dus eens van je horen.

Kijk ook eens naar het digitale geschiedenisboekje van Uden dat het BHIC speciaal voor de inwoners van Uden heeft gemaakt. Daar vind je nog meer mooie foto's en verhalen.

Moet de klok een uur vooruit of toch...?

In menig huiskamer wordt dit weekend even gekibbeld: moet de klok nu een uur voor- of toch achteruit? Wees gerust, we hebben dit weekend een uurtje langer want de klok gaat van drie naar twee uur. Een traditie die we 'pas' sinds 1977 kennen.

Volgens de overlevering is het een Engelse aannemer die in 1907 vindt dat het zonde van de werkbare dag is. Zonder zomertijd komt de zon om 3.30 uur op, als vrijwel iedereen nog slaapt, om vervolgens om 21.30 uur weer onder te gaan. Door de klok te verzetten hou je in de zomer meer daglicht op uren dat mensen ook daadwerkelijk actief zijn.

Van 1916 tot 1945 kent Nederland zomertijd maar dat wordt na de oorlog weer afgeschaft. Pas in de jaren rond de oliecrisis wordt het plan weer uit de kast gehaald. En dat betekent dat al weer heel wat Nederlanders zijn opgegroeid met dit fenomeen.

Op de site van het BHIC vind je een mooi verhaal dat gekoppeld is aan de wintertijd. Kijk ook eens naar alle reacties die dit heeft opgeleverd of voeg er één zelf toe.

Foto: Het heeft iets filmisch; het spel tussen donker en licht met het pompstation en de auto als belangrijkste figuranten. En dat allemaal in Heesch in 1960.

Cursusmateriaal voor het huisgezin

Eerst Camiel Eurlings en nauwelijks een dag later Wouter Bos: opvallend dat twee prominente politici het bijltje erbij neergooien om meer tijd te maken voor hun gezin. Mocht het nodig zijn: voor wat inhoudelijke verdieping over het huisgezin kunnen zij altijd in onze archieven terecht.

Wat te denken van cursusmateriaal voor gespreksgroepen rondom het thema huwelijk en gezin? Dat duikt op in het parochie-archief Heilige Geest Uden (1960-1990). Een indrukwekkend pak papieren waaruit blijkt dat er heel wat is gediscussieerd in de jaren zestig en zeventig in de vorige eeuw. Over zin en zingeving als centrale kwestie in de antropologie bijvoorbeeld, of over situatie-ethiek binnen het katholieke denken. Kortom, voor menigeen zware kost.

Gelukkig komen er ook lichtere onderwerpen aan bod. Pastoriegesprekken over huwelijk en huisgezin is daar een voorbeeld van. Maar daarbij ligt de nadruk met name op zaken als 'voortplantingsplicht' en 'optimale voortplanting'. Hoewel het discussiestuk afsluit met een opmerking waar menigeen (politici niet uitgesloten) wat langer over kan nadenken: "van zelfbedrog, verkapte losbandigheid en vals geweten kan niet zelden sprake zijn."

Foto: zeven kinderen uit het gezin Raaijmakers uit de Taalstraat in Vught, jaartal onbekend

Er was eens ...

In een klein land aan een grote zee leefde eens een beroemde tuinman die enorme zonnebloemen kweekte. Op een dag werd hij bij de koning geroepen. Die was wanhopig, omdat zijn rijk werd geplaagd door een onhoorbaar rondsluipende draak die de bezittingen van zijn onderdanen en hemzelf beetje bij beetje op at.
Gelukkig stond de tuinman op goede voet met de elfenkoningin Aurora. Hij riep haar te hulp en zij maakte een boekje waarin de oplossing beschreven stond. Daarna was het een koud kunstje de draak onschadelijk te maken. Iedereen was blij, het hele land werd vol zonnebloemen gezet en het boekje werd in een grote oplage gedrukt zodat iedereen het kon lezen.

Jij kunt het boekje trouwens ook lezen, want het wordt bewaard in het BHIC in Den Bosch. Het heet “De voordelen van een INDEX Benaderingspolis”, is rond 1960 uitgegeven door de Levensverzekerings-Maatschappij “Aurora” in Amsterdam en is bedoeld om de draak “Sluipende Inflatie” te verslaan. Ook het sprookje zelf (én een zakje zonnebloemzaad!) wordt bewaard in het archief van wat later Noord-Brabant Verzekeringen is gaan heten.

Deze maatschappij is niet de enige die eind jaren vijftig door middel van een sprookje of verhaaltje reclame probeert te maken voor het eigen product. Zo is er het verhaal van Piet die de kinder-olympiade wint door dagelijks een liter melk te drinken en wordt de geschiedenis van melk door de eeuwen heen toegelicht aan de hand van enige historische figuren.

Deze beide boekjes zijn gepubliceerd door het Nederlands Zuivelbureau en bewaard gebleven in het archief van melkfabriek St. Martinus te Breda, één van de voorgangers van DMV-Campina. Daarin zit ook reclamemateriaal in de vorm van een koe, uitvouwbare kerstkaarten, een paaswens die omgetoverd kan worden tot een paashaas en een andere die kan dienen als zeemanshoed voor een ei. Als je wilt weten hoe dat eruit ziet, kom dan naar het BHIC.

Foto: Omslag van het boekje ‘De Kinder-olympiade’ dat als reclameproduct werd aangeboden door Melkfabriek St. Martinus te Breda, 1957

Een gelukkige klas in Uden

In de jaren ’20 van de vorige eeuw beschreef de Amsterdamse oud-onderwijzer Theo Thijssen zijn jaren als leerkracht. "De gelukkige klas" heette het boek. De lezer wordt een blik gegund in een beschutte, warme plek voor kinderen uit een Amsterdamse achterstandswijk.

Velen van ons bewaren soortgelijke, goede herinneringen aan de eigen schooltijd. Ook in Uden bestond begin jaren ’60 zo’n gelukkige klas. Met de meester achter zijn tafel, ontspannen lurkend aan zijn pijp. Dat mocht toen nog! En ook de jongens voelden zich zo te zien wel op hun gemak. Ze zullen nu ergens begin vijftig zijn.

Wie herkent de meester of één of meerdere leerlingen op de foto? En over welke school gaat het? Bewaar je ook mooie herinneringen aan je schooltijd (of juist niet)?

Wil je meer verhalen lezen over Uden? Kijk dan eens in ons online geschiedenisboekje van Uden.

Foto: Schoolfoto Uden, 1960

Middeleeuwse stukken op de bakfiets

Het gaat soms om eeuwenoude akten, uit de 12de en 13de eeuw. Maar wat doe je als je geen auto tot je beschikking hebt en de stukken naar een andere plek moeten? Dan verhuis je ze gewoon met je bakfiets, vindt Henk Essink. Essink start op 1 januari 1960 de archiefdienst in het Land van Cuijk. In die halve eeuw is veel veranderd.

Na diverse gemeentelijke herindelingen en diverse ontwikkelingen is het archief van het Land van Cuijk in 2008 uiteindelijk beland bij het Brabants Historisch Informatie Centrum in Grave. Onder strenge voorwaarden; temperatuur en luchtvochtigheid worden streng gecontroleerd en de stukken zijn verpakt in zuurvrij papier.

Hoe anders gaat dat in de jaren zestig van de vorige eeuw. Dan liggen deze belangrijke stukken - bij gebrek aan één archiefplek - in diverse afzonderlijke gemeentehuizen. Essink gaat op z'n fiets die gemeentehuizen langs. Harm Douma - die vanaf 1964 bij het archief werkt - gaat later gewoon met zijn Solex op pad.

Het onontgonnen archief waarin Essink en Douma werken, levert soms mooie ontdekkingen op. Op de zolder van de pastorie in Cuijk vindt Douma in een relikwieëndoosje het charter uit 1312 terug waarin graaf Van Marburg aan de Graafse St. Elisabethskerk een relikwie van de heilige Elisabeth van Thuringen schenkt.

Inmiddels zijn al deze stukken veilig opgeslagen in het depot van de nieuwbouw in Grave. Maar heel veel is ook online in te zien. Kan gewoon vanuit je luie stoel, je hoeft er zelfs je (bak)fiets niet voor op...


Foto boven: Henk Essink verhuist in de jaren zestig archiefstukken per bakfiets

Foto onder: Harm Douma aan het werk, op straat voor het archief aan de Hoofdwagt in Grave