Ikke en ons Jentje; kinderrrijmpjes uit 1944

...de uitgave van het Stadsarchief Oss...

"Ten behoeve van de opbouw van het streekmuseum", schreef de burgemeester van Oss in het voorjaar van 1944 een brief aan alle schoolhoofden in het Maasland. Hij was op zoek naar "liederen, liedjes en rijmpjes" die de kinderen leerden, mogelijk als materiaal voor het streekmuseum.

Meester Gielen, hoofd van de jongensschool in Berghem, liet zich niet onbetuigd en stuurde 122 blaadjes met rijmpjes. Aftelrijmpjes, spotliederen over dorpsgenoten, de onderwijzer of de pater, liedjes die de kinderen bij hun ouders en oudere broers en zussen hebben gehoord en zonder het goed te begrijpen napraten. Het resultaat is hilarisch, komisch en soms heel plat. "Want kinderen vinden niets grappiger dan poep. Dat is nu zo en dat was toen niet anders", schrijven de samenstellers van het boekje; het Stadsarchief Oss.

Via omwegen is deze verzameling van meester Gielen namelijk terechtgekomen in het Stadsarchief en daar in boekvorm uitgegeven; inclusief alle schrijf- en spelfouten en sommige stukjes in dialect. Dit boekje "Ikke en ons Jentje" is voor 2 euro 50 te koop bij het Stadsarchief Oss aan de Peperstraat 12 in Oss, telefoon 0412-629101, mail: stadsarchief@oss.nl

Gedichtjes geven vaak een prachtig tijdsbeeld, zo zien we ook in ons eigen archief. Wat te denken van het album van Julia Halfwassenaer van Onsenoort (gedateerd van 1823 tot 1825)? Nog allemaal zonder poeziëplaatjes, maar zeg nou eerlijk; dat is met die mooie krulletters toch ook niet nodig?

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Maas waar kom je vandaan en waar ga je naar toe?
- Boze buren en geen rijdende rechter

'Cold case' archiefkraak Berghem

Regiohistoricus op pad



...het laatste tastbare bewijsmateriaal: een foto van de ontvreemde kluis...

In politiethrillers is regelmatig  sprake van ‘cold cases’, oude zaken die onoplosbaar leken, maar jaren nadien weer uit de mottenballen worden gehaald. De rechercheur is vaak een oude rot in het vak die indertijd betrokken was bij het onderzoek en niet met pensioen wil gaan zonder een ultieme poging gewaagd te hebben. Soms wordt de dader dan alsnog ingerekend. Het verhaal dat nu volgt, heeft daar iets van weg. Niet alleen wat de zaak betreft, want de rechercheur zit in een soortgelijke positie…..

In oktober 1988 bezocht de streekarchivaris van Maasland, Henk Buijks, de pastorie van Berghem. Hij wilde het parochiearchief raadplegen voor een onderzoek naar de bouwgeschiedenis van de kerken van Berghem. In 1848 zouden de Berghemnaren de stenen voor de bouw van hun nieuwe kerk zelf hebben gestookt, en daarover was wellicht iets te vinden in de financiële stukken van die tijd.

Pastoor Van Genuchten wees Buijks de weg naar het kleine kluisje dat in de voorkamer van de pastorie op de grond stond. Daarin waren oude archiefregisters opgeborgen. De losse stukken lagen in een ander vertrek. De archivaris vond wat hij zocht in een 19^e-eeuws kasboek en vroeg de pastoor of hij misschien genegen was het archief op enige termijn onder te brengen in het gemeentelijk archiefdepot. Dat was het jaar tevoren opgeknapt, tegelijk met de rest van het gemeentehuis. De pastoor wees het verzoek meteen af, maar stond wel toe dat het kasboek ’n uurtje meeging naar het gemeentehuis voor het maken van kopieën van de passages uit 1848. Buijks maakte toen een foto van het kluisje en wandelde even naar het gemeentehuis.

Enkele weken later, op Allerheiligen (1 november), stopte er een busje bij de pastorie. De pastoor was in de kerk voor de Allerzielendienst en de huishoudster opende de deur voor twee mannen met een bedrijfslogo op hun kleding. Die vertelden dat zij kwamen voor het kluisje in de voorkamer. Het moest nagekeken worden. Enkele minuten later waren zij vertrokken, met het kluisje. Jammer genoeg voor hen zaten er geen kelken en monstransen in…

Enkele dagen later belde de pastoor naar het Streekarchief in Oss. Of er nog kopieën waren gemaakt van de gestolen archivalia. En of de archivaris een zoekactie wilde opstarten. Ondanks diens frisse tegenzin kwam er zo’n actie. In Weekblad De Sleutel verscheen een oproep om dit Berghems erfgoed anoniem af te geven bij het Streekarchief. Tot nu toe is dat niet gebeurd. Maar het kan nog, bij de receptie van het BHIC!

Verhalen in glas en lood

Regiohistoricus op pad…

...kersttafereel in kerkraam Berghem...

Hoog in het priesterkoor van de Willibrorduskerk in Berghem en bijna onbereikbaar voor het menselijk oog is het kersttafereel te zien dat we hierboven afbeelden. ’n Bekend verhaal, zou je zeggen, maar wie weet nog dat de os, als rein dier, stond voor het reine volk (de herders en de joden) en de ezel voor het onreine (de heidenen)? De clou van dit verhaal is dat rein èn onrein Jezus erkende als hun nieuwe Heer.

Tal van katholieke kerken in Brabant beschikken over kleurrijke glas-in-loodramen, de meeste uit de tijd van de neogotiek. De kunstenaars die ze vervaardigden, hadden kennis van de verhalen en de heiligen die erin werden uitgebeeld. Ook de gebruikte symbolen, vaak middeleeuws van oorsprong, waren hen niet onbekend. Hetzelfde gold voor de pastoor, de kapelaans en zeker ook voor een gedeelte van de vaste kerkgangers.

...museum voor Vlakglas - en Emaillekunst... 

Inmiddels leven we in een tijd van snel verminderd kerkbezoek en sluiting van kerkgebouwen. Ook voor de gebrandschilderde kerkramen, letterlijk en figuurlijk bijna buiten het gezichtsveld van de 21-eeuwer, is het vijf vóór twaalf. De medewerkers van het Museum voor Vlakglas- en Emaillekunst in Ravenstein hadden hier oog voor en begonnen in 2008 met het fotograferen en beschrijven van de ramen van zeven kerken in en om Ravenstein. Later werd het project uitgebreid tot alle dorpskerken in de gemeente Oss (niet die in de stad!). Ook Bernheze (Dinther en Heeswijk) , Landerd (Reek, Schaijk en Zeeland),  Maasdonk (Geffen en Nuland), Sint-Michielsgestel (Den Dungen, Gemonde en Sint-Michielsgestel) en Uden (Volkel) werden bezocht.

...dertig boekjes, tel maar na ;-)...

Voor het Ravensteinse Museum kwam het BHIC in beeld, toen parochiearchieven moesten worden geraadpleegd. Daarvan berust een groot aantal in onze depots. Helaas bleek de in de archieven beschikbare informatie vaak summier, maar we waren blij verrast, toen ons op 13 december 2012 dertig boekjes ter hand werden gesteld, over elke kerk één. Maar het leukst vinden wij de website www.kerkramen.nl. Die bevat soms nog uitgebreidere informatie dan de boekjes en je kunt thuis inzoomen op alle gefotografeerde kerkramen, dus ook op het kersttafereel in Berghem!