Stadsarchief Oss gaat verder in bibliotheek

...de Osse Peperstraat in 1906, nog heel even het onderkomen van het Stadsarchief...

Deze week sluit het Stadsarchief Oss haar deuren aan de Peperstraat. Na acht jaar in het oudste pand van Oss te hebben gezeteld, wordt aanstaande donderdag (10 december) deze periode afgesloten. In 2016 is het Stadsarchief Oss te vinden in de bibliotheek aan de Raadhuislaan.

Vrijwillig is de verhuizing zeker niet. Maar door forse bezuinigingen is het niet langer mogelijk om in hartje centrum in dit historische pand te blijven zitten. Alleen het gebouw zelf al ademt één en al historie. Als je teruggaat naar de oudste vermelding van het pand, dan kom je uit in 1625. Sinds eind 17de eeuw heeft er de herberg en bierbrouwerij ‘De Drie Koningen' gezeten.

De stadsbrand die in 1751 een groot deel van het Osse centrum in de as legde, heeft waarschijnlijk ook Peperstraat 12 niet onberoerd gelaten. Maar het pand werd weer opgebouwd. In 1839 vestigden zich hier de Zusters van Liefde. Deze nonnen kwamen uit Tilburg en richtten zich op het geven van onderwijs aan meisjes en het helpen van armen.

Vervolgens zat lange tijd de Vincentiusvereniging in het pand, die zich ook met de armenzorg bezighield. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd er in een gaarkeuken voedsel verstrekt. Het gebouw is daarna in gebruik geweest als magazijn voor Drukkerij Acket, die aan de overkant van de straat zijn handelsdrukkerij had. Voor de recente restauratie in 2006 zat er een meubelwinkel met de toepasselijke naam ‘De Vier Vensters'. Sinds 2007 is het Stadsarchief in het pand gevestigd.

Het Stadsarchief heeft de laatste weken in stijl afgesloten met een overzichtstentoonstelling ‘Passie voor historie’. Deze expositie toont stukken uit de tentoonstellingen die de afgelopen acht jaar in het Stadsarchief te zien waren. Er wordt onder meer fotomateriaal getoond van industrie, straatbeelden, historische ansichtkaarten, archeologie, Jan Cunen. Ook wordt in vitrines aandacht besteed aan de vele activiteiten die het Stadsarchief de afgelopen periode ontplooid heeft.

Verhuizing
Het Stadsarchief is tot en met donderdag 10 december geopend. Het Stadsarchief wordt per 1 januari 2016 ondergebracht bij de Bibliotheek Oss en opent op 28 januari op deze nieuwe plek aan de Raadhuislaan 10 in Oss.

Geschreven door:

Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Ikke en ons Jentje

- Terugkijkend op Oss

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Ikke en ons Jentje; kinderrrijmpjes uit 1944

...de uitgave van het Stadsarchief Oss...

"Ten behoeve van de opbouw van het streekmuseum", schreef de burgemeester van Oss in het voorjaar van 1944 een brief aan alle schoolhoofden in het Maasland. Hij was op zoek naar "liederen, liedjes en rijmpjes" die de kinderen leerden, mogelijk als materiaal voor het streekmuseum.

Meester Gielen, hoofd van de jongensschool in Berghem, liet zich niet onbetuigd en stuurde 122 blaadjes met rijmpjes. Aftelrijmpjes, spotliederen over dorpsgenoten, de onderwijzer of de pater, liedjes die de kinderen bij hun ouders en oudere broers en zussen hebben gehoord en zonder het goed te begrijpen napraten. Het resultaat is hilarisch, komisch en soms heel plat. "Want kinderen vinden niets grappiger dan poep. Dat is nu zo en dat was toen niet anders", schrijven de samenstellers van het boekje; het Stadsarchief Oss.

Via omwegen is deze verzameling van meester Gielen namelijk terechtgekomen in het Stadsarchief en daar in boekvorm uitgegeven; inclusief alle schrijf- en spelfouten en sommige stukjes in dialect. Dit boekje "Ikke en ons Jentje" is voor 2 euro 50 te koop bij het Stadsarchief Oss aan de Peperstraat 12 in Oss, telefoon 0412-629101, mail: stadsarchief@oss.nl

Gedichtjes geven vaak een prachtig tijdsbeeld, zo zien we ook in ons eigen archief. Wat te denken van het album van Julia Halfwassenaer van Onsenoort (gedateerd van 1823 tot 1825)? Nog allemaal zonder poeziëplaatjes, maar zeg nou eerlijk; dat is met die mooie krulletters toch ook niet nodig?

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Maas waar kom je vandaan en waar ga je naar toe?
- Boze buren en geen rijdende rechter

Van droom naar ontnuchterende ervaring: geschiedenis van gastarbeiders in Oss

...geschiedschrijving over gastarbeiders in Oss...

Een halve eeuw geleden kwamen ze in grote getale naar Oss om aan de slag te gaan bij fabrieken als Thomassen&Drijver, Bergoss, Unox en Zwanenberg. Historicus Mahmut Eciyas beschreef de geschiedenis van gastarbeiders in de jaren zestig en zeventig in Oss, onder de titel 'Ver van huis en haard'.

Vijftig jaar geleden kwamen de eerste Turkse en Spaanse arbeiders naar Oss. Bijna iedereen ging ervan uit dat zij tijdelijk in Nederland zouden blijven, vandaar de benaming gastarbeiders. Terwijl de meeste Spaanse arbeiders wel remigreerden naar hun geboorteland, bleven de meeste Turken in Oss en lieten hun gezinnen overkomen. Zowel de Turken als de Spanjaarden grepen de kans aan om geld te verdienen in het buitenland. Maar de praktijk bleek vaak weerbarstig en een aaneenschakeling van ontnuchterende ervaringen die door Eciyas uitgebreid worden besproken. Een voorbeeld hiervan zijn de verplichte medische keuringen, die ervoor moesten zorgen dat alleen de meest fitte en kansrijke mannen naar Nederland zouden komen. 

Eenmaal in Nederland volgde dan vaak de opvang in een overvol bedrijfspension waar regelmatig opstootjes uitbraken, of in particuliere pensions waar de levensomstandigheden volgens belangenverenigingen ‘onmenselijk’ waren. Een journalist trof een eengezinswoning met tochtige ramen, lekkende daken, slechte verlichting en gebrekkige verwarming waarin 18 mannen waren ondergebracht. Zij moesten daarvoor dan elke maand omgerekend zo’n 135 euro per persoon betalen. Dit was vaak een aanzienlijk deel van het salaris dat zij verdiende tijdens de vaak zesdaagse werkweken, waarin door de mannen soms wel 12 uur per dag zware fysieke arbeid werd verricht. 

Maar naast de ontnuchterende ervaringen, komen ook de positieve ervaringen aan bod. Zo is Ahmet zich ervan bewust dat hij als één van de eerste Turken in Nederland de ‘room van de melk heeft mogen nemen’. Een ervaring die andere geïnterviewden delen. Hij prijst de gastvrijheid van de lokale bevolking die altijd spontaan zwaaide als er Turken langsreden, en ook het feit dat hij hier legaal en verzekerd mocht werken tegen een vaststaand uurloon was voor hem een welkome verandering met zijn thuisland. Habibe, een Turkse vrouw die naar Nederland kwam om haar man te ondersteunen, herinnert zich haar eerste indrukken van Oss als een grote, schone en ontwikkelde stad. Vooral het feit dat er na een regenbui geen modder op straat achterbleef was voor haar een opmerkelijke ervaring.

Op basis van een uitgebreide opeenstapeling van soortgelijke belevingen en feiten wordt in de publicatie gezocht naar een samenhang tussen de vaak pragmatische, maar eveneens inzichtelijk gemaakte overwegingen van de Osse werkgevers en overheid en de daadwerkelijke gevolgen hiervan voor de mannen en vrouwen van vlees en bloed. Zo komt Erciyas tot een aangrijpende uiteenzetting van vele in elkaar overgaande, en elkaar steeds weer beïnvloedende feiten uit de Osse geschiedenis, die het leven van de vele jonge Turkse en Spaanse mannen en vrouwen als ook die van de Osse samenleving als geheel, diepgaand zouden veranderen.

'Ver van huis en haard. Een geschiedenis van de Turkse en Spaanse gastarbeiders in Oss in de jaren zestig en zeventig' verschijnt als nummer drie in een boekenreeks van het Stadsarchief Oss. Kosten bedragen 5 euro. 

Deze gastblog is van de hand van Sjoerd Bergmans, student Archiefwetenschap. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 à 350woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-)

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Watertoren Oss
- Winkeltje van Heijmans

Los het raadsel op van deze foto's

...foto's Daan Scholte (stadsarchief Oss)...

Bij het Stadsarchief Oss zijn prachtige foto's te zien van persfotograaf Daan Scholte. Luciën Bressers van Udenarchief nam een kijkje en kwam terug met een vraag. Waar stond persfotograaf Daan Scholte op het moment toen hij deze drie foto's maakte?

...wie kan de locatie thuisbrengen?...

Het Udenarchief houdt zich onder meer bezig met oude foto's van Uden. Luciën Bressers stelt dat deze drie foto's ten onrechte worden toegeschreven aan Uden. Maar waar dan wel? Wie weet meer of herkent één van de drie situaties? Als je de foto's naast elkaar legt, sluiten ze op elkaar aan.

...wil je de foto groter zien? Klik dan op de foto...

Rotterdammer Daan Scholte (1907-1973) kwam al in voor de Tweede Wereldoorlog in het Maasland terecht. Na de oorlog vestigde hij zich daar met zijn vrouw. Scholte fotografeerde enorm veel, als freelancer maar ook als persfotograaf. Omdat hij in een breed gebied actief was, kunnen de foto's uit verschillende windstreken komen. Maar het Maasland lijkt daarbij het meest voor de hand te liggen.

Al eerder verscheen een fotoboek met materiaal van Scholte en nog deze week kunnen liefhebbers zich inschrijven voor het tweede deel. Wij zijn nu vooral benieuwd naar meer informatie over bovenstaande foto's. Wie helpt dit raadsel op te lossen?

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Foto's van veranderend Oss (1947-1966)
- De Arendstraat

Boerenzoon uit Dieden wordt priester én ongelukkig

...uit het boekje van Agnes Lewe...

Joannes van Dijk, een boerenzoon uit Dieden, besloot in 1798 om priester te worden. Na het gymnasium in Ravenstein en een opleiding in Holland werkte hij in het bisdom Haarlem. Bij zijn overlijden in 1838 was hij meer dan 25 jaar pastoor in Wognum geweest. Van Dijk werd niet gelukkig in het West-Friese dorp. Erger nog, hij pleegde zelfmoord. 

Dit opmerkelijke gebeuren inspireerde archivaris Agnes Lewe van het stadsarchief Oss tot het doen van onderzoek naar deze Diedenaar. Van hem zelf vond zij alleen een handgeschreven testament. Uit verhalen van andere pastors, de notaris en brieven van zijn meerderen is het haar gelukt om een goed beeld van zijn leven te schetsen en de redenen voor zijn tragisch einde te doorgronden.

"De dood van de pastoor werd door de omgeving met weinig discretie behandeld. Al snel ontstond het gerucht, dat hij geen natuurlijke dood was gestorven. Op verzoek van Jan van der Molen verrichten dokter T.A. Jorritsma en twee heelmeesters uit Hoorn, G.J. Rijnders en J. Rentmeester, op 17 november nader onderzoek. Zij constateren dat “wij aan den hals van den overledenen tekenen hebben opgemerkt die ons doen vermoeden dat dit gerucht niet van allen grond ontbloot is”. Dit werd medegedeeld aan de burgemeester. Het werd snel bekend dat de pastoor zich had verhangen aan een beddenkoord in zijn sponde (bedstee)," zo staat te lezen in het boekje.

Het boekje “Van Dieden naar Wognum. Joannes van Dijk (1775-1838), een boerenzoon uit Dieden als pastoor in Wognum” heeft 42 pagina’s met veel afbeeldingen en is voor € 2,50 te koop in het Stadsarchief. In de studiezaal in het stadsarchief in Oss is een kleine tentoonstelling ingericht over het leven en werk van Joannes van Dijk.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Een blijde en tegelijk droevige gebeurtenis
- Ondernemend pastoor

Tijdgeest klinkt door in ‘Het leven in Oss’

...Nieuw historisch tijdschrift in Oss...

'Het leeren gevaar’ heet het eerste nummer van ‘Het leven in Oss’, een nieuw historisch tijdschrift waarin het cultureel erfgoed van Oss wordt belicht. De eerste twee nummers staan in het teken van sport. Daarna volgen themanummers over onder meer middenstand, wonen, cultuur, carnaval, horeca, oorlog en criminaliteit.

Donderdag 18 april werd het eerste nummer in het stadsarchief in Oss overhandigd aan wethouder Reina de Bruyn, wethouder van sport en cultuur. Het tijdschrift is een initiatief van uitgeverij Optima en het stadsachief Oss, in samenwerking met Stichting de Werkende Mens en boekhandel Derijks. Moeilijk was het niet om de tijdschriften met geschikt beeldmateriaal te vullen, vertelde Nicolette Bartelink, directeur van Museum Jan Cunen. Er zijn meer dan 400.000 foto’s, ansichten en negatieven. En zo komt het dat sommige themanummers uit twee delen bestaan. 

In het blad zien we fotomateriaal van onder andere professionele fotografen Daan Scholte, Paul van de Werff en Leo van den Bergh. Martine Eerelman van het stadsarchief toonde gistermiddag een dwarsdoorsnede van deze foto’s. Variërend van de wielerbaan tot politie-optreden tijdens voetbalrelletjes in de jaren vijftig en zestig. Het leverde veel kreten van herkenning op bij de Ossenaren die aanwezig waren bij de presentatie.

Onder de noemer ‘zonde dat het gesloopt is’ volgde een rijtje foto’s van het postkantoor, het hervormde kerkje, koekfabriek Ploegmakers, het oude station en het oude gemeentehuis op de Heuvel. (En dat leverde nog veel meer gekreun op). Behalve veel beeldmateriaal bevat het tijdschrift artikelen van de hand van lokale historici, waaronder Gerard Ulijn, Paul Spanjaard en Robert van Vlijmen. Volgens initiatiefnemer Hans Uijtdewilligen is het op basis van archiefonderzoek uit te zoeken op welke kant Frans Hals het liefst in slaap viel (de linkerzijde) of wat Rembrandt op een bepaalde dag at (fazant met doperwtjes). Maar als je wil weten wat er 150 jaar geleden in je eigen gemeente gebeurde, is dat een stuk lastiger. Het tijdschrift doet een poging dit cultureel erfgoed vast te leggen. In totaal verschijnen er 19 nummers die te koop zijn bij boekhandel Derijks in Oss.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Kampioenen in Oss

- Daan Scholte

Foto's van veranderend Oss (1947-1966)

Regiohistoricus op pad...

 

Hierboven zie je van links naar rechts: de weduwe van Daan Scholte, Nicolette Bartelink (directeur van Museum Jan Cunen en het Stadsarchief), John van Zuijlen (die in 1983 de collectie 'binnenhaalde') en Hans Diks (samensteller van het boek). Foto BHIC.

Wanneer ’n Brabander wordt gevraagd welke stad in de naoorlogse decennia bijna onherkenbaar is veranderd, dan is de kans groot dat hij Tilburg noemt. Meteen daarachter aan komt dan de naam van burgemeester Becht, “Cees de Sloper”. In Noordoost-Brabant echter staat Oss met ruime voorsprong op de eerste plaats. Het veranderingsproces in en rondom deze stad werd op de voet gevolgd door fotograaf Daan Scholte.

Tijdens de mobilisatie in 1939 kwam Rotterdammer Daan Scholte (1907-1973) voor het eerst naar de Brabantse Maaskant en na de oorlog vestigde hij zich hier definitief met zijn echtgenote. Scholte verdiende de kost als fotograaf, zowel freelance als voor de regionale pers. Voor zijn lens verschenen dus bruidsparen, maar hij legde ook sportwedstrijden en vele andere dagelijkse gebeurtenissen in stad en streek vast. Een en ander resulteerde in een erfenis van bijna 50.000 negatieven, die in 1983 in het bezit kwam van het toenmalige Jan Cunencentrum. Helaas ontbraken de beschrijvingen, zodat er pas in 2012 een eerste fotoboek kon verschijnen.

In de tussenliggende jaren werkte een groep van enkele tientallen vrijwilligers onder leiding van Hans Diks aan de beschrijving van de foto’s. Deze ‘Daan Scholtegroep’ kwam aanvankelijk bijeen in het Museum Jan Cunen, later in het Streekarchief en vanaf 2007 in het Stadsarchief. Dankzij dit monnikenwerk kon op donderdag 22 november het boek 'Oss - de stad / Daan Scholte - de foto's / 1947 - 1966 - de tijd'  ten doop worden gehouden.

Voor het boek werden 160 foto’s geselecteerd. Ze vertellen het verhaal van de Wederopbouw. Ademen de eerste naoorlogse foto’s nog de sfeer van Oss-vóór-1940, spoedig slaan de slopers en wegenbouwers toe. Tekenend is het onderwerp van de laatste foto: de sloop van het hervormd kerkje, dat samen met de monumentale pastorie moest wijken voor de smakeloze platte doos waarin het warenhuis V&D werd gevestigd.

Het boek over Daan Scholte (foto: BHIC)

Het boek is voor 22,50 euro te koop bij het Stadsarchief Oss, maar ook bij Boekhandel Derijks aan de Walstraat. Tot 1 maart 2013 exposeert het Stadsarchief bovendien een aantal foto’s van Scholte.