Voorbij het Dodenhek

…Kaart met observatieposten nabij de grens bij Eersel. Met de 'Fil électrique' (Dodenhek) langs de grens getekend...

Liggend in een vieze, modderige sloot, je ogen continue open en gericht op het spoor, wachtend op een voorbijrazende trein vol infanterie, cavalerie en artillerie. Het spotten van treinen is tegenwoordig een hobby, tijdens de Eerste Wereldoorlog een spannende spionage-missie. 

Het verzamelen van inlichtingen kwam in de Eerste Wereldoorlog al op zeer grote schaal voor. Het British Military Intelligence Commission hield zich vanuit de standplaats Rotterdam bezig met spionage en contraspionage (het zoeken naar spionageactiviteiten van de vijand). Een uitgebreid netwerk van spionnen en koeriers rondom de grens van België en Nederland hadden de taak een goed beeld te schetsen van vijandelijke troepenverplaatsingen. De BMIC zetten hiervoor veel Belgische en Nederlandse burgers in, die graag een centje wilden verdienen. Het spionnenwerk was gevaarlijk, maar zeer lucratief. Veel Brabanders hebben treinen en boten gespot en via codetaal de aantallen troepen doorgeseind aan de spionagenetwerken van zowel de Engelsen als de Duitsers.

Vanuit het neutrale Nederland konden de Engelsen en de Duitsers vrij gemakkelijk hun spionagenetwerken organiseren. Voor de Brabantse inwoners aan de grens met België bleef dit niet onopgemerkt. Om een goed beeld van vijandelijke bewegingen te krijgen werden langs de gehele grens met België en Duitsland observatieposten opgezet. Deze observatieposten bevonden zich vaak vlak bij het beruchte ’Dodenhek’, een kilometers lang hek van prikkeldraad langs de hele grens van Nederland. Ondanks het Dodenhek waren veel spionnen en koeriers toch in staat de grens te passeren.

...Schema van observatieposten van de British Military Intelligence Commission langs de Nederlandse grenzen...

Deze weken verschijnt er elke maandag een blog over de Eerste Wereldoorlog in Brabant. Houd de weblog in de gaten en maak kennis met Brabantse zaken tijdens de Eerste Wereldoorlog!

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Oorlogsbestendig fruit

- Raadsels rond vers uit de Groote Oorlog

Romantisch smokkelen?

"De autoval op den weg Goirle-Poppel" (Foto's uit: Ons Zuiden, 1932, BHIC)

Sigaren, kauwgom, koffie, boter, katoen, kleding en zelfs horloges en deurmatten. Alles wat los en vast zat en waar iets op te verdienen viel, werd na de Tweede Wereldoorlog in de grensstreek tussen Nederland en België gesmokkeld.

In eerste instantie zagen de meesten smokkelen als een tamelijk ‘onschuldige’ misdaad om hun zware levensomstandigheden iets te verzachten. Hier kwam snel verandering in toen boter het meest winstgevende smokkelproduct in de geschiedenis werd. In de grensstreek ontspon zich een nietsontziend gevecht tussen douane en smokkelaars. Wapens, kraaienpoten, versperringen, pantserwagens en wilde achtervolgingen, geen middel werd geschuwd om smokkelen tegen te gaan.

Ondanks het geweld werd smokkel beschouwd als de meest romantische misdaad uit de Nederlandse geschiedenis. Waarom? Het scheelde de Nederlandse Staat miljoenen per jaar en maakte veel smokkelaars tot vermogende mensen. Smokkelaars hadden zelf eigenlijk nooit het gevoel dat ze iets crimineels deden. “Nee, hoor, het was een groot spel en het getuigde van verregaande stoutmoedigheid”, aldus een paar ondervraagde oud-smokkelaars.

Het zig-zag rijden maakt het er niet gemakkelijker op voor de smokkelaars

Maar ook vóór de Tweede Wereldoorlog werd er heel wat gesmokkeld. In ‘Ons Zuiden’ van vrijdag 18 november 1932 vonden wij een rijk geïllustreerd artikel over de strijd tegen het smokkelen en wat de douaniers nú weer bedacht hadden in de strijd hiertegen: “Het drieste optreden der smokkelaars aan de Nederlandsche-Belgische grens heeft de douane tot radicale maatregelen genoopt. Teneinde de met dolle vaart rijdende automobilisten tot een langzaam tempo te dwingen, brachten de genietroepen op den weg Goirle-Poppel stevige barricaden aan, die de chauffeurs noodzaken hun wagens op bepaalde punten zig-zag over den weg te brengen...” 

Hier zie je welke barrières de automobilisten zullen moeten trotseren voor hun smokkelkunsten...

Wat de douane hiermee wilde bereiken? Brute smokkelaars, die zelfs vanuit de voortrazende wagens op beambten schoten, voorgoed een halt toe roepen.

Veel meer over smokkelen vind je in een aflevering van ‘Andere Tijden’, 2001-2002. (Bron: 'Andere Tijden').