Het leven van Ida en vele andere verhalen

De historische roman ‘Ida’ vertelt het levensverhaal van een joods meisje (geboren in 1917 in Hilvarenbeek). Voordat er onderzoek naar haar werd gedaan, was ze nog een open boek. Naarmate meer bronnen werden geraadpleegd, werd steeds duidelijker hoe haar leven is verlopen en wie ze heeft ontmoet. En dan doemen nieuwe verhalen op.

Het leven van Ida Lion kenmerkte zich door vele tragedies, zoals het faillissement van haar vader, haar plaatsing in een weeshuis, het bombardement op Rotterdam en uiteindelijk haar deportatie naar Auschwitz waar ze op 26-jarige leeftijd werd vermoord. Tijdens haar levenswandel is ze allerlei mensen tegengekomen die in soortgelijke omstandigheden verzeild raakten.

Zo is er een markant dorpsfiguur uit Hilvarenbeek die luisterde naar de naam ‘Rooie Fik’ die net als het gezin van Ida na het faillissement onder armoedige omstandigheden woonde achter Hotel de Valk. De Rooie Fik verkocht aan de deur en trok er bij nacht en ontij op uit. Toevallig raakte hij het leven van ‘Ida’.

...De Rooie Fik op latere leeftijd...

En dan is er de weesvader van het Rotterdamse Israëlitisch Weeshuis, waar Ida ongeveer tien jaar doorbracht. Hij werd veroordeeld en ontslagen voor zijn gewelddadig optreden ten opzichte van de wezen. Toen hij daarna met zijn gezin naar Palestina emigreerde, verdronken ze, doordat het schip waarmee ze vanuit Turkije vetrokken te vol was. Bootvluchtelingen avant la lettre dus. En ook een verhaal.

...Het Israelitisch Weeshuis waar Ida verbleef (1928-1938)...

Relatief weinig joodse mensen hebben de oorlog overleefd. En degenen die het overleefd hebben, waren vaak sterk getraumatiseerd, waardoor ze niet meer wilden praten over deze zwarte bladzijde uit hun leven. Hierdoor blijven veel van hun verhalen verborgen die het waard zijn om te worden verteld.

Het doen van onderzoek roept ook steeds weer nieuwe vragen op die niet allemaal in één boek te vatten zijn. Waren er meer Lion’s in de Brabantse dorpen bij het uitbreken van de oorlog? Joden die geïsoleerd leefden tussen de katholieken? Hoe is het hen vergaan tijdens de Tweede Wereldoorlog?

‘Ida, Hilvarenbeek – Rotterdam – Westerbork – Auschwitz’ is verkrijgbaar bij bol.com: http://www.bol.com/nl/p/ida/9200000051894838/

ISBN 9789045029795

Deze gastblog is van de hand van Frank de Jong. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 à 350woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-)

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Hendrik Jut, een beestachtig moordenaar
- De Zwarte Ruiter

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

De lotgevallen van de joodse familie Van Dijk

...uit de foto's van meneer Vomberg...

Heel veel leed, gevangen in enkele kille cijfers: in juni 1942 staan 364 joodse inwoners in Oss geregistreerd. 252 Van hen worden gedeporteerd naar vernietigingskampen; zes overleven. 77 Mensen duiken onder waarvan er zeven alsnog worden opgepakt en gedeporteerd. Eén van de joodse families is de familie Van Dijk. Dankzij de foto's die we van de heer Vomberg hebben gekregen, kunnen we ons een beeld vormen van het familieleven van de joodse familie Van Dijk uit Oss aan het eind van de 19e en begin van de 20e eeuw: gewone mensen die nog niets vermoedden van de komende verschrikkingen.

Hoewel de eerste melding van een joodse inwoner in Oss uit de Middeleeuwen stamt, duurt het tot 1800 voordat er sprake is van een Joodse gemeenschap. Er zijn dan zes joodse families, met een synagoge aan huis. Met de economische groei van Oss groeit ook de joodse gemeenschap. In 1830 komt er een echte synagoge, naast de Grote Kerk. In het bedrijfsleven – met name de margarinefabrieken - zijn joodse Ossenaren in de loop van de negentiende eeuw actief én succesvol. Die bloei komt ook tot uiting in het verenigingsleven met onder meer een Joodsche Societeit, Joodsche Vrouwenvereeniging en een joodse toneelvereniging Wilhelmina. In de jaren dertig van de vorige eeuw zijn er in Oss zo’n 250 joodse inwoners. Vanuit Duitsland komen daar ongeveer 60 joodse vluchtelingen bij. Maar dan volgt daarna de Duitse bezetting. Stapsgewijs worden joodse ambtenaren ontslagen, mogen joodse inwoners niet meer naar parken of weer wat later niet meer de deur uit zonder hun Davidster.

...foto's van de familie Van Dijk...

Op vrijdag 28 april 1942 beginnen in Brabant – en dus ook in Oss – deportaties van joden naar kampen. Eerst naar Vught, vandaar naar Westerbork. Vanuit dat kamp vertrekt wekelijks een trein naar Auschwitz. Op 2 oktober 1942 worden weer een groot aantal joden opgeroepen voor transport. De rekeningen voor de kosten van de bus (120 gulden en 30 cent voor augustus en 180 gulden voor oktober) zijn bewaard in het archief van de gemeente Oss, zo lezen we in Tussentijds, het tijdschrift van De Werkende Mens in Oss. De joden betalen dit zelf: hun bezittingen zijn gevorderd en de rekeningen worden daarop afgeboekt. Op 10 april 1943 vindt opnieuw een deportatie plaats. Wat de Duitsers betreft de laatste want dan moet Brabant ‘ontdaan’ zijn van alle joden. In Oss hebben 29 mensen zich hieraan weten te onttrekken vanwege ouderdom of ziekte. Zij houden zich schuil in een paar huizen op de Heuvel, de Kruisstraat en Monsterstraat. Maar op 4 augustus 1944 worden zij alsnog opgepakt, verraden door een ‘goede vriend’. Slechts een enkeling die per toeval afwezig was, ontsnapt hier aan. Op 19 september 1944 wordt Oss bevrijd.

...uit het familie-album van de familie Van Dijk...

Van meneer Vomberg kregen wij foto’s van de joodse Van Dijk uit Oss. Zijn moeder was een Van Dijk. De meeste foto’s dateren van eind 19^e en begin begin 20^e eeuw, met wat uitschieters naar – naar schatting - de jaren ’30. Wat er is gebeurd met de diverse familieleden is ons niet bekend. In het boekje “Opdat zij niet vergeten worden” van G. Hes staat een lijst met namen van Osse mensen die zijn gedeporteerd en niet zijn teruggekomen. Daaronder vijf mensen met de achternaam Van Dijk:

A. van Dijk, 8-4-1896

L. van Dijk, 6-2-1895

R. van Dijk-van Vriesland, 20-5-1894

I. van Dijk, 7-3-1930

Ph. Van Dijk, 6-4-1938

Een aantal van hen zien we ook terug op de foto’s die meneer Vomberg heeft doorgestuurd. Bekijk hier zijn foto’s.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Aan het werk tijdens de oorlog
- Het verhaal van een Bossche bevrijdingsbaby