Posts tonen met het label Tweede Wereldoorlog. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Tweede Wereldoorlog. Alle posts tonen

woensdag 9 december 2015

Het leven van Ida en vele andere verhalen


De historische roman ‘Ida’ vertelt het levensverhaal van een joods meisje (geboren in 1917 in Hilvarenbeek). Voordat er onderzoek naar haar werd gedaan, was ze nog een open boek. Naarmate meer bronnen werden geraadpleegd, werd steeds duidelijker hoe haar leven is verlopen en wie ze heeft ontmoet. En dan doemen nieuwe verhalen op.

Het leven van Ida Lion kenmerkte zich door vele tragedies, zoals het faillissement van haar vader, haar plaatsing in een weeshuis, het bombardement op Rotterdam en uiteindelijk haar deportatie naar Auschwitz waar ze op 26-jarige leeftijd werd vermoord. Tijdens haar levenswandel is ze allerlei mensen tegengekomen die in soortgelijke omstandigheden verzeild raakten.

Zo is er een markant dorpsfiguur uit Hilvarenbeek die luisterde naar de naam ‘Rooie Fik’ die net als het gezin van Ida na het faillissement onder armoedige omstandigheden woonde achter Hotel de Valk. De Rooie Fik verkocht aan de deur en trok er bij nacht en ontij op uit. Toevallig raakte hij het leven van ‘Ida’.

...De Rooie Fik op latere leeftijd...
En dan is er de weesvader van het Rotterdamse Israëlitisch Weeshuis, waar Ida ongeveer tien jaar doorbracht. Hij werd veroordeeld en ontslagen voor zijn gewelddadig optreden ten opzichte van de wezen. Toen hij daarna met zijn gezin naar Palestina emigreerde, verdronken ze, doordat het schip waarmee ze vanuit Turkije vetrokken te vol was. Bootvluchtelingen avant la lettre dus. En ook een verhaal.

...Het Israelitisch Weeshuis waar Ida verbleef (1928-1938)...
Relatief weinig joodse mensen hebben de oorlog overleefd. En degenen die het overleefd hebben, waren vaak sterk getraumatiseerd, waardoor ze niet meer wilden praten over deze zwarte bladzijde uit hun leven. Hierdoor blijven veel van hun verhalen verborgen die het waard zijn om te worden verteld.

Het doen van onderzoek roept ook steeds weer nieuwe vragen op die niet allemaal in één boek te vatten zijn. Waren er meer Lion’s in de Brabantse dorpen bij het uitbreken van de oorlog? Joden die geïsoleerd leefden tussen de katholieken? Hoe is het hen vergaan tijdens de Tweede Wereldoorlog?

‘Ida, Hilvarenbeek – Rotterdam – Westerbork – Auschwitz’ is verkrijgbaar bij bol.com: http://www.bol.com/nl/p/ida/9200000051894838/
ISBN 9789045029795

Deze gastblog is van de hand van Frank de Jong. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 à 350woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-)

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Hendrik Jut, een beestachtig moordenaar
- De Zwarte Ruiter

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

maandag 30 november 2015

Titus Brandsma ereburger van Oss

...Titus - in het midden - in Boxmeer...
Titus Brandsma is uitgeroepen tot ereburger van Oss. Burgemeester Wobine Buijs-Glaudemans reikte hiertoe in november 2015 een oorkonde uit aan de prior provinciaal van de Karmelieten in Nederland. Want Brandsma is van groot belang geweest voor Oss, en voor heel veel mensen ver daarbuiten.

Anno Sjoerd Brandsma wordt geboren te Oegeklooster bij Bolsward op 23 februari 1881. Hij studeert van 1892 tot 1898 aan het gymnasium van het Minderbroederklooster St. Antonius van Padua in Megen). Als hij op 17 september 1898 intreedt bij de karmelieten neemt hij de kloosternaam Titus aan. Een jaar later legt hij zijn kloostergeloften af en in 1905 wordt hij tot priester gewijd. In Rome promoveert de jonge Titus daarna tot doctor in de wijsbegeerte.

Terug in Nederland doceert Brandsma filosofie, sociologie en kerkgeschiedenis aan het studiehuis (Filosoficum) van de karmelieten in Oss. Hij zet zich op een breed vlak in voor de stad: hij wordt hoofdredacteur van het nieuwsblad voor Oss en omgeving "De Stad Oss", sticht een katholieke HBS, het huidige Titus Brandsmalyceum en
leeszaal. Ook bij de karmelieten speelt hij een belangrijke rol doordat hij zich in zet voor de vernieuwingsbeweging. In zijn hoedanigheid van geestelijk adviseur van de Nederlandsche Rooms-Katholieke Journalistenvereeniging heeft hij ook een groot aandeel in de modernisering van de katholieke dagbladpers in Nederland en in betere arbeidsvoorzieningen voor katholieke journalisten.

...Titus Brandsma (rechtsonder) tijdens
installatie burgemeester De Bourbon (1941)...
Brandsma ontwikkelt zich tot een groot kenner van de Karmelitaanse mystiek en de Moderne Devotie. Hij is betrokken bij de oprichting van het belangrijke spirituele tijdschrift 'Ons Geestelijk Erf'. Zijn unieke verzameling kopieën van middeleeuwse mystieke handschriften heeft aan de basis gestaan van het huidige Titus Brandsma Instituut te Nijmegen. Kern van zijn opvatting omtrent mystiek: God is verborgen aanwezig, in iedere mens én in de gehele schepping. Alles is in God en God is in alles. Behalve mysticus is Titus een vrome, behulpzame, opgewekte en integere persoonlijkheid.

Al in een vroeg stadium waarschuwt Brandsma voor de gevaren van het nazisme, rassenhaat en ophitsing. Hij veroordeelt de anti-joodse maatregelen van het naziregime. Zo is hij medio 1936 enige tijd lid van het door Nederlandse geleerden en kunstenaars opgerichte Comité van Waakzaamheid tegen het nationaal-socialisme. In 1941 verzet hij zich tegen het verwijderen van joodse leerlingen en bekeerlingen van katholieke middelbare scholen en is hij de architect van het verbod dat de Utrechtse aartsbisschop Jan de Jong uitvaardigde tegen het opnemen van NSB-advertenties in de r.-k. dagbladen.

...uit Boxmeers Weekblad, 8-8-1942...
Begin januari 1942 wordt hij gearresteerd door de Duitsers. Via een tocht langs de gevangenis van Scheveningen, kamp Amersfoort en de strafgevangenis van Kleef komt hij ten slotte in het concentratiekamp Dachau terecht.

Hij blijkt een grote morele, spirituele en daadwerkelijke steun voor zijn medegevangenen. Na enkele weken vol ontberingen en mishandelingen wordt hij uitgeput en doodziek in het kamphospitaal opgenomen. Daar raakt hij buiten bewustzijn en op 26 juli 1942 om twee uur 's middags komt een eind aan het leven van Titus Brandsma.

Het postume ereburgerschap van Oss markeert de dertigste verjaardag van Titus’ zaligverklaring door paus Johannes Paulus II, inmiddels zelf heiligverklaard. En dat zou ook met Titus moeten gebeuren, zo pleitte de Leeuwarder Courant.

Geschreven door:
Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

De beste verhalen via e-mail ontvangen?



woensdag 29 juli 2015

Leg een steentje voor twee Brabantse Damslachtoffers

(foto Wiel van der Randen)

7 Mei 1945. De Duitsers hebben twee dagen geleden wel gecapituleerd, maar grote delen van Nederland zijn dan nog niet bevrijd, waaronder onze hoofdstad.

Op de Dam in Amsterdam zijn duizenden mensen in feeststemming verzameld om de komst van de bevrijders af te wachten. Het is onrustig in de omliggende straten. De Binnenlandse Strijdkrachten (B.S.) zijn begonnen de Duitsers uit het geldkantoor, postkantoor en paleis te verdrijven. Ook op het Rokin vinden schermutselingen plaats tussen B.S. en Duitsers. Vlakbij wordt een Duitse vrachtwagen aangehouden waarbij in ieder geval één Duitse soldaat wordt neergeschoten.

Schoten
Rond 13.00 uur komt een aantal voertuigen via het Rokin op de Dam. Het zijn de Polar Bears, een Engelse verkenningseenheid. Al gauw zitten de gepantserde voertuigen vol met feestvierders. Van tegengestelde richting komen een paar Duitse voertuigen. Ze rijden langs elkaar voor de Nieuwe Kerk. Een spannend moment, maar er gebeurt nog niets. De Engelsen rijden de stad weer uit. Ze hebben in de gaten dat ze zich in een zeer explosieve situatie bevinden.

(foto Kryn Taconis)

Een tijdlang is het rustig. Tot 15.00 uur. Dan klinken er schoten en even later slaat de vlam in de pan: op de Dam wordt geschoten door B.S.'ers en vanuit de Groote Club (een herensociëteit aan de Dam) door soldaten van de Kriegsmarine. Paniek breekt uit! Mensen verdringen zich om weg te komen. Na de eerste schoten volgt een tweede salvo. Bij elkaar duurt de schietpartij anderhalf uur...

Mies Jager-van Hooff


Slachtoffers
Het waarom van deze schietpartij is nooit onderzocht. Altijd ging men uit van 19 tot 22 doden, men wist niet wie dat waren. Een werkgroep is nu bezig om de namen van de slachtoffers te achterhalen en hun verhaal en gezicht op te nemen op een website. Het uiteindelijke doel is om op 7 mei 2016 een Memorial te onthullen met hun namen. Op dit moment zijn 31 slachtoffers geïdentificeerd. Twee van hen waren Brabander van geboorte: Maria Nella (Mies) Jager-van Hooff, geboren 1 juli 1916 te Gestel, en Arnoldus Petrus (Nol) Stroop, geboren 16 maart 1905 te Oosterhout.
Nol Stroop
Op www.plaatseensteen.nl kan iedereen meehelpen met het schrijven van hun namen door een digitaal herdenkingssteentje te plaatsen. Bovendien zijn donaties voor de Memorial zeer welkom. Het uiteindelijke ontwerp zal worden vastgelegd in steen en onthuld op 7 mei 2016 in de bestrating van de Dam.

Meer informatie vind je op de website van de Stichting Memorial voor Damslachtoffers, voor vragen kun je ook een e-mail sturen naar dam07051945@gmail.com.

Geschreven door:
Christian van der Ven, digitale archivaris BHIC

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Bijzondere film over bevrijding Sint-Michielsgestel
- Den Bosch, 27 december 1944


Onze beste verhalen via e-mail ontvangen?

vrijdag 3 juli 2015

Zinderende zomertips

Ben jij ook toe aan zo'n lekker ijsje?
Geniet jij volop van deze zomerse dagen of zoek jij misschien klagend de koelte op? Ook begin twintigste eeuw had men een haat-liefdeverhouding met de zon en regende het klachten tijdens een hittegolf. Wellicht breken we morgen alle warmterecords en gaan we die 40 graden écht aantikken. Sla met ons de krant open en ga goed voorbereid dit zwoele weekend in!

Hitteplan
Afgelopen week trad in Nederland een heus hitteplan in werking om zoveel mogelijk het hoofd koel te houden. In 1925 kregen verschillende schoolkinderen vanwege de hitte ook een middag 'vrij-af.'

Vanille ys van Toontje van Hees (Reek, 1930)
Maar de arme kindertjes konden geen duik nemen in het zwembad of de hele middag ijsjes eten. Nee, de hardvochtige meester liet hen een opstel schrijven over de hittegolf. 'Wanneer het warm is, is het overal warm,' zo redeneerde hij. 'Als je het in de klas al niet uit kan houden, hoe wil je dat daarbuiten dan doen? Bovendien, wanneer je gaat spelen, krijg je het nog warmer!'

Hittegolf historie
De kinderen moesten daarom noodgedwongen binnen blijven op die hete zomerdag, zwetend op de moeilijke opdracht. Uiteraard waren hun kamertjes niet voorzien van de huidige airconditioning technieken. In de Graafsche Courant van 1925 werd een klein gedeelte van zo'n opstel afgedrukt. En wat denk je? Hierin vinden we de oorsprong van het woord hittegolf, vlak na de Eerste Wereldoorlog. Lees zelf maar!


Kachel en sneeuw?
Sneeuw in augustus 1931!
Ja, je leest het goed! In 1931 werd er warme chocolademelk gedronken en leden de 'ijscoventers' verlies. In augustus van dat jaar kregen de tuinders in het Land van Cuijk de schrik van hun leven: de vorst had hun velden 'hard' gemaakt en er vielen zelfs sneeuwvlokjes naar beneden! Natuurlijk was deze extreme kou een uitzondering. Een paar weken eerder werd men getroffen door een heuse hittegolf!

Ook in 1944 verlangde men naar de warme zomerzon, maar toen deze eindelijk haar hitte verspreidde, klaagde men steen en been, zo meent een dichter in de Echo.

Zelfs in 1944 was de zomerhitte niet gewenst!
Je zou toch vreugdedansjes verwachten na een barre koude oorlogswinter:

'Zoo'n zonnige zomer vol vreugde
na winter en voorjaar vol kou,
toen zat je te gooch'len met bonnen
en kwam vaak je kachel in 't nauw!'

Maar niets was minder waar! Zelfs middenin de Tweede Wereldoorlog verlangde men in een hittegolf tóch naar een 'frisscheren, koeleren tijd!' De haat-liefdeverhouding met de zon is dus van alle tijden...



Volgende week: vermageren!
Al dat vanille ijs en die liters frisdrank zijn natuurlijk erg lekker op zomerse dagen, maar niet altijd goed voor de lijn. Benieuwd naar dé oplossing voor de overtollige pondjes? Duik dan volgende week met ons mee in het Boxmeers Weekblad van de jaren dertig.

Geschreven door:
Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Drank en drugs
- Wervelstorm in hartje zomer 


De beste verhalen via e-mail ontvangen?




maandag 4 mei 2015

Het foto-album van een "Joods onderduikertje"

...Benny Bonnewit...
"Joods onderduikertje", staat er als omschrijving bij vijf foto's in onze fotocollectie. Die vijf plaatjes geven een kleine inkijk in het leven van Benny Bonnewit, alias Benny de Bont. Benny vindt in de oorlogsjaren een veilig onderkomen in Haaren.

Een mooi jochie met grote ogen die telkens lachend op de foto staat. Maar in zijn jonge leven heeft hij al heel wat meegemaakt. Vanuit Amsterdam wordt hij tijdens de Tweede Wereldoorlog ondergebracht bij de familie Merkx in Haaren. Zijn ouders, Jaap en Nettie Bonnewit, duiken ook onder - bij de buren van de familie Merkx; de zussen Miet en Jana Snellen in Haaren.

Als je heel goed naar zijn portretfoto kijkt - waar Benny met een padvinderskostuum op staat - zie je links onder in de hoek een stempel: 't Wielke Oisterwijk (NB). Dat verwijst mogelijk naar een fotostudio daar toen was gevestigd. Benny lijkt volop mee te werken in het boerenbedrijf. Waar hij aanvankelijk nog als ventje naast een speelgoedkruiwagen staat, draait hij een jaar of wat later zijn hand niet om voor een kruiwagen met een melkbus erop. Of leidt hij met gemak een koe naar de wei.




Hoe het precies verder gaat met Benny is ons niet bekend. Wel vinden we in 1989 en 1990 de overlijdensadvertenties van zijn ouders terug in het Nieuw Israelietisch Weekblad via Delpher. Waaruit blijkt dat zijn ouders naar Israël zijn vertrokken terwijl zijn zus naar de Verenigde Staten is geëmigreerd. Benny - inmiddels Ben - blijft in Nederland.





Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Een week in onderduik in Boekel
- Alledaags leven tijdens de oorlog in Veghel

maandag 13 april 2015

Het mysterie van Luie Hoek

...Marinus Valentijn...
Mijn naam is Jesse Valentijn. Mijn opa, Marinus Valentijn (Etten-Leur, 22 augustus 1921 – Zwijndrecht,  12 april 2003) heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog een geallieerde vliegenier geholpen om te ontkomen aan de Duitsers.


Een Engelse bommenwerper met vier inzittenden wordt door luchtafweergeschut en Duitse jachttoestellen geraakt. Charles Lowe springt als laatste uit het vliegtuig en landt met zijn parachute langs de snelweg in de zogenaamde Luie Hoek, niet ver van Etten-Leur. Marinus Valentijn is er intussen op af gefietst en neemt de vliegenier achterop zijn fiets. Samen fietsen ze zo snel mogelijk weg van de grote wegen en ze weten zo te ontkomen aan de feldgendarmerie en de fallshirmjäger.

Een aantal kilometer verderop staat een groep landbouwers ze op te wachten en schiet ze te hulp. Ze gaan bij de familie Mouwen naar binnen. Jacobus Woestenberg spreekt Engels en komt er achter dat de Canadees in Engelse dienst zo snel mogelijk naar Antwerpen wil. Ze geven hem andere kleren en hij verdwijnt met Adrianus van Merode weer de bossen in op het moment dat de Duitsers eraan komen. Elf dagen lang wordt de geallieerde verstopt in een hooimijt bij de landbouwer Antoon de Bont en uiteindelijk kan hij via een Belgische vluchtlijn Nederland uit.

Marinus Valentijn heeft na deze gebeurtenis als gevolg van verraad moeten vluchten. Zijn ouderlijk huis werd binnengevallen, hij heeft maanden in Den Haag ondergedoken gezeten en heeft uiteindelijk als oorlogsvrijwilliger de oversteek naar Engeland gemaakt. Na de bevrijding heeft hij zich aangemeld bij de Koninklijke Marine. In Juli 1946 heeft hij een bedankbrief ontvangen van het Military Attache van de Verenigde Staten voor het helpen van een van hun landgenoten. Van Charles Lowe is nooit meer wat vernomen.

Er zijn wat onduidelijkheden. Charles Lowe vloog als Canadees in een Engels toestel, maar er werd door de Verenigde Staten een bedankbrief gestuurd. In de jaren ’80 is er nog contact geweest tussen Dhr. Woestenberg en mijn opa, Marinus Valentijn. Er zou een verhaal gepubliceerd worden over deze gebeurtenis, alleen is het onduidelijk of dit ooit gebeurd is. Ook is er door Dhr. Woestenberg een verzoek ingediend om het verzetsherdenkingskruis te ontvangen, maar niemand weet of hier ooit gehoor aan gegeven is.

Mijn vragen zijn:

  • Wanneer zou dit zich afgespeeld kunnen hebben?
  • Staat Marinus Valentijn in het Gedenkboek Verzetsherdenkingskruis (1985)?
  • Is er ooit iets gepubliceerd over deze gebeurtenis? 
  • Voor wie en in wat voor toestel vloog Charles Lowe? Waren hier afspraken over tussen de geallieerden of klopt er iets niet? 
  • Wat is er gebeurd met Charles Lowe?

Alle info en doorverwijzingen zijn waardevol.

Deze gastblog is van de hand van Jesse Valentijn. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 à 350woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-)

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 

woensdag 18 maart 2015

Vandaag: waterschapsverkiezingen!

Idyllisch plaatje van de Goorloop in Donk, waar niet altijd even zuivere zaakjes plaatsvonden...
Vandaag duiken we weer massaal de stemhokjes in om leden van de Provinciale Staten en van de waterschappen te kiezen. Ook begin vorige eeuw werden bestuursleden van de waterschappen gekozen én scherp in de gaten gehouden. De heer Van Thiel, een zeer markant persoon, was wel dertig jaar onderdeel van dit waterschapsbestuur. Dat zijn lange loopbaan niet altijd vlekkeloos verliep, staat echter als een paal boven water...

In 1924 wordt Van Thiel voor het eerst lid van het afdelingsbestuur van het waterschap 'De Aa beneden Helmond.' Het waterschap bestond uit vele afdelingsbesturen, die elk grote autonome bevoegdheden hadden en de bijzondere belangen van hun regio behartigden.

De aanstelling van Van Thiel in 1924
Het afdelingsbestuur bestond uit een voorzitter, vier leden, een penningmeester en een secretaris. Zij werden voor de duur van zes jaar aangesteld en gekozen door stemgerechtigde inwoners van dat gebied. Een beetje zoals vandaag, dus. Van Thiel behield zijn positie als secretaris van het waterschap maar liefst dertig jaar!

Een echte bemoeial!
In 1933 kwam Van Thiel voor het eerst in opspraak. Enkele collega's irriteerden zich mateloos aan de oeverloze bemoeienissen van de secretaris uit Beek en Donk. Hieronder bekritiseert hij een nieuwe werkbaas en enkele reparaties, die hij kwalificeert als 'volslagen lap werk.'

Van Thiel stak zijn mening niet onder stoelen of banken!
Van Thiel maakte er een gewoonte van om de waterstaatswerken te bezoeken en daarbij zijn ongezouten mening te geven. Dit behoorde echter niet tot zijn functie als secretaris, kreeg hij te horen. Schoorvoetend beloofde hij zijn bezoekjes terug te brengen.

Dubieuze declaraties
Ook op financieel vlak stond Van Thiel in 1933 ter discussie. Bij de uitvoering van het Goorloopplan te Donk diende hij verschillende declaraties in die niets te maken zouden hebben met dit project. In een vergadering van het dagelijks bestuur is gesteld dat 'indien de heer Van Thiel aan het waterschap wil verdienen, hij moet beginnen met te bedanken.' Toch heeft deze affaire niet tot zijn schorsing of ontslag geleid.

Verdiende de secretaris misschien geld als water?
In 1944 kwamen er nog meer dubieuze declaraties boven water. De Duitsers maakten een eind aan de werkzaamheden van het waterschap en in angst voor inbeslagname van de kostbare eigendommen verkocht de heer Van Thiel deze in een razend tempo. Namenlijsten van de kopers werden uit voorzorg vernietigd.

Na de oorlog wordt er een uitgebreid onderzoek ingesteld naar deze verkoop. Gedeputeerde Staten concluderen dat 'ondanks het gevaar dat de Duitschers een gedeelte van dit materiaal in beslag konden nemen, de verkoop daarvan ons inziens is te betreuren en er kan niet aan den indruk worden ontkomen dat in deze met overhaasting is te werk gegaan.'

Lovende woorden
Ondanks bovenstaande perikelen krijgt Van Thiel bij zijn afscheid in 1953 tóch een lovende speech. Hij heeft een groot persoonlijk aandeel gehad in de uitgevoerde werken van de afgelopen dertig jaar, zo meent de voorzitter.

Ondanks alles toch grote waardering in 1953!
Naast alle lovende woorden wordt ook de pittige persoonlijkheid van Van Thiel even belicht. Het was de voorzitter namelijk wel opgevallen 'dat de heer Van Thiel lang niet altijd met de vele vogels meezong en maar ja-knikte, doch steeds trachtte zijn eigen visie op het werk te drukken.' Zou dit positief bedoeld zijn of was dit misschien toch een kleine steek onder water?

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Niet stemmen? Ben je ziek dan? 
- 2013: nu nóg meer archieven in te zien!


woensdag 24 december 2014

Oorlogsverhalen rond de Maas

Vliegtuigen uit de Tweede Wereldoorlog worden veelvuldig door Wim Boeijen beschreven
Vanaf 1984 is Wim Boeijen uit Schaijk al bezig met zijn onderzoek naar de oorlogsjaren in het Brabantse en Gelderse grensgebied. Eind december maakt hij zijn trilogie compleet met zijn nieuwe boek 'Mijn jeugd in de oorlogstijd en andere verhalen.' Dit boek geeft de persoonlijke belevenissen van de auteur en van anderen in de Tweede Wereldoorlog weer. 

Wim Boeijen gaf eerder een boek uit waarin hij het vliegveld Keent bij Grave behandelde ('Het vergeten vliegveld Keent / Airstrip B82 Grave') en in een ander werk, 'Vliegen en vechten aan de Maas, 1940-1945', gaat hij hier dieper op in.

Een strooibiljet uit 1943, gepubliceerd in Boeijens eerste boek

Het nieuwe boek geeft een inkijkje in de belevenissen van de auteur en van bekenden tijdens de oorlog. Daarnaast duiken er ook nieuwe thema's op en worden twintig op zichzelf staande oorlogsgebeurtenissen beschreven, die tot nu toe nog niet zijn gepubliceerd.

Wil je dit boek bestellen? Dat kan vanaf 23 december 2014 bij boekhandel Bruna in Schaijk, via de Heemkundekring Schaijk/Reek en bij de auteur zelf (wim.boeijen@ziggo.nl).Tot slot kunt u terecht bij de kersttentoonstelling, die van 26 t/m 28 december 2014 wordt gehouden in het Heemgebouw De Komme te Schaijk, in het kader van de viering van 70 jaar Vrijheid.

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- 'Duistere' geldzaken in de Tweede Wereldoorlog 
- Bijzondere geschiedschrijving door 90-plussers

woensdag 6 augustus 2014

Margot kiest: Het gezicht van de oorlog #stukvanhetjaar2014

Evacuatie van een ontredderd gezin in Sint-Michielsgestel in 1944

Ik kwam 'm tegen toen ik op zoek was naar oorlogsfoto's voor een themanummer. Deze aangrijpende foto uit de Tweede Wereldoorlog is opvallend anders dan de meeste oorlogsfoto's in onze beeldbank. Hij vertelt een verhaal, drukt paniek en wanorde uit, maakt angst voelbaar, maar biedt tegelijkertijd troost... Ik vroeg me af waar dit was, wanneer, en wie dit waren?

Pas op: granaten!
De foto is genomen in Sint-Michielsgestel en dateert van 1944, aan het einde van de Tweede Wereldoorlog dus. De fotograaf is onbekend. We zien een Engelse soldaat en een ontredderd gezin. Bij nadere bestudering blijkt deze oorlogssituatie zich af te spelen bij de boerderij van Toon Kapteijns. Toon zit met zijn vrouw en tien kinderen in hun schuilkelder onder de boerderij. Rond het middaguur vallen er fosforgranaten ter hoogte van hun erf. Linke soep natuurlijk, want deze granaten produceren rook en verspreiden in een straal van 15 meter fosfor. Weg spattende fosfordeeltjes kunnen brand veroorzaken. Er is dus haast geboden: het gezin Kapteijns moet daar snel weg.

Het gezicht van de oorlog
Engelse soldaten schieten te hulp bij het evacueren van dit Brabantse gezin. Op de voorgrond zien we de jongste telg van het gezin Kapteijns, baby Sieneke. Zij is op dat moment net een jaartje oud. Links in beeld zien we de dertienjarige Sjaantje. Deze foto spreekt boekdelen en verbeeldt voor mij het gezicht van de oorlog. Maar waarom? Komt dat omdat je je hier midden in de oorlogschaos bevindt? Wat ik me ook afvraag: wat drijft de fotograaf om juist op dit moment waarbij élke minuut telt, een foto te maken? Of is deze foto misschien in scène gezet?

.... Margot met haar Stuk...

Fotografie in de oorlog
Eigenlijk kon je tijdens de Tweede Wereldoorlog tot de herfst van 1944 gewoon foto's maken. Je mocht alleen geen razzia's of militaire gebeurtenissen vastleggen, maar het gebeurde stiekem wel. Soms werd er bewust geposeerd. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat dat hier het geval is.
Tijdens de oorlog moesten alle foto's eerst langs het Bureau Fotopers van de Duitse bezetter. Zij schreven de bijschriften. Verder werden foto's daar voorzien van een kleurcode. Die bepaalde dan of - en zo ja - hoe je die foto mocht publiceren. Vanaf dat moment moest je bij alle foto's ook de naam van de fotograaf vermelden. Wrang detail: de vakfotografie kreeg tijdens de Tweede Wereldoorlog een enorme impuls, omdat er miljoenen pasfoto's gemaakt moesten worden voor op de persoonsbewijzen. Bovendien wilden families geposeerd in hun huiskamer massaal op de foto. Een herinnering, want je wist nooit wat er ging gebeuren.

In onze beeldbank zitten veel foto's van de bevrijding. Mensen bewaarden hun fotorolletje voor een speciaal moment, maar ook voor kiekjes van het dagelijks leven of stiekem van minder onschuldige situaties. Dat laatste deden ze dan vanuit een raam of van achter een gebouw. Dat leverde indringende beelden op. Ik vraag me af of deze foto is gemaakt door een Engelse soldaat, of misschien wel door een kind van de familie Kapteijns? Maar daar zal ik waarschijnlijk nooit achter komen.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Annemarie kiest: zorgplicht gemeenten
- Hugo kiest: Moffenspiegel


vrijdag 1 augustus 2014

Hugo kiest: Moffenspiegel #stukvanhetjaar2014

De moffenspiegel: een boekje vol spotprenten, uitgegeven door de Royal Air Force
Het jaar 2014 staat in het teken van het begin van de Eerste Wereldoorlog 100 jaar geleden. Met name in België, hét grondgebied waar het strijdtoneel zich heeft afgespeeld, wordt op alle mogelijke manieren stil gestaan bij deze oorlog. In Nederland heeft de Eerste Wereldoorlog lang niet zoveel impact gehad. Dit komt vooral door de behouden neutraliteit. De herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog zijn voor ons Nederlanders veel tastbaarder. Voor Brabant is het jaar 2014 in dit geval ook een jaar van herdenken. De bevrijding van de Nazi's zeventig jaar geleden.

Humor als wapen
In de collectie van Louise van Tongerloo (historica) vond ik een Moffenspiegel, gemaakt door de Royal Air Force (RAF). Een klein boekje vol spotprenten over Hitler en consorten. Het is een prachtige historische bron die een vorm van verzet verbeeldt die me aantrekt, satire. Een serieuze boodschap, verpakt in een lach. Want satire gaat voorbij aan spot. Naast een lach opwekken heeft het ook als doel om het publiek aan het denken te zetten. Het wordt gebruikt om een verandering teweeg te brengen. Ik ben benieuwd wat deze Moffenspiegel voor gevoel opwekte bij de lezers indertijd. Hoop? Wraak? Of misschien gewoon een lach na al die jaren van dood en verderf?


Voorbeeld van spotprenten uit de Moffenspiegel
Bronnen zoals spotprenten zijn heel lang niet op waarde geschat. Terwijl het juist prachtig is om deze bronnen te analyseren. Welke frustratie zit er achter de spot? Waarom wordt een persoon op deze wijze afgebeeld? Het is een mooie manier om een tijdsbeeld te schetsen. Wat wordt er benadrukt, wat vindt men belangrijk en wat zie je niet terug en wordt dus als normaal geacht?

Een kritische blik
Deze sportprenten geven de mentaliteit weer van de politieke situatie indertijd, sterker nog, het zegt wat over de vorm van de politieke cultuur van dat moment. Het is een kritische blik op politiek en politiek leiderschap. Het doel van satire is om te ontmaskeren en de ware aard van zaken te laten zien. Tevens laat een sportprent zien in hoeverre er kritiek geleverd mag worden. Deze Moffenspiegel geeft dus niet alleen een beeld weer van de nazi's, maar ook van de makers van de prenten, de geallieerden.

Waarom vind ik dit het Stuk van het Jaar? Deze Moffenspiegel is een voorbeeld van een mooie historische bron, waarin de visuele content centraal staat. De spotprent laat je op fraaie wijze de 'waarheid' van de maker zien. Als bron biedt het je een interessante kijk op een periode. Daarbij vind ik humor het beste wapen om te gebruiken in een oorlog!

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Wat wordt het Stuk van het Jaar 2014?
- Yvonne kiest: missie van minister Van Son #stukvanhetjaar


woensdag 18 juni 2014

Het mysterie van de kleurencodes ontrafeld...

Geheimzinnige stipjes en streepjes in een Tilburgs trouwboekje
Op 30 april lieten we op deze blog bovenstaand trouwboekje uit Tilburg zien met allerlei vreemde gekleurde streepjes en stipjes. Meerdere trouwboekjes uit de jaren 1915-1917 zouden deze tekeningetjes bevatten en we vroegen jullie om thuis Tilburgse trouwboekjes op te duiken, zodat wij het mysterie van de kleurencodes konden ontrafelen...

Creatieve kinderen?
Op onze vraag kregen we veel reacties van gevonden trouwboekjes van grootouders, waarin de streepjes en stipjes ook werden aangetroffen. Alle boekjes kwamen uit Tilburg aan het begin van de twintigste eeuw. Sommigen van jullie dachten aan kliederende kinderen. Zo meenden Mia van der Lee en Mieke Rijnhart dat kleine kinderen de boekjes als tekenboekje hadden gebruikt en zich dus lekker hadden uitgeleefd met hun tekenkunsten.

Melkfraude!
Martin de Bruijn kwam echter met een heel ander verhaal. Volgens zijn tante waren de streepjes en stipjes gezet om de distributie van melk bij te houden. Zijn grootmoeder gumde zelfs wel eens enkele streepjes weg om zo meer melk voor zijn moeder en haar tweelingzus te kunnen krijgen. Tante was doodsbang dat de fraude uit zou komen en dat zij gesnapt zou worden bij het halen van de melk. Gelukkig is dit nooit gebeurd en zijn zij dus ook niet in de gevangenis beland...

Dit verhaal werd bevestigd door een reactie van K.Weijters, die aangeeft dat de streepjes en stipjes inderdaad stammen uit de distributietijd tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. De verstrekte bonkaarten werden weliswaar op de stamkaart aangetekend, maar in sommige gevallen werd hier ook het trouwboekje voor gebruikt. Vermoedelijke gebeurde dit vooral aan het begin van de distributieperiode, toen de stamkaart nog niet was ingevoerd. 

Mysterieuze rode 'M'
Links de rode letter 'M' die mogelijk voor 'melk' zou staan...
In sommige boekjes is naast de streepjes en stipjes een rode 'M' met een schuine streep eronder geschreven, zo vertelt Mieke Rijnhart. Ook in ons voorbeeld komt deze letter voor. Deze kan verwijzen naar het woord 'melk' en maakt bovenstaand verhaal over de melkdistributie heel aannemelijk. 
 
Nóg meer vragen...
Jullie reacties hebben ons goed op weg geholpen om het mysterie van de kleurencodes te ontrafelen, maar natuurlijk roepen de nieuwe vondsten ook weer nieuwe vragen op. Zo vraagt Stef Engering zich af of de drie gebruikte kleuren - blauw, paars en rood - staan voor drie verschillende soorten producten voor baby'tjes. Geldt dit in alle gevallen? En kreeg elk baby'tje 31 keer melk of verschilde dit per gezin?
We willen jullie hartelijk danken voor alle reacties en mochten jullie nog meer trouwboekjes tegenkomen met deze wonderlijke kleurencodes of andere verhalen over de achtergronden hiervan, dan zijn deze natuurlijk altijd van harte welkom!

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

maandag 16 juni 2014

'Mijn God, was de dood zó nabij...'

Herdenking in Katwijk op 10 mei 1946
Op 10 mei 1946 hadden zich vele oud-strijders, officieren, manschappen en familieleden verzameld aan de voet van de Maasdijk te Katwijk. Op die plaats werden de 24 dappere mannen herdacht, die hier op 10 mei 1940 het leven lieten. Voor hen werd een monument opgericht en werd een plechtige ceremonie gehouden.

Oorlogsmonument
Het monument, een obelisk van zeven meter hoog met een kruis op de top, was op die dag gedekt met 'de fiere Nederlandse vlag, strak klapperend op de frisse bries uit 't Westen.' De zandstenen obelisk is ontworpen door de heer Breugel uit St. Oedenrode, die zelf ook in de Maassector had gestreden. Vervolgens is het vervaardigd door de firma's Smits en Van Heijster te Cuijk. 

Ontroerende toespraken
Die ochtend was er al een herdenkingsdienst gehouden in de St. Martinuskerk en de Nederlandse Hervormde kerk te Cuijk voor de gesneuvelden van het voormalige tweede bataljon 26ste regiment infanterie.
In Katwijk volgde een plechtige kranslegging op de graven van deze mannen. Hierbij waren veel militaire en burgerlijke autoriteiten aanwezig, van wie enkelen een ontroerende toespraak hielden. Zo sprak burgemeester Jansen uit Cuijk van het grote voorbeeld dat de soldaten hadden gegeven, waarmee zij een vonk ontstaken, die een laaiend vuur van verzet deed opgloeien in heel Nederland. Deze woorden raakten vele mensen, zo ook een soldaat die zelf had meegevochten in dit regiment: 'Kapitein Heuting leest de namen van de doden: stuk voor stuk herken ik de namen, de gezichten, de harten. Dan ineens een naam... mijn eigen sectie. Mijn  God, was de dood, zó nabij...'

Met de tanden op elkaar...
Dagboekfragment, gevonden in de kanonkamer te Katwijk. Er waren geen overlevenden...
Voor 24 soldaten was die dood inderdaad nabij in 1940. In de kanonkamer van rivierkazemat-zuid te Katwijk werd een dagboekfragment gevonden van één van de mannen. Vlak vóór de grote strijd losbarstte, schreef hij 'stil en blijmoedig' de week in te gaan, maar ook 'met de tanden op elkaar, met het geweer bij de voet.' Opvallend is het rotsvaste vertrouwen in God, dat uit de brief van de jongeman blijkt. Een dag later werd hij bij de Duitse inval om het leven gebracht...

Reacties
We kunnen ons voorstellen dat bovenstaande foto en het bijbehorende verhaal herinneringen bij je oproept. Misschien was je er zelf bij of heb je familieleden die hierbij betrokken zijn geweest. Herken je soldaten of andere personen op deze foto? Heb je andere herinneringen aan deze herdenking of aan de strijd op 10 mei 1940? Mocht dit zo zijn, deel deze herinneringen dan met ons.

Bron
G.A. Gerards, P. van Haren, H. van Dijk, Standhouden..! 10 mei 1940: het verhaal van 12 uren oorlog in Katwijk, Cijk, Sint Agatha en Oeffelt (Cuijk, 1981)


Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Dodenherdenking met een persoonlijk verhaal
- September 1944: Grave bevrijd!

woensdag 4 juni 2014

Blik op "oorlog in blik"


Zwartwitbeelden van drie spelende meisjes in een achtertuin, ergens in Nederland tijdens de oorlog. Ogenschijnlijk een zorgeloos tafereel maar niets is minder waar. Eén van de kinderen is ondergedoken en wordt na een paar weken weer door haar ouders wordt opgehaald omdat ze haar te zeer missen. Talloze pogingen nà de oorlog om het meisje en/of haar ouders te achterhalen, leverden niets op. Het was één van de schrijnende voorbeelden die aan de orde kwam tijdens een bijeenkomst van NIOD en Beeld & Geluid op 28 mei. 

Tijdens deze bijeenkomst vond de lancering plaats van het nieuwe Oorlog in Blik-platform. Edwin Klijn van Netwerk Oorlogsbronnen nam zijn toehoorders - waaronder Andere Tijden-bedenker Ad van Liempt - mee op "bronnensafari". Aan de hand van een filmfragment van Jeugdige pioniers naar het Oosten (1942) ging Klijn op zoek naar het verhaal àchter het fragment. In diverse kranten, publicaties van de ondergrondse pers, fotomateriaal, affiches en brochures vond hij uiteenlopende informatie waar onder meer uit bleek dat een aantal jeugdstormers doorstroomden naar de Waffen SS. Verder lichtte Klijn een tipje op van de toekomstplannen van netwerk Oorlogsbronnen: uiteindelijk wil zij hét kenniscentrum over oorlogsbronnen worden.

Historicus en beeldonderzoeker René Kok wees op het belang van amateur-filmbeelden. Vertoonde het Polygoonjournaal begin 1940 nog beelden dat het Nederlandse leger helemaal klaar was voor een Duitse inval, amateurbeelden van soldaten die op een bijna aandoenlijke manier aan het oefenen zijn, geven een heel andere indruk. Ook liet Kok zien hoe de beelden steeds grimmiger werden, naarmate de oorlog vorderde. Bovendien gaan beelden soms een eigen leven leiden. Het fragment van het meisje tussen twee schuifdeuren in een wagon op transport, was voor Lou de Jong hét beeld van de jodenvervolging. Inmiddels blijkt dat het meisje niet Joods was maar een Romasinti. "Soms weten we heel weinig van beelden, een andere keer dénken we het te weten en dan gaat het toch om iets anders", aldus Kok.


Een heel andere invalshoek kwam van Jesse de Vos, werkzaam als Wikicoördinator bij Beeld en Geluid. De Vos wees op de overeenkomstige doelstelling van Wikipedia en archieven; namelijk het vrijelijk gebruikmaken van kennis. Wikipedia en Wikimedia zijn vanwege hun bereik krachtige partners om archiefmateriaal te verspreiden.   

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

maandag 5 mei 2014

September 1944: Grave bevrijd!

Militairen van de Prinses Irenebrigade vlak na de bevrijding bij de Graafse brug.
Bron: de Gelderlander
Vandaag worden in heel Nederland feesten gehouden ter nagedachtenis aan de bevrijding van de Duitsers in 1945. Voor sommige gedeeltes van Nederland kwam die bevrijding al in 1944. Zo ook in Grave. Dit vestingstadje werd in de nacht van 17 op 18 september verlost van de Duitse bezetting en wonder boven wonder was het 'vrijwel ongeschonden uit de strijd gekomen.'

'Kloeke mannen' in de Graafsche Courant
De Graafsche Courant besteedde uitgebreid aandacht aan de bevrijding. Zo wordt er een telegram geplaatst aan de koningin, waarin de stad haar opnieuw zijn trouw betuigt. Verder worden de geallieerden (in het Engels) als 'liberators of our Holland' bedankt voor hun aandeel in de strijd om Grave.

De burgemeester spreekt de bevrijde Graafse burgers  toe

De burgers zelf worden ook door burgemeester Van Kemmenade toegesproken en hun wordt op het hart gedrukt om ordelievend te zijn en de bevelen en aanwijzingen nauwgezet op te volgen. 'Inwoners van Grave, aan de arbeid nu!' zo gebiedt de burgemeester. Natuurlijk besteedt hij ook aandacht aan de 'kloeke mannen' van het geallieerde expeditieleger, aan wie Grave duizendmaal dank is verschuldigd.

Koningin Wilhelmina bedankt de uitgevers van de Graafsche Courant
Op 27 september 1944 biedt de uitgever van de Graafsche Courant enkele exemplaren aan aan de koningin vanwege de herverschijning van het blad na de oorlog. Enkele maanden daarna dankt Wilhelmina de redactie en uitgevers van het blad uitvoerig voor deze geste. De Graafsche Courant was, zo blijkt uit de titel, gedurende de oorlog nauw verbonden met de illegale pers.

Dans, muziek en groot Engels vuurwerk
De bevrijding van heel Nederland werd ook in Grave op 5 mei gevierd met een vlaggenparade, een muzikale wandeling door de stad en het feest werd afgesloten met Groot Engels vuurwerk 'Dit is een feest voor elke stand. Nooit was er groter vreugd in 't Land!', zo staat op bovenstaand programmablaadje geschreven.

Feest in Grave op de eerste Bevrijdingsdag
Dit was echter niet de enige feestdag in Grave. Op 8 mei 1945 stonden ook verschillende festiviteiten op het programma. Deze dag werd omgedoopt tot V-dag met 'gedurende de gehele dag muziek en dans.' De cafés mochten zelfs openblijven tot 12 uur 's nachts!

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- In het vuur van de bevrijding
- De bevrijding van Brabant