Leg een steentje voor twee Brabantse Damslachtoffers

(foto Wiel van der Randen)

7 Mei 1945. De Duitsers hebben twee dagen geleden wel gecapituleerd, maar grote delen van Nederland zijn dan nog niet bevrijd, waaronder onze hoofdstad.

Op de Dam in Amsterdam zijn duizenden mensen in feeststemming verzameld om de komst van de bevrijders af te wachten. Het is onrustig in de omliggende straten. De Binnenlandse Strijdkrachten (B.S.) zijn begonnen de Duitsers uit het geldkantoor, postkantoor en paleis te verdrijven. Ook op het Rokin vinden schermutselingen plaats tussen B.S. en Duitsers. Vlakbij wordt een Duitse vrachtwagen aangehouden waarbij in ieder geval één Duitse soldaat wordt neergeschoten.

Schoten
Rond 13.00 uur komt een aantal voertuigen via het Rokin op de Dam. Het zijn de Polar Bears, een Engelse verkenningseenheid. Al gauw zitten de gepantserde voertuigen vol met feestvierders. Van tegengestelde richting komen een paar Duitse voertuigen. Ze rijden langs elkaar voor de Nieuwe Kerk. Een spannend moment, maar er gebeurt nog niets. De Engelsen rijden de stad weer uit. Ze hebben in de gaten dat ze zich in een zeer explosieve situatie bevinden.

(foto Kryn Taconis)

Een tijdlang is het rustig. Tot 15.00 uur. Dan klinken er schoten en even later slaat de vlam in de pan: op de Dam wordt geschoten door B.S.'ers en vanuit de Groote Club (een herensociëteit aan de Dam) door soldaten van de Kriegsmarine. Paniek breekt uit! Mensen verdringen zich om weg te komen. Na de eerste schoten volgt een tweede salvo. Bij elkaar duurt de schietpartij anderhalf uur...

Mies Jager-van Hooff

Slachtoffers
Het waarom van deze schietpartij is nooit onderzocht. Altijd ging men uit van 19 tot 22 doden, men wist niet wie dat waren. Een werkgroep is nu bezig om de namen van de slachtoffers te achterhalen en hun verhaal en gezicht op te nemen op een website. Het uiteindelijke doel is om op 7 mei 2016 een Memorial te onthullen met hun namen. Op dit moment zijn 31 slachtoffers geïdentificeerd. Twee van hen waren Brabander van geboorte: Maria Nella (Mies) Jager-van Hooff, geboren 1 juli 1916 te Gestel, en Arnoldus Petrus (Nol) Stroop, geboren 16 maart 1905 te Oosterhout.

Nol Stroop

Op www.plaatseensteen.nl kan iedereen meehelpen met het schrijven van hun namen door een digitaal herdenkingssteentje te plaatsen. Bovendien zijn donaties voor de Memorial zeer welkom. Het uiteindelijke ontwerp zal worden vastgelegd in steen en onthuld op 7 mei 2016 in de bestrating van de Dam.

Meer informatie vind je op de website van de Stichting Memorial voor Damslachtoffers, voor vragen kun je ook een e-mail sturen naar dam07051945@gmail.com.

Geschreven door:
Christian van der Ven, digitale archivaris BHIC

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Bijzondere film over bevrijding Sint-Michielsgestel
- Den Bosch, 27 december 1944


Onze beste verhalen via e-mail ontvangen?

'Mijn God, was de dood zó nabij...'

Herdenking in Katwijk op 10 mei 1946

Op 10 mei 1946 hadden zich vele oud-strijders, officieren, manschappen en familieleden verzameld aan de voet van de Maasdijk te Katwijk. Op die plaats werden de 24 dappere mannen herdacht, die hier op 10 mei 1940 het leven lieten. Voor hen werd een monument opgericht en werd een plechtige ceremonie gehouden.

Oorlogsmonument

Het monument, een obelisk van zeven meter hoog met een kruis op de top, was op die dag gedekt met 'de fiere Nederlandse vlag, strak klapperend op de frisse bries uit 't Westen.' De zandstenen obelisk is ontworpen door de heer Breugel uit St. Oedenrode, die zelf ook in de Maassector had gestreden. Vervolgens is het vervaardigd door de firma's Smits en Van Heijster te Cuijk. 

Ontroerende toespraken

Die ochtend was er al een herdenkingsdienst gehouden in de St. Martinuskerk en de Nederlandse Hervormde kerk te Cuijk voor de gesneuvelden van het voormalige tweede bataljon 26ste regiment infanterie.

In Katwijk volgde een plechtige kranslegging op de graven van deze mannen. Hierbij waren veel militaire en burgerlijke autoriteiten aanwezig, van wie enkelen een ontroerende toespraak hielden. Zo sprak burgemeester Jansen uit Cuijk van het grote voorbeeld dat de soldaten hadden gegeven, waarmee zij een vonk ontstaken, die een laaiend vuur van verzet deed opgloeien in heel Nederland. Deze woorden raakten vele mensen, zo ook een soldaat die zelf had meegevochten in dit regiment: 'Kapitein Heuting leest de namen van de doden: stuk voor stuk herken ik de namen, de gezichten, de harten. Dan ineens een naam... mijn eigen sectie. Mijn  God, was de dood, zó nabij...'

Met de tanden op elkaar...

Dagboekfragment, gevonden in de kanonkamer te Katwijk. Er waren geen overlevenden...

Voor 24 soldaten was die dood inderdaad nabij in 1940. In de kanonkamer van rivierkazemat-zuid te Katwijk werd een dagboekfragment gevonden van één van de mannen. Vlak vóór de grote strijd losbarstte, schreef hij 'stil en blijmoedig' de week in te gaan, maar ook 'met de tanden op elkaar, met het geweer bij de voet.' Opvallend is het rotsvaste vertrouwen in God, dat uit de brief van de jongeman blijkt. Een dag later werd hij bij de Duitse inval om het leven gebracht...

Reacties

We kunnen ons voorstellen dat bovenstaande foto en het bijbehorende verhaal herinneringen bij je oproept. Misschien was je er zelf bij of heb je familieleden die hierbij betrokken zijn geweest. Herken je soldaten of andere personen op deze foto? Heb je andere herinneringen aan deze herdenking of aan de strijd op 10 mei 1940? Mocht dit zo zijn, deel deze herinneringen dan met ons.

Bron

G.A. Gerards, P. van Haren, H. van Dijk, Standhouden..! 10 mei 1940: het verhaal van 12 uren oorlog in Katwijk, Cijk, Sint Agatha en Oeffelt (Cuijk, 1981)

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Dodenherdenking met een persoonlijk verhaal
- September 1944: Grave bevrijd!

De lotgevallen van de joodse familie Van Dijk

...uit de foto's van meneer Vomberg...

Heel veel leed, gevangen in enkele kille cijfers: in juni 1942 staan 364 joodse inwoners in Oss geregistreerd. 252 Van hen worden gedeporteerd naar vernietigingskampen; zes overleven. 77 Mensen duiken onder waarvan er zeven alsnog worden opgepakt en gedeporteerd. Eén van de joodse families is de familie Van Dijk. Dankzij de foto's die we van de heer Vomberg hebben gekregen, kunnen we ons een beeld vormen van het familieleven van de joodse familie Van Dijk uit Oss aan het eind van de 19e en begin van de 20e eeuw: gewone mensen die nog niets vermoedden van de komende verschrikkingen.

Hoewel de eerste melding van een joodse inwoner in Oss uit de Middeleeuwen stamt, duurt het tot 1800 voordat er sprake is van een Joodse gemeenschap. Er zijn dan zes joodse families, met een synagoge aan huis. Met de economische groei van Oss groeit ook de joodse gemeenschap. In 1830 komt er een echte synagoge, naast de Grote Kerk. In het bedrijfsleven – met name de margarinefabrieken - zijn joodse Ossenaren in de loop van de negentiende eeuw actief én succesvol. Die bloei komt ook tot uiting in het verenigingsleven met onder meer een Joodsche Societeit, Joodsche Vrouwenvereeniging en een joodse toneelvereniging Wilhelmina. In de jaren dertig van de vorige eeuw zijn er in Oss zo’n 250 joodse inwoners. Vanuit Duitsland komen daar ongeveer 60 joodse vluchtelingen bij. Maar dan volgt daarna de Duitse bezetting. Stapsgewijs worden joodse ambtenaren ontslagen, mogen joodse inwoners niet meer naar parken of weer wat later niet meer de deur uit zonder hun Davidster.

...foto's van de familie Van Dijk...

Op vrijdag 28 april 1942 beginnen in Brabant – en dus ook in Oss – deportaties van joden naar kampen. Eerst naar Vught, vandaar naar Westerbork. Vanuit dat kamp vertrekt wekelijks een trein naar Auschwitz. Op 2 oktober 1942 worden weer een groot aantal joden opgeroepen voor transport. De rekeningen voor de kosten van de bus (120 gulden en 30 cent voor augustus en 180 gulden voor oktober) zijn bewaard in het archief van de gemeente Oss, zo lezen we in Tussentijds, het tijdschrift van De Werkende Mens in Oss. De joden betalen dit zelf: hun bezittingen zijn gevorderd en de rekeningen worden daarop afgeboekt. Op 10 april 1943 vindt opnieuw een deportatie plaats. Wat de Duitsers betreft de laatste want dan moet Brabant ‘ontdaan’ zijn van alle joden. In Oss hebben 29 mensen zich hieraan weten te onttrekken vanwege ouderdom of ziekte. Zij houden zich schuil in een paar huizen op de Heuvel, de Kruisstraat en Monsterstraat. Maar op 4 augustus 1944 worden zij alsnog opgepakt, verraden door een ‘goede vriend’. Slechts een enkeling die per toeval afwezig was, ontsnapt hier aan. Op 19 september 1944 wordt Oss bevrijd.

...uit het familie-album van de familie Van Dijk...

Van meneer Vomberg kregen wij foto’s van de joodse Van Dijk uit Oss. Zijn moeder was een Van Dijk. De meeste foto’s dateren van eind 19^e en begin begin 20^e eeuw, met wat uitschieters naar – naar schatting - de jaren ’30. Wat er is gebeurd met de diverse familieleden is ons niet bekend. In het boekje “Opdat zij niet vergeten worden” van G. Hes staat een lijst met namen van Osse mensen die zijn gedeporteerd en niet zijn teruggekomen. Daaronder vijf mensen met de achternaam Van Dijk:

A. van Dijk, 8-4-1896

L. van Dijk, 6-2-1895

R. van Dijk-van Vriesland, 20-5-1894

I. van Dijk, 7-3-1930

Ph. Van Dijk, 6-4-1938

Een aantal van hen zien we ook terug op de foto’s die meneer Vomberg heeft doorgestuurd. Bekijk hier zijn foto’s.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Aan het werk tijdens de oorlog
- Het verhaal van een Bossche bevrijdingsbaby

Dodenherdenking met een persoonlijk verhaal

Wiebe Geskus is 22 jaar als hij door de Duitsers wordt gefusilleerd. Wiebe is één van de vele mensen bij wie we vandaag, 4 mei, stilstaan.

Wiebe is een Haagse machinebankwerker. Hij raakt betrokken bij de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO). Later doet Wiebe mee aan een overval in Utrecht. Hij wordt daarna gevangen genomen door de Duitsers en weer bevrijd door het verzet. Na verraad wordt Wiebe samen met vijftien anderen gearresteerd. Via Scheveningen komt Wiebe in Kamp Vught terecht waar hij in 'de bunker' wordt opgesloten. Op 4 september 1944 wordt Wiebe met zijn gehele LO-ploeg door de Duitsers in Vught gefusilleerd.

Klik hierop om de illustratie groter te krijgen

Dit is één van de persoonlijke verhalen die je terug vindt op de site van Nationaal Monument Kamp Vught. Aan deze levensverhalen wordt voortdurend gewerkt. Zeker omdat verschillende van deze biografieën zijn voorzien van een foto, levert dat een indrukwekkend geheel op.

Vanaf het ogenblik dat Kamp Vught zijn eerste gevangenen huisvest is een Duitse ambtenaar van de Burgerlijke Stand (Standesamt) aangesteld. Deze administratie berust bij het speciale bureau van de Duitse Burgerlijke Stand te Arolsen, dat na de Tweede Wereldoorlog als taak kreeg informatie te verzamelen over personen die zijn omgekomen in Duitse concentratiekampen.

Van de administratie van overleden gevangen in Kamp Vught in 1943 en 1944 is bij het BHIC in Den Bosch een kopie aanwezig. Dit "Sterbebuch" vind je in de bieb (toegangsnr. 1142, inventarisnrs. 134A5 en 134A6). Ook Wiebe is hierin terug te vinden, zoals je kunt zien op de illustratie hierboven.