Schaatsen op schoepen

...Schaatsers op een prent uit 1520...

Tijdens de winter van 1534-1535 vroor het hard genoeg in Noordoost Brabant om op weteringen en sloten te kunnen schaatsen. De 16-jarige Loy Goessens uit Maren wilde dat ook wel, maar hij had geen schaatsen. Maar voor een slim iemand met twee rechterhanden was daar wel een mouw aan te passen...

...schoepen van een rad...

Vanwege de vorst stond het scheprad van de watermolen in Gewande stil. De houten schoepen daarvan waren vastgezet met grote ijzeren nagels. Die waren uitermate geschikt om er schaatsen van te maken en voor Loy bleek dat een koud kunstje!

Op een donkere avond sloop hij met twee 12-jarige kornuiten uit de buurt naar de molen. Loy had een zware ploeghamer bij zich. Daarmee sloeg hij enkele schoepen van het rad los. De nagels vielen eruit, maar doordat ze op het ijs terechtkwamen, raakten de jongens ze niet kwijt. Met hun buit aan ijzerwerk toog het drietal huiswaarts. De volgende dag maakte Loy primitieveschaatsen van de nagels en vervolgens konden de drie jongens de blits maken op het ijs. Maar de lol was van korte duur...

...gevangenpoort Den Bosch...

Loy had de ijzers nog maar enkele uren onder, toen de molenaar ontdekte dat er enkele schoepen van zijn rad ontbraken. Diezelfde dag nog lekte uit wie de schuldige was. De arme Loy werd opgepakt door gerechtsdienaars uit ’s-Hertogenbosch, die hem opsloten in de Gevangenpoort in de stad.

Zijn misdrijf was ernstig: hij had moedwillig schade toegebracht aan een molen die onder de bescherming stond van de keizer. Gelukkig werd al snel duidelijk dat Loy zich daarvan niet bewust was geweest, toen hij de schoepen sloopte. Hij wilde alleen maar schaatsenmaken.

De Bossche schepenen hadden compassie met de Marenaar, met name vanwege zijn leeftijd. Hij kwam er “goed” van af. Benieuwd wat de arme Loy boven zijn hoofd hing? Lees het einde van dit verhaal dan verder op onze site...

Het wereldgevoel van schaatsen

Schrijf over uw herinnering aan water. Dat was de insteek van de schrijfwedstrijd die het BHIC een paar maanden geleden op touw zette. Stapels mooie verhalen kwamen binnen. Waaronder ook een prachtbijdrage van Toon Rieter over schaatsen. Nu de rayonhoofden bijeenkomen, halen we een fragment uit het verhaal van Rieter.

"Als vanzelf koersten we naar de bekende plek. Ergens aan de kant, nog vóór het zwembad, gingen de ijzers onder. Samen vertrokken, reden we ook min of meer samen weg. Al te druk was het niet, je kon vrijuit schaatsen. Maar dit was niet het kleine ven in Maashees, niet de vijver op Sparrendaal. Tussen de andere schaatsers zag ik algauw geen bekenden meer.


Onder het ijs het water. Hoe diep zou het zijn? Rechts een eiland. Ik schaatste door. Hoe ver ging ik? Als het nu eens… Ergens hoefde maar… Bijna achteraan vond ik het ver genoeg. Schaatste terug. Misschien zag ik er nu weer een van ons.


Ik was niet bang. Ik was er één tussen al die anderen, onbekenden. Een Avercamp-gevoel. De vertrouwde wereld van het Sparrendaalse en onze Sparrendalers lag ineens, hier en nu, aan alle kanten open. Wat overheerste was het gevoel van – niet van alleen zijn, maar van er zijn tussen vele onbekenden en dan hier en daar een bekende. Het was een wereldgevoel. Los zijn, tussen onbekenden, maar door stippellijnen verbonden met de bekenden. Die waren er ook, ergens op de grote plas. Daar was er een. Ik stak mijn hand op of riep wat. Of hij. Hai, Toon.
 
Ik denk niet dat ik naar meisjes keek, hoewel dit de grote kans was. Of ook wel. Maar het overheersende, het sterke gevoel was dat andere, van in de wereld zijn, een van de vele anderen – en niet bang."
 
Wil je het hele verhaal lezen? Klik dan hier.

Sterren dansen op het ijs

Er is een tijd geweest dat twee Nederlandse kunstrijdsters aan de wereldtop stonden, Sjoukje Dijkstra en Joan Haanappel. De enorme populariteit dankte het duo aan de opkomst van de televisie als nieuw medium. Wie nog geen tv had keek bij buren of in de etalages van tv-winkels naar de golvende sprongen en sierlijke pirouettes van deze twee Hollandse ‘queens’ op het ijs. Zij zorgden in de jaren zestig voor een nationale schaatskoorts en waren een voorbeeld voor vele meisjes.

Maar ook de laatste jaren is schaatsen weer helemaal ‘hot’, dankzij programma’s als Sterren Dansen op het IJs. Nog twee nachtjes slapen, vrijdagavond om 20.30 uur om precies te zijn start op SBS 6 alweer het vierde seizoen van dit populaire programma met bekende kandidaten als Danny de Munk, Monique Smit en Inge de Bruijn.
Ben jij ook zo dol op schaatsen? Wat vind je eigenlijk van al die tv-hypes, die elkaar steeds sneller opvolgen en waarbij heel Nederland aan de buis gekluisterd lijkt? Vertel het ons!

Wil je meer weten over de lokale geschiedenis van Oss? Kijk dan ook eens op de online geschiedenisboekjes.

Foto: De meisjes boven op de foto kwamen vermoedelijk uit Haarlem, maar waren in 1957 geëmigreerd naar de Verenigde Staten. Hier logeerden ze een paar weken bij hun oom en tante in Oss en gingen ze een middagje schaatsen in de overdekte schaatsbaan in 's-Hertogenbosch.

SMS Shirt naar 5904 voor een jersey

"SMS Shirt naar 5904 om in aanmerking te komen voor een jersey." Had de firma G.J. Eilers & Co. uit Amsterdam een eeuw geleden kunnen SMS’en, dan was dit misschien wel een lokkertje geweest. Want deze leverancier van voetbalspullen en schaatsen had rond 1900 al een telegramadres "Shirt".

De catalogus waaruit dit blijkt, geeft een leuk overzicht van het toenmalige voetbalmateriaal: de shirts, de schoenen, de ballen, zelfs een krijtlijntrekker. En op het gebied van schaatsen zie je dat de ontwikkelingen sinds die tijd niet hebben stilgestaan. Een schaats "Noorsch model" is nog lang geen Noor, en al helemaal geen klapschaats!

IJzers uit het vet

Nee, vroeger was lang niet alles beter. Je zult zo rond het midden van de negentiende eeuw maar in Haps wonen terwijl het flink vriest. Pastoor Van Veerssen - die daar zo'n vijftig jaar de scepter zwaait - probeert er in die jaren alles aan te doen om het gemengd schaatsen op de vijver te verbieden omdat dat een "gevaar is voor de zedelijkheid".

De fraters van het blindeninstituut St. Henricus in Grave maken zo aan het begin van de vorige eeuw gelukkig wel gebruik van aanhoudende vorst. Zodra de temperatuur onder nul schiet, zetten zij de binnenplaats van het instituut onder water zodat de blinde jongens op een veilige manier kunnen schaatsen. Hup, ijzers uit het vet en vaak in een lange rij zwieren over het ijs.

Meer weten over de plannen van pastoor Van Veerssen of de geschiedenis van Grave? Kijk dan op onze site: www.bhic.nl Heb je herinneringen aan de Graafse ijsbaan of andere vormen van ijspret in Brabant? Laat het ons ook weten!

Foto: Een frater maakt gebruik van de rust op de ijsbaan van het blindeninstituut Henricus in Grave, 1939