 |
| Evacuatie van een ontredderd gezin in Sint-Michielsgestel in 1944 |
Ik kwam 'm tegen toen ik op zoek was naar oorlogsfoto's voor een themanummer. Deze aangrijpende foto uit de Tweede Wereldoorlog is opvallend anders dan de meeste oorlogsfoto's in onze beeldbank. Hij vertelt een verhaal, drukt paniek en wanorde uit, maakt angst voelbaar, maar biedt tegelijkertijd troost... Ik vroeg me af waar dit was, wanneer, en wie dit waren?
Pas op: granaten!
De foto is genomen in Sint-Michielsgestel en dateert van 1944, aan het einde van de Tweede Wereldoorlog dus. De fotograaf is onbekend. We zien een Engelse soldaat en een ontredderd gezin. Bij nadere bestudering blijkt deze oorlogssituatie zich af te spelen bij de boerderij van Toon Kapteijns. Toon zit met zijn vrouw en tien kinderen in hun schuilkelder onder de boerderij. Rond het middaguur vallen er fosforgranaten ter hoogte van hun erf. Linke soep natuurlijk, want deze granaten produceren rook en verspreiden in een straal van 15 meter fosfor. Weg spattende fosfordeeltjes kunnen brand veroorzaken. Er is dus haast geboden: het gezin Kapteijns moet daar snel weg.
Het gezicht van de oorlog
Engelse soldaten schieten te hulp bij het evacueren van dit Brabantse gezin. Op de voorgrond zien we de jongste telg van het gezin Kapteijns, baby Sieneke. Zij is op dat moment net een jaartje oud. Links in beeld zien we de dertienjarige Sjaantje. Deze foto spreekt boekdelen en verbeeldt voor mij het gezicht van de oorlog. Maar waarom? Komt dat omdat je je hier midden in de oorlogschaos bevindt? Wat ik me ook afvraag: wat drijft de fotograaf om juist op dit moment waarbij élke minuut telt, een foto te maken? Of is deze foto misschien in scène gezet?
 |
| .... Margot met haar Stuk... |
Fotografie in de oorlog
Eigenlijk kon je tijdens de Tweede Wereldoorlog tot de herfst van 1944 gewoon foto's maken. Je mocht alleen geen razzia's of militaire gebeurtenissen vastleggen, maar het gebeurde stiekem wel. Soms werd er bewust geposeerd. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat dat hier het geval is.
Tijdens de oorlog moesten alle foto's eerst langs het Bureau Fotopers van de Duitse bezetter. Zij schreven de bijschriften. Verder werden foto's daar voorzien van een kleurcode. Die bepaalde dan of - en zo ja - hoe je die foto mocht publiceren. Vanaf dat moment moest je bij alle foto's ook de naam van de fotograaf vermelden. Wrang detail: de vakfotografie kreeg tijdens de Tweede Wereldoorlog een enorme impuls, omdat er miljoenen pasfoto's gemaakt moesten worden voor op de persoonsbewijzen. Bovendien wilden families geposeerd in hun huiskamer massaal op de foto. Een herinnering, want je wist nooit wat er ging gebeuren.
In onze beeldbank zitten veel foto's van de bevrijding. Mensen bewaarden hun fotorolletje voor een speciaal moment, maar ook voor kiekjes van het dagelijks leven of stiekem van minder onschuldige situaties. Dat laatste deden ze dan vanuit een raam of van achter een gebouw. Dat leverde indringende beelden op. Ik vraag me af of deze foto is gemaakt door een Engelse soldaat, of misschien wel door een kind van de familie Kapteijns? Maar daar zal ik waarschijnlijk nooit achter komen.
Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Annemarie kiest: zorgplicht gemeenten
- Hugo kiest: Moffenspiegel
