73-Jarige oma draagt poffer en... revolver

...Johanna Peters...

Kijk hier, de vriendelijke 73-jarige Johanna Peters uit Gassel. Keurig gekleed, met Brabantse poffer, lieve glimlach om de lippen. Waarom deze vriendelijke oma terug te vinden is in ons archief? Zij is één van de mensen die een machtiging heeft voor het dragen van een vuurwapen. Johanna heeft een vergunning voor een revolver.

Enkele honderden aanvragen en machtigingen van de gemeenten Gassel, Schaijk en Zeeland voor het dragen van een vuurwapen staan sinds deze week online bij het BHIC. Eenvoudig door te zoeken op naam, beroep of woonplaats. Het gaat om documenten over de periode vanaf het ingaan van de Vuurwapenwet in 1919 tot het begin van de Tweede Wereldoorlog in 1940. En op deze manier maakten we ook kennis met deze Johanna.

Anders dan in de Verenigde Staten, waar het dragen van een wapen een grondrecht is, kende Nederland tot de 20e eeuw nauwelijks regelgeving aangaande wapenbezit. Om stroperij tegen te gaan werd in 1896 eerst het dragen van wapens verboden. Tijdens de Eerste Wereldoorlog namen veel vluchtelingen wapens mee naar het neutrale Nederland, aan het einde van de oorlog ontstonden bovendien in diverse landen revoluties. Om gewapend verzet tegen de eigen overheid te voorkomen werd in 1919 de Vuurwapenwet van kracht: alle wapens moesten worden ingeleverd en het dragen van een wapen was vanaf dan alleen nog mogelijk als aan de drager daarvan een speciale machtiging was verleend.

...Helena Zegers...

Zo'n machtiging moest in principe ieder jaar opnieuw worden aangevraagd. Vanaf dat moment zien we dan ook in de archieven aanvraagformulieren en machtigingen terug. Tenminste, als deze documenten bewaard zijn gebleven, want dit was niet verplicht. Veel stukken zijn dan ook vernietigd. Het BHIC heeft echter van in ieder geval Gassel, Schaijk en Zeeland series documenten in de archieven teruggevonden. Deze zijn gescand en vanaf nu toegankelijk via de website. Voor wat betreft de stukken van Zeeland zijn we de heemkundekring dankbaar voor het kunnen digitaliseren daarvan.

...Petronella Mooren...

De meeste machtigingen werden overigens afgegeven voor landbouwers, in dit geval zo'n tweederde van alle aanvragen. Landbouwers mochten een wapen dragen voor de veiligheid van huis en erf, bijvoorbeeld tegen schadelijk ongedierte. Maar ook werden machtigingen verleend aan bakkers, metselaars en zelfs aan een pastoor. Onder hen ook een aantal vrouwen.

Zoals de kranige Johanna maar ook Helena Maria Zegers, trotse bezitter van een Flobert (enkelloops, één haan en met gladde loop, volgens de vergunning). Of Petronella Mooren die een handzame Bulldog binnen handbereik had.

...ook de pastoor van Gassel had twee geweren in zijn bezit, helaas is de "opgegeven reden tot het voorhanden hebben van het vuurwapen" niet ingevuld...

Veruit de meeste "wapendragers" zijn mannen. Benieuwd welk schiettuig deze bovenstaande heren in huis hadden en waarom? Ga dan zelf aan de slag en zoek hier: op naam: www.bhic.nl/wapenvergunningen

Of blader door alle stukken per plaats:
- Gassel (1919, 1926-1940)
- Schaijk (1927-1937)
- Zeeland (1937-1939)

Onze Christian mocht bij Kristian van Omroep Brabant vertellen over deze bijzondere archiefstukken. Hier luister je dat fragment terug (00:41:20).

Geschreven door:

Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Gij zult mij toch niet ongelukkig maken?

-  Is ie raak?

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Het spook van kasteel Tongelaar

...spookachtige verschijnselen op Tongelaar...

Geen echt kasteel zonder een echt spook. Nou, dan heeft kasteel Tongelaar niets te klagen... 

Tongelaar is een afzonderlijke heerlijkheid geweest. Verschillende families hadden het kasteel in bezit, waaronder de heren van Cuijk en de familie Van Merwick. De familie Van Merwick liet nauwelijks sporen achter, maar wel een spook. De paragnosten André Groote en Rob Spijkers namen bij een onderzoek naar paranormale verschijnselen een blonde dame in middeleeuwse kleding waar en ook een zwarte ridder. De dame, zo veronderstelden zij, zou Helwig kunnen zijn, nicht van kasteelheer Herman II; de ridder zou Helwig hebben willen schaken, maar werd onderweg door Herman vermoord, waarna diens bezittingen werden verwoest door de broer van de ridder. 

Dit alles doet onweerstaanbaar denken aan de geschiedenis van Floris de Zwarte, broer van Graaf Dirk VI van Holland, die vergeefs bij Herman I van Cuijk om de hand had gevraagd van diens nicht Heylwig van Rode. In de ruzies die daar het gevolg van waren werd hij in 1133 door Herman en zijn broer Godfried vermoord, waarna heel het Land van Cuijk door Dirk zou zijn verwoest. We weten niet wanneer Groote en Spijkers hun waarnemingen deden, maar het lijkt aannemelijk dat er een verband is met het proefschrift van Jacob Coldeweij over de heren van Cuijk uit 1981; heel de geschiedenis van Floris en Helwig wordt er uitvoerig in uit de doeken gedaan.

En Helwig laat meer van zich horen: in de vorm van zuchten, tikken, lichtflitsen... ze zou zelfs op afdrukken van foto's verschijnen. Via paragnosten liet ze weten wie ze was: een geest die zich identificeerde als Helwig van Merwick, geboren in 1423, gestorven in 1483, getrouwd in 1445 met Willem V, twee kinderen. Ze was eenzaam, zei ze. Is deze Helwig (van Merwick) nog steeds op Tongelaar? Is ze er, na haar dood, echt nog geweest, en gebleven? Had ze inderdaad haar man vermoord en kwam daar zwarte kunst aan te pas? En waarom had ze berouw? Henk Rijnders heeft een boek volgeschreven over gebeurtenissen als deze, maar voor een spook van een dergelijk kaliber heb je toch echt een kasteel nodig (en weinig daglicht; de séance duurde van tien uur ’s avonds tot twee uur ’s nachts). 

Deze tekst is van de hand van gastblogger Leny van Lieshout. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 à 350woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-)

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- het complete verhaal op onze site
- landgoed Tongelaar

De vroegste heren van Tongelaar

...landgoed Tongelaar...

Het BHIC in Grave zit nu vijf jaar aan de Arnoud van Gelderweg 73 in Grave. In het kader van het lustrum verzorgt Leny van Lieshout drie maanden iedere maandag een blog over bijzondere archiefstukken. Vandaag het laatste deel.

Het landgoed Tongelaar (tegenwoordig onder Mill, vroeger onder Gassel) viel in de vroegste tijd onder de bezittingen van de heren van Cuijk. Dat weten we, omdat Jan I van Cuijk het blijkens een charter uit 1282 in leen opdroeg aan Floris V van Holland, een regeling die overigens al snel weer ongedaan werd gemaakt. Jan I spreekt in dat charter van ‘de versterking en de nieuwe burcht’ Tongelaar.

Tot voor kort zat er een gat tussen dit bewijs van eigendom (1282) en de eerstvolgende vermelding van een (andere) eigenaar, te weten Cornelis van Merwijck (1445). Een stuk in het parochiearchief van Escharen en een stuk in het archief van het Graafs kapittel leveren een uitstekende kandidatuur voor de missing link: de familie Van der Donck. Cornelis van Merwijck was de vader van Willem van Merwijck, echtgenoot van Margriet van der Donck, dochter van Johan van der Donck, ambtman van Grave ten tijde van de hertogen Arnoud en Adolf. In een overzicht van de tienden toekomend aan de kerk van Escharen uit 1504 (parochiearchief nr. 293 f. 1v) wordt heer Johan van der Donck, ridder, genoemd als vroegere eigenaar van de Tongelaarse korentienden, ‘so dat slot met sijnen toebehoeren den here van Kuyck duer huwelick welneer afgestorven ende affgearft is, na Willem van Merwijck Jagermeister’.

Een register uit 1577 in het kapittelarchief zegt dat anno 1385 de Van der Doncks zeer in aanzien stonden nadat een Van der Donck met een meisje Van Cuijk was getrouwd. Is dit allemaal waar, dan loopt de lijn van de Heren van Cuijk naar de familie Van der Donck en vandaar naar de familie Van Merwijck. Daarna is de opvolging bekend.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Een oeroud kasteel en een dito landschap

- Schrijver uit Boxmeer vertrekt met de noorderzon