Posts tonen met het label Schaijk. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Schaijk. Alle posts tonen

vrijdag 24 juli 2015

73-Jarige oma draagt poffer en... revolver

...Johanna Peters...
Kijk hier, de vriendelijke 73-jarige Johanna Peters uit Gassel. Keurig gekleed, met Brabantse poffer, lieve glimlach om de lippen. Waarom deze vriendelijke oma terug te vinden is in ons archief? Zij is één van de mensen die een machtiging heeft voor het dragen van een vuurwapen. Johanna heeft een vergunning voor een revolver.

Enkele honderden aanvragen en machtigingen van de gemeenten Gassel, Schaijk en Zeeland voor het dragen van een vuurwapen staan sinds deze week online bij het BHIC. Eenvoudig door te zoeken op naam, beroep of woonplaats. Het gaat om documenten over de periode vanaf het ingaan van de Vuurwapenwet in 1919 tot het begin van de Tweede Wereldoorlog in 1940. En op deze manier maakten we ook kennis met deze Johanna.

Anders dan in de Verenigde Staten, waar het dragen van een wapen een grondrecht is, kende Nederland tot de 20e eeuw nauwelijks regelgeving aangaande wapenbezit. Om stroperij tegen te gaan werd in 1896 eerst het dragen van wapens verboden. Tijdens de Eerste Wereldoorlog namen veel vluchtelingen wapens mee naar het neutrale Nederland, aan het einde van de oorlog ontstonden bovendien in diverse landen revoluties. Om gewapend verzet tegen de eigen overheid te voorkomen werd in 1919 de Vuurwapenwet van kracht: alle wapens moesten worden ingeleverd en het dragen van een wapen was vanaf dan alleen nog mogelijk als aan de drager daarvan een speciale machtiging was verleend.

...Helena Zegers...
Zo'n machtiging moest in principe ieder jaar opnieuw worden aangevraagd. Vanaf dat moment zien we dan ook in de archieven aanvraagformulieren en machtigingen terug. Tenminste, als deze documenten bewaard zijn gebleven, want dit was niet verplicht. Veel stukken zijn dan ook vernietigd. Het BHIC heeft echter van in ieder geval Gassel, Schaijk en Zeeland series documenten in de archieven teruggevonden. Deze zijn gescand en vanaf nu toegankelijk via de website. Voor wat betreft de stukken van Zeeland zijn we de heemkundekring dankbaar voor het kunnen digitaliseren daarvan.

...Petronella Mooren...
De meeste machtigingen werden overigens afgegeven voor landbouwers, in dit geval zo'n tweederde van alle aanvragen. Landbouwers mochten een wapen dragen voor de veiligheid van huis en erf, bijvoorbeeld tegen schadelijk ongedierte. Maar ook werden machtigingen verleend aan bakkers, metselaars en zelfs aan een pastoor. Onder hen ook een aantal vrouwen.

Zoals de kranige Johanna maar ook Helena Maria Zegers, trotse bezitter van een Flobert (enkelloops, één haan en met gladde loop, volgens de vergunning). Of Petronella Mooren die een handzame Bulldog binnen handbereik had.

...ook de pastoor van Gassel had twee geweren in zijn bezit, helaas is de "opgegeven reden tot het voorhanden hebben van het vuurwapen" niet ingevuld...


Veruit de meeste "wapendragers" zijn mannen. Benieuwd welk schiettuig deze bovenstaande heren in huis hadden en waarom? Ga dan zelf aan de slag en zoek hier: op naam: www.bhic.nl/wapenvergunningen

Of blader door alle stukken per plaats:
- Gassel (1919, 1926-1940)
- Schaijk (1927-1937)
- Zeeland (1937-1939)

Onze Christian mocht bij Kristian van Omroep Brabant vertellen over deze bijzondere archiefstukken. Hier luister je dat fragment terug (00:41:20).

Geschreven door:
Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

De beste verhalen via e-mail ontvangen?





vrijdag 13 maart 2015

Wilde klopjachten!

Oogst van een konijnenjacht in Reek in 1959
Nederland is op dit moment in de ban van de agressieve oehoe, die nietsvermoedende slachtoffers maakt in de omgeving van Purmerend. Er vindt een heuse klopjacht plaats op de angstaanjagende uil, die de (overigens diervriendelijke) vallen tot nu toe heeft weten te ontwijken.

In het verleden werd groter geschut ingezet om 'schadelijk ongedierte' bij de kladden te vatten. Allerhande vogels en ook schattige konijntjes werden met jachtweren omgebracht. Bovendien werd het geschoten wild vaak opgediend op de tafels van de rijken. Ga vandaag mee op jacht in Schaijk, Boxmeer en Grave!

'Een bekwaam konynenverdelger'
De jacht in de twintigste eeuw werd vooral gekenmerkt door het jachtgeweer. Zo is aan tientallen personen in de gemeente Schaijk een vergunning verleend om eksters, kraaien en vooral konijnen af te schieten. Maar niet iedereen viel dit 'geluk' ten deel.
Zo verleende de burgemeester van Schaijk iemand geen vergunning, 'wijl de ondervinding mij leerde dat dit zenuwachtig mensch tamelijk onvoorzichtig en slordig is, zoodat ik hem geen geweer toevertrouw in het publiek,' aldus de burgemeester. Bovendien was de handtekening onderaan het aanvraagformulier vervalst!

Er waren ook bekwame 'konynenverdelgers'  in Schaijk!
Gelukkig waren er ook kundige mensen, die wél overweg konden met een geweer. Zo wordt ene Bressers naar voren geschoven als 'een bekwaam konynenverdelger.' Opvallend is het feit dat bij de jacht gebruik móest worden gemaakt van het geweer. Mensen die honden, vallen of strikken inzetten om dieren te doden, werden bestraft en tevens werd hun vergunning ingetrokken.

Gierige graaf
De jacht was niet alleen bedoeld om dieren te doden die schade aanrichtten op landbouwgronden, maar ook om voornamelijk de rijke bovenlaag te voorzien van smakelijk 'wiltbraed.' Graaf Frans Wilhelm van den Bergh had hier in 1734 iets op gevonden; hij verbood namelijk iedereen in de heerlijkheid Boxmeer om 'wilt, hetzij jonck of oudt' te doden.
 
Verbod op het doden van 'wilt' en het pakken van patrijzen eieren
Ook mochten er geen dieren met de hand worden gevangen en moesten de inwoners van Boxmeer en Sint Anthonis van de kostbare eieren van patrijzen afblijven. Ze mochten deze zelfs niet eens aanraken! Degene die toch een poging durfde te wagen, zou worden gestraft én het gevangen jonge wild moest bovendien aan de graaf worden afgestaan. Deze graaf zal zijn buikje waarschijnlijk goed rond hebben kunnen eten van al het wild dat rond Boxmeer en 'Sint Tunnis' werd gevangen.

Smeekbede
November 1701. In Grave moest alles uit de kast worden gehaald voor de verjaardag van stadhouder Willem III, op dat moment koning van Engeland. Bij een Graafs raadslid werd een 'vrolijke maaltijd' georganiseerd, waarbij natuurlijk vele soorten 'wildbraed' niet mochten ontbreken.

Smeekbede van een arme bode om een paar kruimels wild
De brief zelf is niet het meest opvallend aan dit archiefstuk, maar wel het kleine 'vodje' papier dat er tussen is geschoven. Waarschijnlijk heeft de bode van deze missive de stoute schoenen aangetrokken in de hoop dat de heer des huizes medelijden met hem kreeg.

Hij schrijft namelijk in deze 'PS' of de lezer aan hem wil denken als de 'overvloet' van de maaltijd het lijden kan. De arme bode verzoekt hem een 'braeve maaltijd' te geven, aangezien hij al afhankelijk is van de liefdadigheid van 'confraters en andere goede vrienden.' Laten we hopen dat de rijke graven en hertogen enkele kruimels van het wilde feestmaal voor hem hebben overgelaten...

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Dagboek gaat nú voor je open!
- De papegaai van Nuland


woensdag 24 december 2014

Oorlogsverhalen rond de Maas

Vliegtuigen uit de Tweede Wereldoorlog worden veelvuldig door Wim Boeijen beschreven
Vanaf 1984 is Wim Boeijen uit Schaijk al bezig met zijn onderzoek naar de oorlogsjaren in het Brabantse en Gelderse grensgebied. Eind december maakt hij zijn trilogie compleet met zijn nieuwe boek 'Mijn jeugd in de oorlogstijd en andere verhalen.' Dit boek geeft de persoonlijke belevenissen van de auteur en van anderen in de Tweede Wereldoorlog weer. 

Wim Boeijen gaf eerder een boek uit waarin hij het vliegveld Keent bij Grave behandelde ('Het vergeten vliegveld Keent / Airstrip B82 Grave') en in een ander werk, 'Vliegen en vechten aan de Maas, 1940-1945', gaat hij hier dieper op in.

Een strooibiljet uit 1943, gepubliceerd in Boeijens eerste boek

Het nieuwe boek geeft een inkijkje in de belevenissen van de auteur en van bekenden tijdens de oorlog. Daarnaast duiken er ook nieuwe thema's op en worden twintig op zichzelf staande oorlogsgebeurtenissen beschreven, die tot nu toe nog niet zijn gepubliceerd.

Wil je dit boek bestellen? Dat kan vanaf 23 december 2014 bij boekhandel Bruna in Schaijk, via de Heemkundekring Schaijk/Reek en bij de auteur zelf (wim.boeijen@ziggo.nl).Tot slot kunt u terecht bij de kersttentoonstelling, die van 26 t/m 28 december 2014 wordt gehouden in het Heemgebouw De Komme te Schaijk, in het kader van de viering van 70 jaar Vrijheid.

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- 'Duistere' geldzaken in de Tweede Wereldoorlog 
- Bijzondere geschiedschrijving door 90-plussers

maandag 21 april 2014

Stop de danswoede!

Dansende boerinnetjes in Schaijk; dit was uiteraard wél toegestaan!
Tegenwoordig is dansen niet meer weg te denken uit onze cultuur; in de zomer feesten we er op los tijdens verschillende festivals, in het weekend kunnen we uit ons dak gaan in allerlei cafés en discotheken en op tv-zenders als MTV zijn 24/7 clips van wereldwijde artiesten te zien.

Dit is niet altijd zo geweest. In de 19e en begin 20e eeuw was er veel verzet tegen deze nieuwe vorm van vermaak, vooral uit christelijke hoek. De bisschop van Den Bosch wilde in 1845 de danspartijen aan banden leggen en de Noordbrabantse Christelijke Boerenbond (NCB) waarschuwde ons in 1928 voor de oprukkende danswoede onder Brabantse boerinnetjes...

Danspartijen aan banden
Een bezorgde bisschop uit zijn zorgen...
Het probleem van schaars geklede mensen en 'onzedelijk' gedrag tijdens het dansen is niet voorbehouden aan de 21e eeuw, zo blijkt uit een brief van een bezorgde bisschop uit Den Bosch. Hij schreef deze brief zo'n anderhalve eeuw geleden, in 1845, aan de pastoor van de parochie Reek.
Deze bisschop riep de Reekse pastoor op om paal en perk te stellen aan de uitspattingen tijdens danspartijen. Deze feesten moesten daarom ophouden met 'zonnenondergang'. Voor de Reekse mensen was er dus geen sprake van een 'party all night long', zoals nu vaak wel het geval is. 
Bovendien was er voor de vrouwen nog meer slecht nieuws; zij mochten na de danspartij niet in het gezelschap van de 'broeders' verblijven en het 'vrouwvolk, jong en oud', diende zich naar huis te begeven. Tot slot werden de pastoors erop attent gemaakt 'dat zij hunnen invloed en vermaningen bezigen, om die vergaderingen (...) zoveel mogelijk uit te roeijen.' Gezellig is anders...

'Ware pestholen' en paartjesbussen
De Noordbrabantse Christelijke Boerenbond deelde de zorgen van de bisschop. In het Weekblad van de NCB werd in 1928 een artikel gepubliceerd waarin de danstenten werden omschreven als 'ware pestholen.' Opvallend aan dit artikel is dat zij de 'vreemdelingen', die naar Brabant zijn gekomen voor de opkomende industrie, beschuldigden van de onzedelijke danspartijen en de 'moderne vrouwenkleeding.' De Brabantse boerinnetjes moesten hiertegen beschermd worden. Mogelijk zouden deze boerenmeiden de verderfelijke dans- en kledinggebruiken uit de stad overnemen. 'De mensch stamt wel niet af van de aap, - maar naäpen is een algemeene menschelijke kwaal!' aldus de NCB.
Ook de NCB vreest de danswoede en 'moderne vrouwenkleeding'

De bond spreekt schande van de 'tegenwoordige danswoede' en spreekt zijn afkeer uit van zogenaamde 'paartjesbussen'. Dat zijn autobussen die speciaal reden op tijden dat jongens en meisjes naar danslessen of naar zogenaamde 'dancings' in de stad vertrokken. Zelfs sommige boerenjongens en -meiden werden verleid plaats te nemen in zulke bussen!

Levensgevaarlijke 'Jasz-dans'
Er waren niet alleen morele bezwaren tegen de verregaande danspraktijken. Wetenschappelijk onderzoek in Amerika had immers uitgewezen dat er steeds meer Amerikaanse vrouwen overleden aan ademhalingsziekten als gevolg van onvoldoende kleding en het dansen, met name de 'jasz-dans' was de grote boosdoener. Bovendien was er sprake van een 'verminderde voedselopname', omdat die vrouwen er alles aan deden om slank te blijven. En dat al in 1928!
Boerinnetjes: houd vast aan de oude boerenmode en de voorvaderlijke gebruiken!
Om deze redenen gaf de NCB bovenstaand advies voor de boerinnetjes om vast te houden aan hun oude boerenmode en -gebruiken. Volgende week zullen we zien dat hieraan lang niet overal gehoor is gegeven en dat er ook in 1933 nog genoeg te 'zeuren' viel over het onzedelijke dansvermaak...

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

vrijdag 12 april 2013

Wat doet die kabouter daar in ons archief?

...Geograaf Christiaan Sgrooten (ca 1532-1608) geeft hier 'Ravesteins gerycht' aan... 

Oké, het verhaal klinkt ons nu wat ongeloofwaardig in de oren maar het moet ongeveer zo zijn gegaan. Als je zo’n twee eeuwen geleden’s avonds laat over de heide liep tussen Heesch en Schaijk kreeg je soms gezelschap van een kabouter - Hans Joppen - die plotseling verdween in een zandheuvel maar niet zonder afscheid te hebben genomen: “Houdoe, wônne, ik zè dr.” En dáárom heet er nu een heuvelachtig gebied, vlakbij de Mun, de Hansjoppenberg.

Het feit dat er vroeger veel kabouters, witte wieven en heksen op de heidevelden huisden – of in ieder geval dat dat werd gezégd - is niet bijzonder. Maar dat je daar soms sporen van terugvindt in het archief; dat is wel opmerkelijk. Dan moet je er wel vanuit gaan dat zijn naam door de tijd heen enigszins is verbasterd: van Hans Jacob naar Hans Joppen.

Hans Joppen zou zich ophouden in de uitgestrekte heide tussen De Peel en De Maaskant. Zijn verhaal is door verschillende mensen in verschillende tijden opgetekend. J. Sinnighe noteert het in 1933 in het Noord Brabantsch Sagenboek. Al een eeuw eerder komt de naam Hansjoppenberg voor in het Geschiedkundig Mengelwerk van C. Hermans. C. Kraijenhoff noteerde al in 1809 de Hansjoppenberg op de kaart van de Noordelijke Provincien van het Koninkrijk der Nederlanden. Volgens Jan de Quay uit Beers bestonden er twee versies voor het ontstaan van de legende: bij de ene zou een zekere Hans Joppen op deze berg zijn vrouw hebben vermoord, bij de andere zou Joppen zelf daar door moord om het leven zijn gekomen (en daar zijn begraven).

Onderzoeker – en vaste bezoeker van het BHIC - Jan van der Heijden deed enige tijd terug een opmerkelijke ontdekking in de Kroniek van het St. Geertruiklooster te’s-Hertogenbosch. In deze kloosterkroniek, daterend in de tweede helft van de zeventiende eeuw, tekent een onbekende chroniquer het volgende op:

“den 15 dito is een ruijter genaamd HANS JACOB
levendig gerabraeckt
tussen Hees en Schaijck
op de plaetse alwaer hij
de moort gedaen hadde:
hij hadde sijn vrouw
de keel afgesneden”

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 

maandag 14 mei 2012

"Een karretje op de zandweg reed"


En het vonnis luidt… 



Ter gelegenheid van het online gaan van 6500 vonnissen en akten afkomstig van de vredegerechten Boxmeer en Ravenstein, schotelen we je hier een maand lang élke maandag een bijzondere zaak voor! Volgende week alweer het laatste verhaal...

   

"Een karretje op de zandweg reed"

Inderdaad, zo heette vroeger een kinderliedje. Het gaat over een voerman die lag te slapen in de kar en het paard dat zelf de weg naar huis wist. Dat dit niet zo onwerkelijk is als het lijkt, blijkt uit een vonnis uit het vredegerecht van Ravenstein. Dit keer dus geen verhaal over een brutale dame of criminele heer, maar over de onschuldige zwijmelarijen van Jacobus. Maar óf deze zo onschuldig waren?

Zo moet het er ongeveer uit hebben gezien, toch is dit niet Jacobus Geene. Deze foto is omstreeks 1920 genomen op een landweggetje in de Gemullehoekenweg in Oisterwijk (foto BHIC)
Jacobus Geene wordt geboren op 2 oktober in het jaar 1800 in Oud Zevenaar. Hij is nog net geen 25 als hij als voermansknecht werkt bij de heer Van der Ven in de Zoutkeet te ’s-Hertogenbosch. We komen er in dit vonnis trouwens niet achter bij welke Bossche zoutkeet hij werkt, maar het zou best wel eens zoutkeet De Bloem op het Ortheneinde kunnen zijn. Jacobus heeft het druk en voelt zich erg verantwoordelijk voor de goederen die hij op zijn wagen vervoert.

Het verhaal speelt zich af op een zonnige vrijdagmiddag op twee september in 1825. De heren Pex en Van de Ven van de Marechaussee in Grave keren terug naar hun kazerne, zich verheugend op het naderende weekend hoewel ze op zaterdag uiteraard ook nog paraat moeten staan.

Fragment uit het vonnis
Plotseling valt hun blik op een slingerende paardenkar op de grote weg bij Schaijk. Dichterbij gekomen, treffen ze voerman Jacobus Geene slapend aan op de kar. In de archieven kunnen we niet opmaken of ze hem kruisen of dat ze beiden dezelfde richting uitgaan.
Hoe dan ook, Pex en Van de Ven kijken elkaar verbaasd aan en weten meteen wat hen te doen staat. Heel voorzichtig brengen ze het paard tot stilstand, geven de voerman een flinke por en vragen hem wat dit wel niet te betekenen heeft. Een proces verbaal wordt opgemaakt. Jacobus, nog half slapend, heeft op dat moment geen verklaring voor zijn middagdutje. Zou het komen door het slaapverwekkende, eentonige ritme van de paardenstappen? Door het zware werk als voerman of droomde hij misschien van zijn mooie Cornelia en de naderende huwelijksnacht?

De overlijdensakte van voermansknecht Jacobus Geene...
Uit de huwelijksakte van Jacobus Geene blijkt namelijk dat hij de volgende dag naast zijn bruid op de trappen van het stadhuis in ’s-Hertogenbosch zal verschijnen. Maar let wel, trouwe lezers, zo onschuldig is dit alles niet. Immers, een wettelijk huwelijk geeft nog geen recht op het ‘consumeren van het huwelijk’. Dat mag pas na het kerkelijk huwelijk.





dinsdag 7 december 2010

Hoeden

Een man achter een spreekgestoelte houdt met spreek- en lichaamstaal zijn gehoor gevangen. Van alle kanten zijn zij toegestroomd, mannen en vrouwen. De auto op de voorgrond is helemaal ingesloten.

Maar wat een hoeden: hoge, maar ook dames- en bolhoeden! Natuurlijk zijn er ook petten, maar die lijken in de minderheid te zijn. Enkele hoge hoeden staan op de eerste rij – misschien is de spreker een VIP. Zou hij een verkiezingstoespraak houden? Hij staat in elk geval voor het oude Schaijkse gemeentehuis, ergens in de jaren ’30 van de vorige eeuw. Wie weet welke redenaar hier in actie is … Herken jij personen ondanks de afstand in tijd?

Of wil je meer weten over het wel en wee in Schaijk? Ga dan naar de digitale geschiedenisboekjes die het BHIC speciaal voor belangstellenden heeft gemaakt, te vinden op: www.bhic.nl/schaijk (of www.bhic.nl/landerd). Daar vind je ook het Flickr-hoekje waarover we je in het vorige blog al uitgebreid hebben geïnformeerd.

Foto: Menigte voor het oude Schaijkse gemeentehuis, ergens in de jaren '30 van de vorige eeuw


















zaterdag 9 januari 2010

Waar het gras groener was


Wat brengt een mens er toe te gaan emigreren? In de jaren vijftig, met de vrij algemeen heersende armoede in Nederland en het gebrek aan beschikbare woonruimte, was het antwoord hierop vanzelfsprekend. Immers, veel van bovengenoemde problemen die door de Tweede Wereldoorlog ontstaan waren, bestonden in andere landen niet. Voeg daarbij dat veel mensen op zoek waren naar een nieuw avontuur en de optelsom is snel gemaakt.

Deze foto van emigratiecursisten NCB is gemaakt in Zeeland (gemeente Landerd) op 28 februari 1950, dus bijna zestig jaar geleden!

Misschien zijn er mensen uit Zeeland die personen herkennen op deze foto. Anderen kunnen zich misschien nog iets herinneren van deze emigratiegolf, zijn (waren) zelf misschien geëmigreerd of... maken op dit moment 'wilde' plannen voor de grote uittocht?

Wil je meer verhalen lezen over Zeeland, of één van de andere dorpen die de huidige gemeente Landerd vormen? Kijk dan eens in onze online geschiedenisboekjes van Landerd.

Voor deze belangstellenden nóg een tip: Op donderdag 28 januari 2010 organiseert het BHIC Het Geheugen van Landerd, een avond boordevol lokale verhalen, oude foto's en filmfragmenten.

Foto: Emigratiecursisten NCB Zeeland, februari 1950