73-Jarige oma draagt poffer en... revolver

...Johanna Peters...

Kijk hier, de vriendelijke 73-jarige Johanna Peters uit Gassel. Keurig gekleed, met Brabantse poffer, lieve glimlach om de lippen. Waarom deze vriendelijke oma terug te vinden is in ons archief? Zij is één van de mensen die een machtiging heeft voor het dragen van een vuurwapen. Johanna heeft een vergunning voor een revolver.

Enkele honderden aanvragen en machtigingen van de gemeenten Gassel, Schaijk en Zeeland voor het dragen van een vuurwapen staan sinds deze week online bij het BHIC. Eenvoudig door te zoeken op naam, beroep of woonplaats. Het gaat om documenten over de periode vanaf het ingaan van de Vuurwapenwet in 1919 tot het begin van de Tweede Wereldoorlog in 1940. En op deze manier maakten we ook kennis met deze Johanna.

Anders dan in de Verenigde Staten, waar het dragen van een wapen een grondrecht is, kende Nederland tot de 20e eeuw nauwelijks regelgeving aangaande wapenbezit. Om stroperij tegen te gaan werd in 1896 eerst het dragen van wapens verboden. Tijdens de Eerste Wereldoorlog namen veel vluchtelingen wapens mee naar het neutrale Nederland, aan het einde van de oorlog ontstonden bovendien in diverse landen revoluties. Om gewapend verzet tegen de eigen overheid te voorkomen werd in 1919 de Vuurwapenwet van kracht: alle wapens moesten worden ingeleverd en het dragen van een wapen was vanaf dan alleen nog mogelijk als aan de drager daarvan een speciale machtiging was verleend.

...Helena Zegers...

Zo'n machtiging moest in principe ieder jaar opnieuw worden aangevraagd. Vanaf dat moment zien we dan ook in de archieven aanvraagformulieren en machtigingen terug. Tenminste, als deze documenten bewaard zijn gebleven, want dit was niet verplicht. Veel stukken zijn dan ook vernietigd. Het BHIC heeft echter van in ieder geval Gassel, Schaijk en Zeeland series documenten in de archieven teruggevonden. Deze zijn gescand en vanaf nu toegankelijk via de website. Voor wat betreft de stukken van Zeeland zijn we de heemkundekring dankbaar voor het kunnen digitaliseren daarvan.

...Petronella Mooren...

De meeste machtigingen werden overigens afgegeven voor landbouwers, in dit geval zo'n tweederde van alle aanvragen. Landbouwers mochten een wapen dragen voor de veiligheid van huis en erf, bijvoorbeeld tegen schadelijk ongedierte. Maar ook werden machtigingen verleend aan bakkers, metselaars en zelfs aan een pastoor. Onder hen ook een aantal vrouwen.

Zoals de kranige Johanna maar ook Helena Maria Zegers, trotse bezitter van een Flobert (enkelloops, één haan en met gladde loop, volgens de vergunning). Of Petronella Mooren die een handzame Bulldog binnen handbereik had.

...ook de pastoor van Gassel had twee geweren in zijn bezit, helaas is de "opgegeven reden tot het voorhanden hebben van het vuurwapen" niet ingevuld...

Veruit de meeste "wapendragers" zijn mannen. Benieuwd welk schiettuig deze bovenstaande heren in huis hadden en waarom? Ga dan zelf aan de slag en zoek hier: op naam: www.bhic.nl/wapenvergunningen

Of blader door alle stukken per plaats:
- Gassel (1919, 1926-1940)
- Schaijk (1927-1937)
- Zeeland (1937-1939)

Onze Christian mocht bij Kristian van Omroep Brabant vertellen over deze bijzondere archiefstukken. Hier luister je dat fragment terug (00:41:20).

Geschreven door:

Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Gij zult mij toch niet ongelukkig maken?

-  Is ie raak?

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Ut Rookelijzer: 50 'vurige' jaren in Zeeland

Al in 1965 probeerde 'Ut Rookelijzer' in Zeeland het vuur aan te wakkeren

In 1965 worden voor het eerst een paar velletjes papier verspreid onder de Zeelandse inwoners om hen te informeren over enkele feestdagen. Nu, 50 jaar later, bestaat dit 'foldertje' nog steeds en is het uitgegroeid tot een populair maandblad. In 'Ut Rookelijzer' vind je uiteenlopende historische artikelen, verhaaltjes, plaatjes en reclames en hieronder nemen we een kleine duik in deze halve eeuw Zeelandse geschiedenis.

Kachelpook?
Vreemde naam misschien, 'Ut Rookelijzer.' Voor de niet-Zeelanders onder ons even een korte uitleg. Die vinden we in één van de eerste uitgaves van het maandblad. In juli 1965 lezen we dat de naam 'pook' of 'kachelpook' betekent.

Het 'geboortekaartje' van het Zeelandse maandblad

Het was bedoeld om het gemeenschapsleven in Zeeland levendig te houden. Net als een pook het vuur in de kachel brandend houdt, wil het Rookelijzer in de Zeelandse gemeenschap het vuur niet laten doven en desnoods wat aanwakkeren.

Geen gevangenis!
In dit maandblad vind je voor ieder wat wils; puzzeltjes en korte verhaaltjes voor de jeugd, vele reclames voor bedrijven en ook historische artikelen. Zo vind je in 1965 een uitgebreid verslag van de stormramp in 1925. Soms staan er ook opmerkelijke ingezonden berichten in. Wat dacht je van een pleidooi over de naamgeving van het penitentiair trainingskamp 'De Corridor' in Zeeland?

Geen kamp! Geen gevangenis!

Het heropvoedingsinstituut voor jongeren dat in Zeeland zou worden gevestigd, werd in de volksmond ook wel 'gevangenis' of 'kamp' genoemd, maar 'DIT MOET ERUIT!' zo schrijft men in Ut Rookelijzer. 'Laat ons eensgezind strijden voor de naam De Corridor! Alle andere namen moeten eruit!!!!!!! Het zijn vergissingen!!!!!!' aldus de anonieme auteur.

Jubileumboek
Al 50 jaar wordt Ut Rookelijzer verzorgd door vrijwilligers. Naar aanleiding van dit jubileum is een boek uitgebracht: '50 jaar Ut Rookelijzer. 1965-2015' met vele foto's van de blaadjes, de redactie, bezorgers, feestjes en reclames. De redactie heeft daarnaast ook meerdere boeken over Zeeland uitgebracht. Meer informatie vind je op de website van Ut Rookelijzer.

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Van kladje tot reclame: over werken bij Iduna
- Vakantie: Zeeland 1918-1920

 

Eén dag niet (nieuw)

...oprichting Burgerwacht Deursen...

Vandaag, op die mooie datum 11-12-13, is het 1dagniet. Een nieuw initiatief om - juist door de inzet van burgers - ervoor te zorgen dat er één dag géén woninginbraken plaatsvinden. De inzet van sociale media hierbij is nieuw, voor de rest komt het verhaal ons redelijk bekend voor... ;-)

Aan het van de Eerste Wereldoorlog in 1918 heerst er in een deel van Europa chaos. Ook in Nederland is het onrustig en op allerlei plekken worden vrijwillige burgerwachten opgericht om de gemeenschap te beveiligen, de openbare orde te helpen handhaven en goederen te beschermen.

Zo ook in Deursen waar op 5 mei 1919 69 mannen in het schoolgebouw bijeenkomen. Zij verklaren daar "toe te treden tot de Deurensche Burgerwacht" en zweren "hun plicht als leden daarvan getrouwelijk te zullen vervullen en in dienst de bevelen hunner meerderen in rang stiptelijk te zullen opvolgen." Het wordt serieus aangepakt; de mannen krijgen een militaire training en er komen sectiecommandanten en voormannen.

...de ledenlijst...

In Zeeland vinden we al veel eerder - namelijk in 1844 - de inzet van oplettende burgers. Hier houdt een groep mannen het dorp 's nachts in de gaten. "Deze nachtwacht gaat om tien uur des avonds, vooral in de wintermaanden, bij toerbeurt die dienst verrigten." En o ja, "verbeurde boeten zullen komen ten voordeele der Gemeentekas."

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Deurensche Burgerwacht opgericht
- Burgerwacht 1919

Ben Saunders gaat halfvasten

Het is bijna halfvasten: de vierde zondag in de veertigdaagse periode na carnaval. Maar op één plek duurt dit wel drie dagen: in Zeeland. Want daar staat halfvasten gelijk aan één groot feest met onder andere Ben Saunders.

Het had maar weinig gescheeld of het feest in Zeeland had er heel anders uitgezien. Na bijna veertig jaar was de halfvastenoptocht bijna verdwenen. Maar de kartrekkers hebben dit weten te voorkomen en hebben het feest nieuw leven in geblazen. 

Onder de leiding van Stichting Halfvastenfeesten is de optocht behouden en uitgebreid met een driedaags feestweekend voor jong en oud. Bovendien zit er een sociaal aspect aan het feest, zoals een circusvoorstelling voor de Landerdse schooljeugd of een optreden van Frans Bauer voor ouderen en mensen met een beperking. 

Het feest in Zeeland heeft heel wat tegenslag doorstaan. Een storm in 2008 richtte flinke schade aan, en vorig jaar waaide de imposante tent om. Maar de organisatie laat zich hierdoor niet uit het veld slaan en weet zoveel handen bijelkaar te krijgen om het feest toch door te laten gaan.

Op de site van het BHIC vind je meer over het Zeelandse Hoogfeest.

Het vieren van halfvasten is trouwens niet voorbehouden aan Zeeland. Aan de oude advertentie hier helemaal bovenaan zien we trouwens dat dit moment wel vaker werd aangegrepen om een feestje te vieren: even de teugels laten vieren tijdens de magere vastenperiode.

Waar het gras groener is

De 16e Emigratiebeurs in Nieuwegein trok een record aantal bezoekers. Dat hier een markt voor is blijkt, want volgens de cijfers van het CBS vertrekken per dag gemiddeld 350 mensen voor korte of langere tijd uit ons land. Daarmee liggen de cijfers hoger dan die van de jaren ’50 van de vorige eeuw.

Vertrok men toen massaal naar Canada, de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland, tegenwoordig waaien Nederlanders over de hele wereld uit, als expat, student, ondernemer of landverhuizer. Heb je dus genoeg van ons grauwe en vochtige kikkerlandje en zoek je een nieuwe uitdaging, dan is emigreren misschien zo gek nog niet.
 
Wat brengt een mens er eigenlijk toe om te gaan emigreren? In de jaren vijftig, met de vrij algemeen heersende armoede in Nederland en het gebrek aan beschikbare woonruimte, was het antwoord hierop vanzelfsprekend. Immers, veel van bovengenoemde problemen die door de Tweede Wereldoorlog ontstaan waren, bestonden in andere landen niet. Voeg daarbij dat veel mensen op zoek waren naar een nieuw avontuur en de optelsom is snel gemaakt.

Op de online geschiedenisboekjes van het BHIC vind je meer verhalen en foto’s over dit onderwerp.

Foto: Het gezin Verhaag uit Haps is klaar voor het grote avontuur dat Australië heet (1951).

De foto hieronder van emigratiecursisten van de Nederlandse Boerenbond (NCB) is gemaakt op 28 februari 1950 in Zeeland, dus ruim zestig jaar geleden. Tijdens deze cursus werden films vertoond om de cursisten voor te bereiden op deze “gewichtige levensstap”. Zo kregen ze godsdienstlessen, Engelse les en informatie over het land van hun dromen.

Prinsjesdag 2010: hoed je maar...

Een opmerkelijke prinsjesdag dit jaar: een demissionair kabinet, geen nieuwe plannen en een premier die al met één been in het vliegtuig staat. Weinig kans dat de nadruk op de inhoud komt te liggen dus leek het er even op dat alle aandacht zou gaan naar de hoedjes. Maar zelfs die zijn anders dan anderen jaren...

Geen echte hoedjesparade dit keer. De kabinetsleden hadden informeel afgesproken dat alles vanwege de politieke en economische omstandigheden een tikje meer sober zou moeten. Veel vrouwelijke kamerleden zagen er daarom maar helemaal van af. En wie wel met hoedje verscheen, hield het ingetogen.

Vast een doorn in het oog van Erica Terpstra, grondlegger van deze traditie. Als minister droeg zij in de jaren zeventig van de vorige eeuw voor de eerste keer opvallende hoofddeksels op de derde dinsdag van september. Pas in de jaren negentig werd dit op grote schaal overgenomen door andere kamerleden. Hoewel er al wel werd gesuggereerd dat het formaat van de hoed zou worden bepaald door de economische thermometer van het land, was de hoedjeshype de laatste jaren juist steeds meer in opkomst.

En zo lijkt Prinsjesdag - sinds de komst in 1814 - nog wel eens aan veranderingen onderhevig. Hoewel de kern uiteraard ongewijzigd blijft: naast het uitspreken van de troonrede door het staatshoofd, markeert het de jaarlijkse opening van de zitting van de Staten-Generaal. De overige tradities rond Prinsjesdag zijn pas later ontstaan: de gouden koets, de rijtoer over het Lange Voorhout en de afsluitende balkonscene zijn van jaren later. En nu maar afwachten of de hoedenparade volgend jaar weer meer volgers krijgt.

Meer lezen over bepaalde tradities? Klik hier door naar de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum.

Foto: het paar hierboven lijkt zo uit Hollywood afkomstig maar het gaat om het burgemeestersechtpaar Verheijen, tijdens de installatie in Zeeland in 1958.

Nominatie voor Christian van der Ven

Christian van der Ven, archivaris bij het Brabants Historisch Informatie Centrum, is genomineerd voor de eretitel Informatieprofessional van het Jaar. Van der Ven wordt onder meer geroemd om zijn manier van samenwerken en kennis delen. Trots als het BHIC is op deze voordracht nemen we 'n duik in het archief, op zoek naar meer mensen met een vooruitziende blik.

"Alleen door onderlinge samenwerking is iets te bereiken. Samenwerking is een voorwaarde voor de vooruitgang van de streek." Met dit uitgangspunt gaat burgemeester Verheijen (burgemeester van Zeeland van 1957 tot 1979) de strijd aan met de grote buurgemeenten Uden en Veghel.

Verheijen probeert op meerdere manieren zijn steentje bij te dragen aan deze gemeentelijke coöperatie. Zeeland helpt Veghel bij het in stand houden van de HBS en het ziekenhuis terwijl Uden niet zonder Zeelandse arbeidskrachten kan. Maar al te vaak blijkt de liefde van één kant te komen en doet Zeeland tevergeefs een beroep op de hulp van de naastgelegen gemeenten.

Uiteindelijk wordt de samenwerking dan toch een feit; al loopt het anders dan verwacht. Op 1 januari 1994 gaat Zeeland samen met Schaijk verder als Landerd. Hiermee wordt tegen het advies-Schampers gestemd dat voorstelt Zeeland en Boekel samen met Uden één gemeente te laten vormen.

Foto: Winnaars zijn er in allerlei soorten en maten: hier huldigt voorzitter Goossens de winnaar van een wedstrijd motorcross in St. Anthonis, jaartal onbekend;

Vind je - net als het BHIC - dat Christian deze titel verdient? Breng dan je stem uit! Stemmen kan tot 16 juni.

Camera's op het BHIC

Ooit geweten dat de opa van Monique van de Ven burgemeester was van het dorp Zeeland? En dat haar familie een brouwerij had? Tja, waar anders dan bij het BHIC vind je die informatie?

Sommige bezoekers knipperden afgelopen week even met hun ogen. Camera’s op het BHIC? Ja want het nieuwe Teleac-programma, gebaseerd op Who do you think you are?, streek neer op onze locaties in Den Bosch en Grave. Samen met uiteraard de hoofdpersoon van één van de afleveringen van het programma, Monique van de Ven.

Who do you think you are? is in Engeland al jaren een succesvol programma, met wekelijks 6 miljoen kijkers. Hierin wordt aan de hand van de familiegeschiedenis van bekende persoonlijkheden iedere keer een ander aspect van de geschiedenis verteld. Teleac produceert de Nederlandse versie die vanaf september is te zien.

Hierin wordt de zoektocht van een BN-er naar zijn of haar voorouders gevolgd in binnen- en buitenland. En dat betekent dat de cameraploeg nog wel eens vaker bij het BHIC zal binnenwandelen. Want de voorouders van schrijfster Maria Goos komen uit de buurt van Breda. Voorlopig blijft het BHIC dus in de spotlights staan ;-)

Foto: Annemarie van Geloven en Monique van de Ven op onderzoek in de boeken, onder het toeziend oog van de camera

Waar het gras groener was

Wat brengt een mens er toe te gaan emigreren? In de jaren vijftig, met de vrij algemeen heersende armoede in Nederland en het gebrek aan beschikbare woonruimte, was het antwoord hierop vanzelfsprekend. Immers, veel van bovengenoemde problemen die door de Tweede Wereldoorlog ontstaan waren, bestonden in andere landen niet. Voeg daarbij dat veel mensen op zoek waren naar een nieuw avontuur en de optelsom is snel gemaakt.

Deze foto van emigratiecursisten NCB is gemaakt in Zeeland (gemeente Landerd) op 28 februari 1950, dus bijna zestig jaar geleden!

Misschien zijn er mensen uit Zeeland die personen herkennen op deze foto. Anderen kunnen zich misschien nog iets herinneren van deze emigratiegolf, zijn (waren) zelf misschien geëmigreerd of... maken op dit moment 'wilde' plannen voor de grote uittocht?

Wil je meer verhalen lezen over Zeeland, of één van de andere dorpen die de huidige gemeente Landerd vormen? Kijk dan eens in onze online geschiedenisboekjes van Landerd.

Voor deze belangstellenden nóg een tip: Op donderdag 28 januari 2010 organiseert het BHIC Het Geheugen van Landerd, een avond boordevol lokale verhalen, oude foto's en filmfragmenten.

Foto: Emigratiecursisten NCB Zeeland, februari 1950