Goede mannen, steekt uw sweert in uw schede

...Schepenprotocollen zijn nu ook online in te zien...

Een bruiloft, een zwaard en iemand die gewond raakt, zonder dat duidelijk is wie de dader is. Deze ingrediënten zorgen samen voor een interessant verhaal waarbij de centrale vraag is: wie verwondde Anthonis Udonis Huijberts uit Haren? Sinds kort staan ruim 155.000 scans van schepenprotocollen van Berlicum, Esch, Helvoirt, Schijndel, Sint-Michielsgestel, Vught en Cromvoirt online bij het BHIC. Hiermee is deze historische bron (van de vrijwillige rechtspraak) voor het hele lokale werkgebied van het BHIC nu voor iedereen beschikbaar. 

Goed, terug naar de bruiloft (staetdag) van Claes van Vaerle in 1559 in Den Dungen. Uit een herberg komt Anthonis Udinis Huijberts van Haren met "ontbloot rijzwaard" in zijn hand. Hij zegt: "De eerste die ons gemoet of aankomt, zal aanhouden." Maar al snel zegt hij dat het een grapje is en gaat op pad naar Berlicum. Dan treft hij bij de kapel van Den Dungen Roelof van Dueren, iemand met wie hij wel eens woorden heeft gehad. Roelof vraagt of hij het zwaard van Anthonis mag lenen maar daar voelt Anthonis niets voor. "Terstond verschenen twee onbekende mannen met ontblote zwaarden" en Anthonis raakt gewond aan hoofd en arm. Maar wie verwondde onze Anthonis? Hijzelf weet het niet. En Roelof had juist vóór het hele voorval gezegd: "Goede mannen, wat gaat gij des nachts met uw blote zweerden treden, steekt uw sweert in u schede." 

Getuigen genoeg, zo blijkt uit het schepenprotocol. Jan, zoon wijlen Herman Janssen (22 jaar), Andries Henricks (28 jaar) em Jacop, zoon van Willem Aerts (26 jaar) verschijnen voor de schepenen en bezorgen Lauwrens Michiels een alibi. Ze verklaren dat toen Anthonis van Haren gewond is geraakt Lauwrens Michiels daar niet bij aanwezig was. Ook is hij niet "handtastelijk geweest" met deze Anthonis. Lauwrens kwam toevallig aanlopen, net op het moment dat Anthonis werd verwond. Lauwrens had trouwens ook helemaal geen zwaard of lankmes bij zich. Althans, niet die dag...

Was het dan Dirck, zoon van Peter Jan Schuermans, die Anthonis heeft gestoken? Welnee, zeggen weer vier andere getuigen (in de leeftijd tussen de 25 en 38 jaar oud). Dirck was op dezelfde bruiloft van Claes van Vaerle, in het huis van Henrick Simons, maar ging daarna - samen met een aantal anderen - naar het huis van Elisabeth, weduwe van Herman Janssen. Daar bleef hij tot 4 uur in de morgen. Ook die dag ervoor heeft hij geen ruzie gemaakt of een mes getrokken. Wel zou hij die dag van Den Dungen naar Empel gaan maar ze hebben niet gezien dat hij verder dan Empel is gekomen.

Interessant kwestie! Terecht gekomen in het Schepenprotocol Sint-Michielsgestel als alibiverklaring. Wil je meer weten? Kijk dan op www.bhic.nl

Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Andries Vierlingh
- Laatste strohalm

Open monumentendag 2012 in... Haren

Regiohistoricus op pad

...Voorbereiding ruilverkaveling met dorp op de achtergrond...
Foto: Daan Scholte. Collectie Stadsarchief Oss

Op zondag 9  september 2012 kreeg het dorpje Haren bij Oss een invasie van fietsers te verwerken. Dat had alles te maken met het prachtige weer en Open Monumentendag, maar bij het Erfgoedlokaal Haren was ook gratis koffie met peperkoek en cake…

Uiteraard ging het bij het Erfgoedlokaal niet alleen om de inwendige mens. Een bord met foto’s van de Beerse Maas en de hutten in de polder lokte de meeste mensen naar binnen, waar veel meer was te zien: foto’s en films over de perikelen van de Maas, archeologische vondsten, een compleet rustaltaar dat vroeger werd opgesteld in de route van de Harense processies.

...Links de Dennenburgsedam en 
rechts de dorpenweg in aanleg...
Foto: Daan Scholte. Collectie Stadsarchief Oss

Uniek waren enkele foto’s van omstreeks 1950, gemaakt door de Osse fotograaf Daan Scholte en deel uitmakend van de collectie van het Stadsarchief Oss. Je zag landmeters en bodemkundigen aan het werk, in de velden rondom Haren. Zij bereidden de eerste grote ruilverkaveling voor, een ingreep die de Maaskant voorgoed veranderde. Tegelijkertijd werd de Dorpenweg aangelegd. Het “Groen van Toen”, thema van de Open Monumentendag 2012, is er dus niet meer.

...Ontvangst bij Erfgoed Lokaal...

Op de foto’s waren ook delen te zien van de Groenendijk en de Dennenburgse Dam. Deze moesten het water keren van de Beerse Maas. Vooral de Groenendijk, die het dorp Haren beschermde tegen het Beerse Maaswater uit het Land van Ravenstein, is berucht geworden. Inwoners van de Ravensteinse dorpen Dennenburg en Deursen trachtten de dijk door te steken en kwamen daardoor in conflict met mannen uit Haren die dat wilden voorkomen. De Groenendijk en de Dennenburgse Dam overleefden de ruilverkaveling niet; ze verdwenen met  het “Groen van Toen”.


Toch eindigen we niet in mineur. Binnen de bebouwde kom van Haren zijn nog restanten aanwezig van de middeleeuwse dorpsakkers of –essen. De gemeente Oss en Projectbureau Orbis bekijken momenteel in hoeverre het mogelijk is elementen van dit oude “dorpslandschap” terug te brengen. Haren gaat voor “Groen van Morgen”!