Posts tonen met het label Heeswijk. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Heeswijk. Alle posts tonen

woensdag 23 maart 2016

Heeswijk en Dinther kun je niet combineren

...Heeswijk én Dinther samen één gemeente? In 1965 leidde mogelijke samensmelting van beide kernen tot heftige emoties...
In januari 1965 gooit Herman Breukel, burgemeester van de twee zelfstandige gemeenten Heeswijk en Dinther, de knuppel in het hoenderhok. Hij stelt voor om van de steeds verder aan elkaar groeiende dorpen één gemeente te maken:"...door de combinatie kunnen allerlei diensten worden op- en uitgebouwd, aanvankelijk goedkoper, later vooral beter." 

De Dintherse raad is unaniem positief. In Heeswijk daarentegen, lopen de gemoederen hoog op. Vooraanstaande inwoners mobiliseren zich in het actiecomité Heeswijks Belang tegen de voorgenomen samensmelting met Dinther en verzamelen duizend handtekeningen tegen de toekomstige "Dintherse overheersing", want "die kunnen er alleen maar beter van worden". "Heeswijk heeft iets te bieden: zijn kasteel, zijn abdij, zijn openluchttheater. Dinther heeft niets". Behalve dan een industrieterrein en de meerderheid van de gezamenlijke inwoners. En dat zou volgens Heeswijk in hun voordeel gaan werken als meerderheid in de raad.

"De mentaliteit is heel verschilllend" aldus het actiecomité. "Heeswijk en Dinther kun je niet combineren". Maar de Hogeschool Tilburg weerlegt dat met de opmerking dat de helft van de inwoners zich pas ná 1957 in de dorpen heeft gevestigd. De plaatselijke grootmachten gooien zich ook in de strijd. Het actiecomité weet zich gesteund door de kasteelheer, baron Van den Bogaerde van Terbrugge, heer van Heeswijk en...heer van Dinther. De Nobertijnen op de abdij van Berne juichen een samengaan juist toe. En burgemeester Breukel? Hij moet als voorzitter laveren tussen beide gemeenteraden. De naamgeving van de nieuwe gemeente loopt ook hoog op.

De burgemeester ontvangt enveloppen met stront en er worden vernielingen aangericht. De Vaste Kamercommissie die de dorpen een bezoek brengt, is dan ook "pijnlijk getroffen door heftigheid en haat". De Heeswijkse raad draait het fusievoorstel zelfs terug! In 1968 hakt de Tweede Kamer de knoop door in deze "tragikomedie". Heeswijk en Dinther kun je weldegelijk combineren. Ze vullen elkaar aan op recreatief en industrieel vlak. Beide dorpen worden per 1 januari 1969 samengevoegd tot de nieuwe gemeente Heeswijk-Dinther. Met Plein 1969 als middelpunt.

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:
Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
De beste verhalen via e-mail ontvangen?



woensdag 16 maart 2016

Rijdende rechter haalt ruziënde pastoors uiteen


Alle ingrediënten voor een kijkcijferkanon zijn aanwezig: twee ruziënde pastoors, een daadkrachtige rechter en een uitspraak waarmee iedereen het moet doen. Maar geen camera was aanwezig toen in 1516 de zaak werd behandeld. Gelukkig hebben we de archieven nog! Archivaris Jan Sanders beschrijft de kwestie...

gemeente
De gemeentegrens tussen Heeswijk en Dinther is de afgelopen decennia sterk vervaagd. Moge er mentaal nog verschillen tussen beide dorpsgemeenschappen bestaan, fysiek is van een scheiding vrijwel geen sprake meer nu beide dorpen aaneen gebouwd zijn. In 1969 versmolten beide gemeenten tot de nieuwe gemeente Heeswijk-Dinther. Die was geen lang leven beschoren: ze ging in 1994 op in de nieuwe gemeente Bernheze. Hoe tijdbestendig die is zal de nabije toekomst uitwijzen.

parochie
De parochiegrenzen tussen Heeswijk en Dinther bestaan nog wel, maar door de persoonlijke unie van de huidige pastoor zijn beide parochies, samen met die van Loosbroek, sterk met elkaar verbonden. Eeuwenlang stonden de parochiegrenzen van Heeswijk en Dinther vast. Alleen die van Dinther onderging twee grote veranderingen: ergens vóór 1300, toen het Schijndelse grondgebied tot de zelfstandige parochie Schijndel verheven werd; en in 1898 toen Loosbroek toestemming kreeg een eigen parochie te vormen. Om die reden kregen beide parochies dezelfde patroonheilige als die van de Dintherse moederkerk: Sint-Servaas.

ingewikkeld
Voordat we aanbelanden bij ons onderwerp, een ruzie tussen de zielenherders van de parochies Dinther en Heeswijk in 1516, moeten we enkele kerkrechtelijke verhoudingen helder maken. De pastoor van de parochie Dinther werd oorspronkelijk aan de bisschop voorgedragen door het kapittel van de Sint-Servaaskerk in Maastricht (vandaar de patroonheilige van Dinther). In 1441 kwam dit recht in handen van het kapittel van Sint-Jan in ’s-Hertogenbosch. Als de pastoorsplaats van Heeswijk vacant kwam, mocht sinds 1284 de Abdij van Berne (die toen gevestigd was in Bern bij Heusden) een persoon voordragen als nieuwe pastoor. Dat was in de regel een norbertijn van Berne. De pastoors in die tijd leefden onder meer van de opbrengsten van tienden in hun parochie, een deel van de oogst. Het moest dus duidelijk zijn welke gronden tot welke parochie hoorden. Daarom werden bijvoorbeeld de grenzen tussen de parochies Schijndel en Heeswijk in 1334 vastgelegd. Bij die gelegenheid werden munten in de lucht gegooid die de aanwezige jongens in een hevige vechtpartij te pakken moesten krijgen, zodat ze zich op hoge leeftijd de vaststelling van de grens nog zouden herinneren.

ruzie
Dan nu het probleem. Het ging over de ligging van een hoeve van de Abdij van Berne in ‘Bernys’ (Bernheze). Dit gebied, waaraan de huidige gemeente zijn naam dankt, viel onder Heeswijk én Dinther. De hoeve lag in de Koffiestraat, gezien vanuit het dorp net over de Leijgraaf. Als die hoeve binnen de parochie Heeswijk lag, gingen de tienden naar de pastoor van Heeswijk. Lag ze in Dinther dan plukte zijn Dintherse collega de vruchten. Dat de hoeve bezit was van de abdij (sinds 1196 zelfs) maakte geen verschil. Andries Wijnands, pastoor van Dinther, en Coenraad van Malsen, pastoor van Heeswijk, waren de strijdende partijen die beiden aanspraak maakten op de tienden van die hoeve. Coenraad was kloosterling van de abdij. Andries had de zaak tegen hem aangespannen omdat Coenraad de tienden van deze hoeve geïnd had. Iets wat gemakkelijk voor Coenraad was omdat de abdij de hoeve bezat.

rijdende rechter
Op 5 december 1516 liep Alart Baliart, deken van het Bossche kapittel, het woonhuis van notaris Jacob van Essch aan de Papenhulst in ’s-Hertogenbosch binnen. Hij was als scheidsrechter gekozen door de twee ruziënde pastoors en liet op die dag daar zijn uitspraak vastleggen. Hij had vooraf degelijk onderzoek verricht. De vicepastoor en de koster van Dinther waren gehoord. Verklaringen waren opgenomen van de pachter van de hoeve en van zijn vrouw, kinderen en personeel. Documenten en registers waren nagesnuffeld. Uit dit alles bleek zonneklaar dat de hoeve, het woonhuis met de hof, de schuur, de schop etc. altijd onder de parochie Dinther gehoord hadden en dat de gebruiker daar de tienden moest afdragen. De pastoor van Heeswijk ving bot. De grens tussen Heeswijk en Dinther bleek in 1516 van groot belang. Dit was zijn uitspraak en daarmee moesten ze het doen.
Geschreven door: 
Jan Sanders

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Op zoek naar Rendonk
- Het Maria-altaar in de Dungense kapel

De beste verhalen via e-mail ontvangen?





vrijdag 2 oktober 2015

Beekvliet en Bernrode in (héél véél) beelden!

...één van de vele foto's, deze uit Beekvliet (jaren 50?)...
Tijdens toneelspelen en het sporten, maar ook van fietstochten tot in de klas: in bijna 4500 foto's is het dagelijkse leven van leerlingen van de gymnasia Beekvliet in Sint-Michielsgestel en Bernrode in Heeswijk-Dinther vastgelegd. 

Beekvliet en Bernrode zijn tegenwoordig twee zelfstandige gymnasia met een belangrijke streekfunctie voor het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs. Al generaties lang leveren ze studenten af voor belangrijke functies in de maatschappij. Beide scholen hebben hun wortels in het Brabantse katholieke leven. Dankzij de medewerking van het bisdom Den Bosch en de Abdij van Berne kan het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) nu vele foto’s uit de internaatsperiode van die scholen tonen: 2618 stuks van Beekvliet en 1708 van Bernrode.

...met de fiets naar Frankrijk...
200 jaar Beekvliet
Gymnasium Beekvliet is in 1815 gesticht als kleinseminarie voor het bisdom Den Bosch. Om die reden viert de school dit jaar uitbundig haar 200-jarig bestaan. Op het seminarie kregen de studenten hun eerste voorbereiding op het priesterschap. Na het kleinseminarie volgde het grootseminarie in Haaren waarna de studenten dienstbaar aan de katholieke kerk konden worden. De leraren van Beekvliet, allen priester natuurlijk en professor genoemd, gaven les aan dit klassieke gymnasium, dat geënt was op de oude Latijnse school. Toen in de Tweede Wereldoorlog de gebouwen door de Duitsers werden geconfisqueerd, week de school uit naar Udenhout en Son. Het bisdom stopte met het seminarie in 1972 en gaf deze school over aan een zelfstandig bestuur. Ook het internaat hield op te bestaan. Beekvliet werd een open school voor jongens én meisjes uit het dorp en de omliggende plaatsen om het gymnasiumdiploma te behalen.

...aandacht tijdens de les in 1962...
Jubileum Bernrode
Bernrode vierde onlangs zijn 125-jarig jubileum. De norbertijnen van Berne, die tevoren verspreid op de parochies woonden, konden in 1857 weer als kloostergemeenschap samenwonen. Ze hadden domicilie gekozen op het slotje in Heeswijk, waarbij spoedig echte kloostergebouwen verrezen. De mogelijkheid van een eigen opleiding werd benut in 1886 toen de bekende pater Gerlacus van den Elzen (van de NCB en Elzendorp) het Sint-Norbertuscollege stichtte: school en internaat, onder meer als opleiding voor de norbertijnen zelf, met norbertijnen als ‘professor’. In 1950 werd aan de overzijde van de straat een nieuw schoolgebouw geopend. Na samengaan met het Damiaancollege uit Sint-Oedenrode veranderde de school haar naam in ‘Bernrode’. Het einde van de school in haar oude vorm en de sluiting van het internaat verliepen ongeveer parallel aan Beekvliet.

...oudste foto uit de collectie Beekvliet, groepsfoto van priesters (1868)...
Wat rest zijn onder meer vele foto’s die een mooi beeld geven van het rijke school- en internaatsleven uit een lange periode. Beekvliet en Bernrode, elkaar enigszins beconcurrerend, boden niet alleen onderwijs, maar ook een kennismaking met sport en cultuur (waaronder veel toneel en muziek). Bernrode is gedurende zijn hele bestaan via foto’s gedocumenteerd, Beekvliet vanaf circa 1890.


Geschreven door:
Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Vakmanschap is meesterschap
-  Leerlingen op de planken

De beste verhalen via e-mail ontvangen?



woensdag 23 oktober 2013

4000 foto's Abdij van Berne online

...Leerlingen van het gymnasium aan de rekstok...
Niet alleen de bewoners zelf, maar ook de liturgie en de beleving van het kloosterleven: de 4000 foto's die sinds deze week online staan bij het BHIC geven een mooie kijk op het interne leven van de abdij. En daarbuiten! De foto's kunnen direct worden bekeken via www.bhic.nl/abdijvanberne 

De Abdij van Berne kan bogen op een lange geschiedenis. Gesticht in Bern bij Heusden in 1134 vestigde ze zich na diverse omzwervingen in 1857 in Heeswijk. Daar kende het convent in de twintigste eeuw een bloeiend kloosterleven. Meer dan tienduizend foto’s uit die tijd illustreren dit. Het BHIC in ’s-Hertogenbosch heeft van de abdij de gelegenheid gekregen de vele interessante foto’s uit dit tijdperk te scannen en via internet te presenteren. Op het hoogtepunt telde de abdij meer dan tweehonderd leden. Buiten de kloostergracht was haar invloed eveneens merkbaar. Binnen Heeswijk lag de abdij aan de basis van Gymnasium Bernrode en Openluchttheater De Kersouwe. De huidige gemeentenaam Bernheze verwijst naar de abdij en kasteel Heeswijk was een van bevriende relaties in het dorp. 


...Norbertijnen met konijnen (goed zoeken, ze zijn ook wit) in de tuin...
Afgelopen jaren hebben Theo Kennis, Louis van de Meerendonk, Ton Rooijmans en Jos de Wolf, allen kenners van de geschiedenis van de abdij, aan Ger van den Hombergh verteld wat ze wisten van deze foto’s. Ger heeft dit vervolgens vastgelegd, zodat de foto’s met bijbehorende teksten nu door iedereen bekeken kunnen worden. Het BHIC is deze enthousiaste personen zeer erkentelijk voor hun bijdragen.

Soms was het op het eerste oog een fluitje van een cent, tenminste voor insiders (‘Da’s d’n Duitse Dop, of nee, toch nie, ’t is d’n Franse’), soms viel er een lange stilte. Foto’s van voor 1940 gaven de minste herkenning. De naoorlogse foto’s waren telkens aanleiding tot levendige verhalen uit het grijze verleden die weemoed en hilariteit opleverden en een mooie inkijk in het abdijleven van die tijd gaven: streng waar het volgens de normen van toen streng moest zijn, maar altijd overgoten met een relativerende Brabantse saus. Zo mocht ieder jaar op het feest van Onnozele Kinderen, 28 december, het jongste conventslid voor één dag de plaats van de abt innemen met alle voorrechten van dien, inclusief een eigen wapen, wapenspreuk en secretaris.
...Brommer van Emmanuel Hoekx, 1965...
De foto’s die nu op internet geplaatst zijn vormen nog maar een deel van hele collectie. Het BHIC hoopt de komende jaren dit project te kunnen voortzetten. Lang hiermee wachten is geen optie, want dan resteren steeds meer nietszeggende foto’s, omgeven met vraagtekens. 

Vind je dit interessant? Bekijk dan ook:
- BHIC zet 22.000 resoluties van Raad van State online
- De Abdij van Berne


woensdag 26 juni 2013

Bezoeker Lizet kiest: een bijzondere menukaart #stukvanhetjaar

...een menukaart met een foutje...

Tijdens de Maand van de Geschiedenis - in oktober a.s. - vindt de landelijke online verkiezing Stuk van het Jaar plaats. Natuurlijk doet ook het BHIC hieraan mee! Vanaf 1 juli a.s. kun je je stem uitbrengen op: www.bhic.nl/stukvanhetjaar. Op ons blog presenteren de BHIC-medewerkers hun favorieten maar dit keer is het een bezoeker met een prachtvondst: Lizet Kruyff over een menukaart.

Het begon zo mooi, dat huwelijk van baronesse Ottoline van Tuyll van Serooskerken en baron Amedée van de Bogaerde van Terbrugge. Zij is hofdame van Koningin Anna Paulowna, hij kamerheer in buitengewone dienst van Koning Willem II. Zijn vader vervulde de erefunctie van opperschenker geweest van de koning, die hem in 1830 tot gouverneur van Noord-Brabant benoemde. De familie betrok in 1835 kasteel Heeswijk. Het huwelijk van Amedée en Ottoline wordt donderdag 21 oktober 1847 in grootse stijl gevierd in Den Haag. De Koningin is getuige. Natuurlijk rondt een heerlijke maaltijd de dag af. De handgeschreven menukaart is getooid met beide familiewapens.

...de menukaart in vol ornaat...
Het dejeuner telt 19 gangen en is – natuurlijk - in het Frans. Tal van modieuze gerechten krijgen de gasten voorgeschoteld. Alleen het allerbeste is goed genoeg. Ottoline en Amedée bewegen zich in de hoogste kringen en laten zich daar graag op voorstaan. Ottoline weigert een dansje met een ordonnans-officier, omdat ze officieel nog niet zijn voorgesteld. Al is dat in de privé-appartementen van de koning volgens de etiquette niet nodig. Amedée zit in het comité dat de paardenraces organiseert van prins Hendrik, de jongste zoon van Anna Paulowna. Maar Amedée speelt ook graag kaart. Al is heeft hij geen gelukkige hand. Zijn speelschulden staan op in stukken geknipte uitnodigingen voor feesten. Ook met de paardenraces gokt hij er naast. En het stel leeft boven hun stand. De stapel leenbriefjes, pandbriefjes, IOU’s, schuldbekentenissen is goed voor een uitpuilende map in het archief. Zijn brieven aan zijn vader en broers met toenemend dringende verzoeken om geld te sturen liegen er niet om. Binnenkort zal hij worden opgepakt door de politie, schrijft hij in paniek. Dus pakt hij zijn biezen en vertrekt naar het buitenland.

De lijsten met schulden, opgemaakt door een notaris in Heesch, geven het droeve relaas. Tot veertigduizend gulden (in die tijd!) schuld per jaar. Parijs, Londen, Brussel, Luik, Amsterdam, en bovenal Den Haag. Overal laat Amedée een spoor van schulden na. Kleermakers, laarzenmakers, wijnhandelaren en bierbrouwers, zadelmakers, koetsschilders, patissiers en bakkers. Herhaaldelijk verzoeken zij om betaling. Soms komt er zelfs na tien jaar nog een brief. Tevergeefs vaak. In 1852 valt het doek. 15 april wordt Amedée ontheven uit zijn functie, een verzoek om eervol ontslag hoeft hij niet meer tot de koning te richten, staat het fijntjes uitgelegd. Amedée en Ottoline zijn dan al niet meer bij elkaar, de boedelscheiding zal uiteindelijk in 1856 worden voltooid. Hun tweeling – koningin Anna Paulowna is meter – wordt door de moeder en ooms opgevoed. Arme Ottoline. Ze dacht dat een goudvis had gevangen, maar het bleek een weekdier.

De prachtige menukaart geeft een beeld van de glorietijd van dit koppel. Een opmerkelijk archiefstuk, omdat er uit deze tijd nog maar weinig menukaarten bewaard zijn. Prachtig versierd en met een indrukwekkende lijst gerechten. Maar waarom zit deze kaart in dit archief? Er zit een schrijffoutje in. Het gerecht à la Constance is geschreven als Contance. Er mist een s-je. Helemaal niet erg. Zo’n menukaart met een foutje leg je gewoon bij je eigen bordje. Dan merkt niemand het. En zo komt een dergelijke menukaart dan bij de persoonlijke spulletjes van Amedée en Ottoline in het BHIC terecht. Gelukkig maar. Zo blijkt maar weer eens dat archieven de schatkamers van ons verleden zijn.

Benieuwd naar de recepten van gerechten die tijdens het huwelijksdiner werden opgedist? Lees dan hier verder. Meer is overigens ook te vinden in Rijntjes Keukengeheimen, eenvoudige en koninklijke gerechten voor IV seizoenen (2013). 

Lizet Kruyff 
culinair historicus 

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Rien kiest: Italiaanse oplichter
- Henk kiest: sijne lieve huijsvrou

vrijdag 7 juni 2013

Wenken tot behoorlijke verzorging der voeten

...uit het instructieboek voor bestellers der PTT...
Er was een tijd dat je niet zomaar postbode werd. Je moest instructieboeken en handleidingen doorworstelen voordat je "besteller bij den post-, telegraaf- en telefoondienst" werd. Eén van de richtlijnen die je tot je moest nemen, ging over de verzorging van je voeten.


"Voor ieder, die veel moet loopen, behoort de reiniging der voeten een punt van bijzondere zorg te wezen. Wel worden de voeten door sokken of kousen en door schoeisel bedekt, doch op stoffige wegen dringt het stof toch tot de voeten door. Bovendien kenmerkt de voet van de meesten zich door een rijkelijke zweetascheiding, welke te zamen met het stof en de pluisjes van sok of kous, den voet spoedig vuil maken", zo staat te lezen in het instructieboekje. We kregen inzicht in deze uitgave door Ton Verbakel uit Heeswijk die samen met zijn vader goed was voor meer dan zeventig jaar PTT in dit dorp. Behalve dit boekje heeft Verbakel talloze andere tastbare herinneringen uit zijn loopbaan bewaard.


...wijze woorden voor de postbodes...
Het instructieboekje geeft meteen een mooi inkijkje hoe ruim een halve eeuw geleden soms tegen persoonlijke hygiene werd aangekeken. "Het is beslist onwaar dat het veelvuldig wasschen zweetvoeten doet ontstaan, indien tenminste de voeten niet te lang in lauw water worden gehouden en na het reinigen goed worden gedroogd."

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Zeven decennia familie Verbakel bij de PTT
- Telefoon of koffiemolen?




woensdag 9 januari 2013

Missionarissen in Afrika

...poseren bij geschoten roofdier...
Het is een dijk van een cliché maar soms zegt een foto meer dan duizend woorden. Dat geldt zeker voor bovenstaand plaatje. Joost van der Voort stuurde deze en andere exemplaren op van missionarissen aan het werk.

De missionarissen op deze foto's komen uit de omgeving van St.Oedenrode, Schijndel en abdij Heeswijk. De mannen met de baarden zijn missionarissen witheren, tweede van rechts bij de tijger is mogelijk een lid van de familie Van der Velden. Deze familie is sinds eeuwen 1300 tot nu voorzien van geestelijke in alle gradaties van pater tot bisschop, waaronder de eerste bisschop van 's-Hertogenbosch. 

Deze foto's kunnen we hier tonen maar wat ontbreekt, is meer informatie en verhalen. Ken of herken je iemand op deze foto's? Of heb je verhalen van Brabantse missionarissen aan het werk in Afrika? Vertel ze ons!






vrijdag 21 december 2012

Het einde van de huisvrouw

"Omdat het huishoudbedrijf een vak is dat geleerd moet worden en dat beter of minder goed kan worden uitgeoefend." Oprichtster Anna Polak was heel duidelijk waarom op 17 december 1912 de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen werd opgericht. 

In 1926 volgde het eigen keurmerk "Goedgekeurd door de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen". Maar honderd jaar later staat de vlag er heel anders bij. Wie nu om zich heenkijkt, ziet een heel andere wereld. Tweederde van de vrouwen heeft een betaalde baan en beschouwt zichzelf niet meer als huisvrouw. Ook vrouwen die bewust afzien van een betaalde baan, noemt zich liever geen huisvrouw. En nu is ook deze naam niet meer terug te vinden in die van de vereniging. Die gaat voortaan door het leven als NVVH Vrouwennetwerk.

In het archief komen verschillende foto's van huisvrouwen voor. Maar één illustratie valt daarbij op. Het gaat om het bidprentje uit 1774 van Maria Pennings. "Huisvrouw van Martinus Pennings, geboren te Heeswijk den 11 april 1774, en aldaar op den 27 december 1824 wreed vermoord in haar huis". Een heel wrang einde van een huisvrouw.