In en in triest...

Gezicht op Vlijmen rond 1700, vóór de rampspoed. Bron: Streekarchief Langstraat Heusden Altena

Historisch onderzoek doen is een pracht hobby, maar soms heb je te doen met de man en de vrouw in de straat, als je de gebeurtenissen leest. Het zal je anno 1746 maar overkomen, denk je dan. Bij legio huisgezinnen in Vlijmen en Nieuwkuijk moet op dat moment hun hele wereld compleet ingestort zijn...

Het zal wel niet de eerste keer zijn dat dit historisch relaas ergens is gepubliceerd. Henk Beijers laat hieronder een lezing zien van de dramatische gebeurtenissen vanuit de resoluties van de toenmalige Raad van State. Lees mee hoe een gigantische brand de twee dorpen compleet op zijn kop zette.

In zak en as...
Op 2 juni 1746 staat een huis bij de Schutsboom te Vlijmen in lichterlaaie. Het wordt volledig in de as gelegd. Maar wat wil het geval...op dat moment waait er een sterke alles overheersende oostenwind en wordt de bevolking geteisterd door extreme droogte.

Ook andere huizen ontspringen de dans niet. De vonkenregen verspreidt zich pijlsnel en bereikt zelfs ook het naburige dorp Nieuwkuijk. In totaal worden binnen de twee dorpen zo'n 200 huizen met hun schuren en stallen in de as gelegd en komen ook inboedels en vee in de vlammenzee om.

De twee getroffen dorpen op een kaart uit 1896

In Nieuwkuijk blijven nog 46 wat kleinere huizen gespaard en de bevolking zit plotsklaps in zak en as. Vanuit 's-Hertogenbosch had men wel twee brandspuiten met de nodige manschappen laten aanrukken, maar alles tevergeefs. Er hielp geen moedertje lief aan. De ingezetenen verkeerden binnen enkele uren in 'de meest deplorabele en bedroefste staat des werelds' zoals in het rekest stond verwoord.

Echte pechvogels!
Tot overmaat van ramp was de bevolking in 1740 overvallen door een geweldige overstroming met alle gevolgen van dien en in 1744 en 1745 waren de dorpen het slachtoffer geworden van een besmettelijke ziekte onder het rundvee. Beroerder kon het niet zijn voor een uitgesproken agrarische gemeenschap. Probeer de draad dan maar weer op te pakken...

De inwoners van Vlijmen hadden net een dijkdoorbraak achter de rug...

Nadat de vlammenzee zijn verwoestende werk had gedaan waren zo'n 600 tot 700 zielen genoodzaakt of eigenlijk door de omstandigheden gedwongen in het open veld tussen heggen en struiken, zonder graan of brood of voedsel een onderkomen te zoeken. Ze hadden ook geen kans gezien om het een en ander nog te redden, zo vermeldt het relaas. Ze hadden immers allereerst de zorg voor hun hevig geschrokken kinderen voor wie een veilig onderkomen gezocht moest worden!

Smeekbede
Geloof maar dat die gebeurtenis impact heeft gehad op de hele dorpsgemeenschap. Ze richtten ten slotte een emotioneel getinte smeekbede richting Den Haag in de hoop dat hen op een of andere manier schadevergoeding zou worden aangeboden, zodat ze voorlopig in staat werden gesteld om, mede in het zicht van de komende winter, in ieder geval hout te kunnen inkopen waarmee eenvoudige hutten gebouwd konden worden. Bittere armoede beheerste hun leven en onvoorstelbaar leed en verdriet.

Prent van Vlijmen rond 1787. Bron: Streekarchief Langstraat Heusden Altena

Ze herinnerden de Staten Generaal eraan dat negen jaar eerder (1737) zich in Loon op Zand eenzelfde situatie had voorgedaan waar toen 40 huizen in de as waren gelegd. De ingezetenen kregen toen een vergoeding van f8000,-. Dat gaf hun nog enige hoop. Van hogerhand werd de raad en rentmeester generaal der domeinen De Schmeling aangeschreven om zich nader te informeren over wat er was voorgevallen en hem werd verzocht daarover nader te rapporteren.

Bon: BHIC toegang 178, inventarisnummer 351- Resoluties van de Raad van State dienstjaar 1746, folio 488 verso - donderdag 30 juni. Wie overigens over de periode 1648-1746 deze resoluties m.b.t. de Meierij van 's-Hertogenbosch wil nalezen kan bewerkingen vinden via www.henkbeijersarchiefcollectie.nl. Dit project wordt in principe gecontinueerd tot 1795 als de auteur de tijd wordt gegeven om het te voltooien!

Geschreven door: 
Henk Beijers

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Neem een kijkje in een veldhospitaal in 1746
- Feest in Den Bosch in 1744 valt letterlijk in het water

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

De Ruwwerd staat in brand!

...de Ruwwerd in lichterlaaie...

Krantenkoppen spreken van een “kapitale brand die niet te temmen was”. Winkelcentrum Ruwwerd in Oss werd op zaterdag 15 oktober 1977 grotendeels in de as gelegd. 

 

...omschrijving van de winkels in de Ruwwerd...

Uit het verslag van de brandweercommandant staat dat de eerste melding van “rookontwikkeling” om 19.34 uur binnenkwam. Binnen tien minuten wordt met groot materieel uitgerukt en bijstand gevraagd aan omliggende korpsen. Maar het vuur weet zich snel te verspreiden. Het Chinees restaurant moest in allerijl worden ontruimd. Volgens de kranten uit die tijd vrat het vuur zich door de houten dakbedekking en zag het winkelcentrum er in korte tijd uit als een brandende fakkel. Rond 21 uur is de brand meester; het nablussen duurt tot zondagmiddag 18 uur.

...plan van aanpak om de brand te bestrijden...

...het waterverbruik schiet omhoog...

De volgende foto’s - gemaakt tot een tot nu toe onbekende fotograaf - brengen de omvang van de brand duidelijk in beeld.

...door de constructie van het winkelcentrum ontwikkelde de brand zich snel door "schoorsteenwerking"... 

...de vlammen sloegen snel om zich heen...

...en al snel stond het hele winkelcentrum in brand...

Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Blik op uitgebrande kerk 

- De Geffensestraat

Herpen uit de brand!

...uit de Telegraaf, 27 april 1934...

Stichting Herpen in woord en beeld heeft de voormalige brandweerkazerne opgeknapt en omgetoverd tot heemkamer. Bij de opening hiervan - op zaterdag 14 september 2013 - hield regiohistoricus Henk Buijks de geschiedenis van de Herpse brandweer tegen het licht. Een samenvatting hiervan in dit blog.

Al in de middeleeuwen moet er in Herpen zoiets als een brandweer hebben bestaan. Denk dan niet aan een geoliede organisatie met mannen in uniform, voorzien van ‘n helm en een grote brandspuit maar meer aan dorpelingen die elkaar hielpen met blussen met emmers water. Het oudste (door Henk Buijks gevonden) schriftelijk bewijs dat er in Herpen een brandweerorganisatie bestond, dateert uit het jaar 1710. Anthonius van Acker brengt dan bij het dorpsbestuur 6 gulden en 10 stuivers in rekening voor brandhaken en kettingen. Daarmee kun je restanten van afgebrande gebouwen neerhalen.  

In de 18^e eeuw heeft Herpen in elk geval 1 brandkuil, een reservoir voor bluswater. In 1730 worden daar doornstruiken omheen geplant. Verder komt er een omheining van houten staken. Is dat om te voorkomen dat de brandkuil voor andere doeleinden wordt gebruikt? Of voor de veiligheid? Er is niemand die het ons nog kan vertellen. In de 19^e eeuw komen er initiatieven van bovenaf. De provincie zorgt  in 1837 voor een Reglement ter voorkoming en blussen van brand in de plattelandsgemeenten. Herpenaar Derk Brands, van beroep kuiper, wordt benoemd tot brandmeester, en er worden ook 3 onderbrandmeesters aangesteld: schoenmaker Andries van der Sandt en de timmerlieden Philippus Jacobus van Zuijlen en Peter Brükx.

 

...uit Algemeen Handelsblad, 13-9-1933...

Tot een eind in de 20^e eeuw verandert er weinig. In 1926 bestaat het brandweerkorps van Herpen uit 1 opperbrandmeester en 6 brandmeesters. Die hebben de beschikking over 1 brandspuit en 10 brandblusapparaten. Twee jaar later is er een brandspuitwagen, die door paarden wordt getrokken. In 1930 sluit de gemeente voor het eerst een verzekering af voor het brandweerkorps. En wordt een nieuwe brandspuit met een grotere capaciteit (350 liter/minuut) aangeschaft, en langere slangen. En voert het gemeentebestuur in 1932 overleg met de buurgemeenten over de oprichting van een regionale brandweerkring Oss.

In de periode 1930-1940 haalt een grote aantal branden in en om Herpen ook de landelijke pers (zie illustraties) omdat niet alles van een leien dakje gaat... 

...uit Algemeen Handelsblad, 3 juni 1933...

Vanaf 1 april 1941 maakt Herpen deel uit van de gemeente Ravenstein, maar behoudt het dorp zijn eigen brandweerkorps, met na de oorlog ook een eigen brandweerauto. Nu de eigen brandweerkazerne nog. Die komt er in 1955, dit gebouw dus. Twee decennia later, in 1974, komen de klussende vrijwilligers in actie en pakken de kazerne aan. In de jaren tachtig groeit de brandweer uit zijn jasje. Er is geen geld maar in 1988 pakken de vrijwilligers het zelf aan en de brandweerkazerne kan weer ’n aantal jaren mee!

Binnen tien jaar (in 1995) wordt besloten tot samenvoeging van de korpsen van Ravenstein en Herpen.  Dat betekent dus: sluiting van de kazerne in Herpen! Op zaterdag 6 januari 1996 rijdt de 19 jaar oude Mercedes 1113 met loeiende sirene en de zwaailichten aan langzaam de Rogstraat op. Begeleid door de Ravensteinse brandweerauto koerst het Herpense voertuig richting Schaafdries. Het toegestroomde publiek beluistert zwijgend de donkere tonen van een Dodenmars, gespeeld door de Bönlander Hofkapel.

  

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Brand!

- Voor de eer

Brandalarm, of niet?

Er zal veel volk op de been zijn geweest, toen deze stoet van brandweerauto’s door Boekel trok. De mensen kwamen vanzelf op het onheilspellende geluid van de sirenes af. En wie van jullie is niet ooit achter de brandweer aangefietst om een glimp van de brand op te vangen?

Alleen was er ditmaal geen brand. Maar goed ook, want vrijwel alle Boekelse brandweermannen en hun rollend materieel waren op de plek van de foto. De foto is gemaakt ergens in de jaren ’50 van de vorige eeuw, misschien wel op de Statenweg, de verbinding tussen Boekel en Venhorst.

Valse start

Begin jaren ’60 had de internationale voedingsgigant Mars voor zijn Nederlandse vestiging zijn oog laten vallen op Veghel. Voorjaar 1963 zou in het gloednieuwe bedrijf de productie starten. Echter, op 29 januari 1963 weerklonk in Veghel het geloei van sirenes: de Mars stond in brand! Vele tientallen brandweerlieden moeten zijn ingeschakeld om de fabriek te redden, maar tevergeefs. Meer dan een hoop verwrongen staal bleef er niet over. Ondanks deze “valse start” is Mars in Veghel gebleven. Was je erbij op die 29e januari 1963? Als brandweerman of als kijker? Of had je misschien al zicht op een baan bij Mars? We zijn erg benieuwd naar je reactie!

Wil je meer weten over Veghel? Dan zijn de online geschiedenisboekjes die het BHIC gemaakt heeft voor de inwoners van Veghel misschien ook een aanrader! Je vindt er veel foto's en verhalen.

Brand!

Wie hoort ze eigenlijk niet? De (bijna) dagelijks terugkerende, loeiende sirenes van brandweerauto's die zich met volle vaart door de straten spoeden, op weg naar een uitslaande brand. Vreemd genoeg realiseert bijna niemand zich op dat moment ten volle welk drama zich achter zo'n spoedklus van de brandweer kan afspelen. Misschien maar goed ook, Want hoe verpletterend was het nieuws over de gasexplosie in het centrum van Luik waar we vorige week woensdagochtend mee werden gewekt?

Dat uitslaande branden, groot of klein, van alle tijden zijn, toont deze foto uit Herpen. Het is 22 december 1964 en Herpen is in afwachting van de kerst. Plotseling loeit de sirene: brand! De plaatselijke 'spuitgasten' haasten zich naar de kazerne om daarna uit te rukken. Bijzonder was dat dit Ravensteinse kerkdorp na de gemeentelijke herindeling van 1942 zijn eigen brandweer had behouden. Het brandende huis was fors bemeten en zo te zien een boerderij. Welke familie er woonde en welk drama zich hier heeft afgespeeld zullen we misschien wel nooit te weten komen...

Foto: plaatselijke brandweermannen in Herpen aan het werk, 1964