Ondergedoken ambtenaar van burgerlijke stand

...de kanttekening die vermeldt dat de betreffende ambtenaar is ondergedoken...

Boekenkasten zijn er over vol geschreven; over de Duitse bezetting en de ingrijpende gevolgen van de Tweede Wereldoorlog. Maar vaak zijn het juist die paar regels in de marge die geschiedenis tot leven roepen en opeens heel dichtbij brengen. Zoals die ene kanttekening uit het archief van Vierlingsbeek.

"Hé, dat is opmerkelijk; van augustus '44 tot september '44 worden alle geboorteaktes opeens opgetekend door de Opperwachtmeester van de rijkspolitie", constateert collega Harry van het BHIC. Totdat op één van die pagina's duidelijk wordt waarom dat gebeurt. De ambtenaar van de burgerlijke stand blijkt te zijn ondergedoken. De opperwachtmeester - aanwezig 'ter bezoeking van de gemeente' - besluit de geboorten op te tekenen. Na de bevrijding wordt het alsnog door een 'bevoegd ambtenaar' in de juiste boeken bijgeschreven.

In september 1944 ligt Vierlingsbeek in de frontlinie van de slag om Overloon. Het dorp krijgt het zwaar te verduren. Inwoners moeten hun huizen verlaten en het dorp wordt grotendeels in de as gelegd. Het kasteel De Hattert wordt met de grond gelijk gemaakt en ook de kerk wordt verwoest, samen met bijna een derde van alle woningen.

...geen huwelijksafkondigingen meer uit 1944...

Het is opmerkelijk dat de Vierlingsbeekse archiefbescheiden de oorlog hebben overleefd. Dankzij het doortastend optreden van enkele ambtenaren kon het meeste worden gered. Wel getuigt de desolate toestand van sommige dossiers, aangetast door vocht en granaatscherven, nog van het oorlogsverleden. Ook kon nog net worden voorkomen dat iemand de hele boel opstookte. Desalniettemin is het archief deze oorlogstijd niet zonder kleerscheuren door gekomen. Op geen enkele manier te vergelijken met al het persoonlijke leed maar ook papier draagt al die decennia nadien de littekens van die tijd met zich mee.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- De slag om Overloon
- De verwoesting van Vierlingsbeek

King Kong komt uit… Oss

Huldiging van de marechaussee door Speyart van Woerden ten tijde van het oprollen van de Osse Bende. 

Bij King Kong denk je al gauw aan een slingerende gorilla aan een flatgebouw met een gillende blondine in zijn hand. Fout, helemaal fout. King Kong kwam gewoon uit Oss, leert De Bossche Courant van 17 maart 1937 ons.

Met King Kong werd wachtmeester Van de Weerd bedoeld die in de jaren dertig in Oss orde op zaken zette. Hij dankte zijn bijnaam aan zijn postuur en zijn vasthoudendheid. “Want zoo herculisch was deze wachtmeester dat hij diep moest bukken, wanneer hij de woningen der verdachten binnenmoest, en zoo groot was de schrik die alleen zijn verschijning in de misdadigersholen werkte, dat zijn binnentreden reeds voldoende was om de beruchte boeventroep als een stel automaten met de handen omhoog te zien gaan”, schrijft de krant. En alsof dit nog allemaal niet heroisch genoeg is, wordt vervolgd: “Tafels en stoelen rolden soms ondersteboven en dan stond de geweldige figuur van den wachtmeester roerloos."

Maar King Kong maakte met dit optreden niet altijd vrienden. Nadat hij een groep dronken schippers in de buurt van Zwolle had gearresteerd, kreeg hij een aanklacht aan zijn broek. Onduidelijk is waarvoor. Meer dan dat de schippers vasthielden aan hun “zwaddertaal” komen we niet te weten. Maar de ‘herculische’ wachtmeester werd hierom gearresteerd. Er volgde een langdurig onderzoek “en terwijl de marechaussee in de gevangenis was gesloten, speurde men tervergeefs naar eenig bewijs voor de beschuldiging”, aldus de Courant. Er werd niets aangetroffen en “daarmede wordt weggewischt de vlek die geworpen werd op een corps dat met eere een zeer moeilijke taak heeft vervuld.” En daarmee liep ook deze film toch nog goed af...

Wil je hier meer over weten?

- Lees dan ook De Bende van Oss in de pers 

- Of meer over DeKoninklijke Marechaussee

'Met een kalm vaartje' door Oss van jaren dertig

...foto uit het dossier over de aanrijding...

Oss in de jaren dertig van de vorige eeuw. Stond die stad toen niet bol van de criminaliteit, onder meer door toedoen van de Bende van Oss? Nou, uit de archieven van de Koninklijke Marechaussee blijkt dat dit maar één kant van Oss is. Want als op 31 augustus 1936 iemand doorrijdt na een aanrijding, rukken de wachtmeester en opsporingsambtenaar ook vol vuur uit:

Is er dan iemand verongelukt bij die aanrijding? Ernstig gewond geraakt wellicht? Nee, dat blijkt niet het geval. Het 'vierwielig motorrijtuig', ook omschreven als luxe auto, heeft een beschadigd spatbord, achter en voor. Weliswaar voor een totaal bijna dertig gulden - voor die tijd toch een flink bedrag - maar méér is er niet gebeurd. Lees maar mee uit het proces-verbaal dat is opgemaakt.

"Wij reden binnen de bebouwde kom den gemeente Oss, met een heel kalm vaartje, na enkele signalen met den hoorn te hebben gegeven over den Koornstraat. Plotseling reed in deze straat uit de andere richting een autobus ons tegemoet. Ziende dat bij het passeeren een aanrijding onvermijdelijk zoude zijn, bracht de bestuurder de auto nagenoeg terstond tot stilstand. De chauffeur der autobus stopte ook vrijwel onmiddellijk doch even voordat wij geheel stil stonden, had de aanrijding reeds plaats gehad."

Nou, dat valt ogenschijnlijk wel mee. Maar dan besluit de chauffeur van de bus om verder te rijden. En dat leidt tot een stapel met proces-verbalen, brieven van deurwaarders en assurantiekantoren, tekeningen van de situatie ter plekke, aangevuld met foto's. Kortom, een goudmijntje voor geschiedenisliefhebbers. Een kleine selectie eruit zie je hier:

Al deze stukken zijn nu bij het BHIC in te zien omdat zij vanaf 1 januari openbaar zijn. Vind je dat interessant? Lees dan ook:
- Echte armoede!
- Een verdacht konijn

Wil je meer over criminaliteit in Oss? Kijk dan hier:
- Blader zelf in oude kranten over Osse bende
- Boekje open over Osse Bende