In ieder gezin, de Opmarsch er in

...uit de Graafse Courant 1937...

Onze advertentie op vrijdag levert dit keer een bijzonder strijdbaar plaatje op. En hoewel die eigenschap doorgaans wordt  geassocieerd met socialistische partijen in vroeger tijden, laat  de Graafsche Courant van 1937 zien dat ook katholieke verenigingen zich behoorlijk kloekmoedig konden opstellen.

Het plaatje springt als het ware van pagina 3. Toegegeven, het is ook de enige illustratie die deze bladzijde kent maar de maker van deze advertentie heeft het beeld de nodige kracht weten mee te geven. "Arbeid voor ons volk", staat te lezen op de fictieve voorpagina van de Opmarsch. De fanatieke blik van de jongeman die de krant omhoog houdt, ondersteunt de boodschap duidelijk: verandering is zeer gewenst.

De Opmarsch was het 14-daagse propagandablad van de RK Staatspartij (RKSP). Deze partij kun je zien als de pre-oorlogse voorloper van Katholieke Volkspartij (KVP). Behalve advertenties in onder meer de Graafsche Courant die refereren aan dit krantje kom je De Opmarsch zelf ook tegen in ons archief in Den Bosch. In de documentatiecollectie De Ruyter Veghel (7712) vind je in inventarisnummer 2 De Opmarsch van 24 november 1938.

Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- De propagandist
- Actie tegen afbraak raadhuis

Katholieken van Brabant, uw steun wordt gevraagd!

...portret van kapelaan Ariëns...

Het is een klein bericht in de krant waarachter een groot verhaal schuilgaat: twee jongens van nog geen tien jaar oud hebben deze week in Tilburg politieagenten om hulp gevraagd. Hun dronken vader had hun moeder geslagen. Drankmisbruik is van alle tijden, leert het archief ons. 

Drankmisbruik, het is de 'geesel des volks', schreef kapelaan Ariëns. In de Graafsche Courant van 10 november 1937 is er een artikel aan gewijd. "De Dr. Ariënsvereniging beijvert zich om het drankmisbruik uit te roeien. Haar reddingswerk omvat het waken over en verbeteren van dipsomamen (periodieke drinkers), chronische alcoholisten (zij, die voortdurend onder den invloed van sterken drank verkeeren), de voor-alcohol-zwakken en hen die dreigen alcoholist te worden."

De naam dr. Ariëns wordt niet alleen genoemd als strijder tegen het gebruik van teveel alcohol, hij staat vooral bekend als priester die een grote speelde in de rooms-katholiekearbeidsbeweging in Nederland en als voorvechter van een katholieke sociale leer. Zijn gevecht tegen het misbruik van sterke drank werd nog eens versterkt nadat een parochiaan van Ariëns in 1901 zelfmoord pleegde als gevolg van ernstig drankmisbruik. Het was voor de kapelaan aanleiding om te komen tot een r.k.vereniging tegen drankmisbruik. 

...uit Graafse Courant, 10 november 1937...

Hij pleitte onder meer voor een observatiepost en alcohol-vrije lokalen. "Door aan alcoholisten te bewijzen dat gezelligheid ook zonder drank bestaan kan, tracht men veel kwaad te voorkomen en veel van het geledene te herstellen", staat in de krant te lezen. "Komt, katholieken van Brabant, uw steun wordt gevraagd, geef ze dan ook van harte opdat de Dr. Ariënsvereeniging haar prachtig werk kan blijven  voortzetten. Helpt ons, God zal het u loonen." 

Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Waterschap ten onder aan alcohol
- Een Duits graf kreeg geen bloemen

Vrolijker kunnen we je pasen niet maken...

Cromvoirt 1954

Vught 1936

Helvoirt, 1937

Zeg nou zelf, van deze prachtige foto's krijg je toch spontaan goeie zin? Ze komen uit verschillende collecties die we bij het BHIC bewaren.

En heb je nou zelf ook mooie, ontroerende of bijzondere (paas)foto's van vroeger, dan duik je nu toch in die oude schoenendoos om ze te zoeken? En als je ze wil delen, stuur ze dan naar info@bhic.nl

Maar goed, als je dan toch liever naar de meubelboulevard gaat, dan mag dat ook ;-) Hoe dan ook: een vrolijk pasen!

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Op jacht naar eieren
- Eieren ophalen en... knokken

King Kong komt uit… Oss

Huldiging van de marechaussee door Speyart van Woerden ten tijde van het oprollen van de Osse Bende. 

Bij King Kong denk je al gauw aan een slingerende gorilla aan een flatgebouw met een gillende blondine in zijn hand. Fout, helemaal fout. King Kong kwam gewoon uit Oss, leert De Bossche Courant van 17 maart 1937 ons.

Met King Kong werd wachtmeester Van de Weerd bedoeld die in de jaren dertig in Oss orde op zaken zette. Hij dankte zijn bijnaam aan zijn postuur en zijn vasthoudendheid. “Want zoo herculisch was deze wachtmeester dat hij diep moest bukken, wanneer hij de woningen der verdachten binnenmoest, en zoo groot was de schrik die alleen zijn verschijning in de misdadigersholen werkte, dat zijn binnentreden reeds voldoende was om de beruchte boeventroep als een stel automaten met de handen omhoog te zien gaan”, schrijft de krant. En alsof dit nog allemaal niet heroisch genoeg is, wordt vervolgd: “Tafels en stoelen rolden soms ondersteboven en dan stond de geweldige figuur van den wachtmeester roerloos."

Maar King Kong maakte met dit optreden niet altijd vrienden. Nadat hij een groep dronken schippers in de buurt van Zwolle had gearresteerd, kreeg hij een aanklacht aan zijn broek. Onduidelijk is waarvoor. Meer dan dat de schippers vasthielden aan hun “zwaddertaal” komen we niet te weten. Maar de ‘herculische’ wachtmeester werd hierom gearresteerd. Er volgde een langdurig onderzoek “en terwijl de marechaussee in de gevangenis was gesloten, speurde men tervergeefs naar eenig bewijs voor de beschuldiging”, aldus de Courant. Er werd niets aangetroffen en “daarmede wordt weggewischt de vlek die geworpen werd op een corps dat met eere een zeer moeilijke taak heeft vervuld.” En daarmee liep ook deze film toch nog goed af...

Wil je hier meer over weten?

- Lees dan ook De Bende van Oss in de pers 

- Of meer over DeKoninklijke Marechaussee

"Het heele konijn komt mij verdacht voor"

...uit het proces-verbaal, Vught 1937...

Achteraf gezien, ja achteraf gezien was het misschien wel een beetje raar konijn. Een deel van de achterpoten ontbrak bijvoorbeeld. En die verkoper was nu ook niet het toonbeeld van betrouwbaarheid. Toch ging Lambertus Sidler die zaterdag 13 november in 1937 ervan uit dat hij een tam konijn kocht van Drieske Bergman. Maar in feite kocht hij letterlijk een kat in de zak.

In het proces-verbaal van de gemeentepolitie Vught (sinds 1 januari openbaar) is het nauwkeurig opgetekend. "Daar mijn vrouw en ik wel zin hadden in een konijn, kocht ik van Bergman het kleinste konijn en betaalde hem hiervoor één gulden tien. Voor dat ik van Bergman kocht, vroeg mijn vrouw nog aan hem waarom een stuk van een der achterpooten van het konijn was en of het zeker goed was, waarop Bergman antwoordde: "Nou en of ze goed zijn. Die achterpoot, nou ja dat is meer geklemd."

...over 'versche en smakelijke' konijnen...

De vrouw van Sidler maakte het konijn klaar en het echtpaar ging aan tafel. Eerst zeggen ze niets tegen elkaar maar dan geven ze beide toe dat het konijn eigenlijk helemaal niet smaakt. "Onder het eten vond ik dat het zeer taai was en ook zag ik dat mijn vrouw niet met smaak at. Achteraf beschouwd komt mij het heele konijn verdacht voor en ik vermoed thans, te oordelen aan de voorpooten en aan de kop van het beest dat het een kat of iets anders is."

Sidler haalt daarom de restanten uit de vuilnisbak en de ingeschakelde dierenarts Plankeel beaamt dat het echtpaar die dag kat heeft gegeten. Drieske verkocht na een "konijn" aan de Sidlers ook nog een "konijn" aan Antoinetta van de Kieboom. Die verkocht hij zonder kop. Desgevraagd vertelt Antoinetta: "Ik vertrouwde Bergman niet omdat het een konijn was zonder kop en omdat ik hem ken en zei hem: "Je wilt me toch zeker geen kat verkoopen?" waarop hij antwoordde: "Ge krijgt 25 gulden van me als ge mij iemand brengt die bewijst dat ik ooit een kat geslacht heb." Antoinetta gaat overstag en eet het gedierte (onduidelijk is of zij het ook niet lekker vond).

Driekse blijkt bij het opmaken van het proces-verbaal te lijden aan wat hiaten in zijn geheugen. Dat er is gevraagd waarom een deel van de achterpoten van één van de konijnen ontbrak, weet hij niet. Ook het aantal konijnen dat hij heeft gevangen, is hem niet bij gebleven. Wel weet hij waarom hij van één van de dieren de kop heeft afgehaald. "Dit deed ik omdat dit dier zieke ooren had." En: "Ik ontken pertinent bij Sidler een kat in plaats van een konijn te hebben verkocht.  De kop welke u mij toont, ken ik niet. Meer kan ik niet verklaren."

Wil je meer weten? Er zijn dit jaar weer veel stukken openbaar geworden. Duik in ons archief!

Van de straat

Graafwerkzaamheden ten behoeve van de verbetering van de Aa

De Melkertbanen van de jaren dertig, zo zou je de werkverschaffing kunnen noemen waarmee voor de oorlog de werklozen ‘van de straat’ werden gehouden. In het BHIC is er veel van deze overheidsbemoeienis bewaard gebleven.

Je vindt bij ons bijvoorbeeld het archief van de Stichting Werkverschaffing en Ontginning Noord Brabant. De oprichting van deze stichting in 1937 kan gezien worden als het sluitstuk van een baaierd van werkverschaffingsprojecten. Het was een breed gedragen initiatief van provinciaal bestuur, landbouworganisaties en vakcentrales. Lang heeft de stichting trouwens niet bestaan. Zij werd in 1942 na een forse ruzie tussen het bestuur en de Duitse bezetter opgeheven.

Ontginning was het hoofddoel van de stichting. Als je gaat snuffelen in de archiefstukken zie je heel treffend hoe en tegen welke kosten grote delen van de Brabantse heidevelden geschikt werden gemaakt voor de landbouw. Zo kostte de ontginning van een stuk heide onder Liempde dat eigendom was van het Mannengasthuis uit Esch precies 1800 gulden. Daarbij werd rekening gehouden met een uurloon van 22 cent. De gemeente moest dan wel de planken en de kruiwagens ter beschikking stellen.

Persconferentie in het nieuwe zwembad De Kienehoef in Sint-Oedenrode. Het zwembad is aangelegd tijdens de werkverschaffin rond 1937 (Foto: BHIC)

 Op onze site vind je meer foto's met werkverschaffingsprojecten.

Koele werkplek

Het 'nieuwe werken' in Rooi...

Wanneer het kwik tropische waarden bereikt, zoeken we massaal de koelte op. Maar wat te doen wanneer er toch werk ligt te wachten? Deze journalisten wisten het wel. 

Misschien moesten zij verslag doen van de opening van Zwembad De Kienehoef in Rooi op 20 juni 1937. Pak, overhemd, stropdas en ondergoed bleven achter in de kleedhokjes en het zwempak werd aangetrokken. Notitieblokje, vers geslepen potlood en zelfs een sigaret gingen mee het water in. En toen maar luisteren naar de heren in donkere pakken, en schrijven. De beide mannen in het wit waren vast de badmeesters.

Opvallend zijn de zwempakken van de heren. Deze waren verhullend en donkerblauw of zwart van kleur. Verder waren ze gemaakt van wol of katoen, dus behoorlijk warm. Zo’n zwempak was ook niet zo handig om in te zwemmen. Maar vooruit, de herenmode schreef dit nou eenmaal voor.

Gaat dit inderdaad over de opening van De Kienehoef in Sint-Oedenrode? Dat blijft natuurlijk de vraag. Wist je trouwens dat het BHIC speciaal voor de inwoners van Rooi een online geschiedenisboekje heeft gemaakt? Ga er maar eens naar toe.

Dan nog een nieuwtje voor iedereen met belangstelling voor Sint-Oedenrode: Op donderdag 20 september 2012 organiseren wij een historisch getinte avond met veel aandacht voor oude foto’s, filmfragmenten, een gezellige quiz met René Bastiaanse én leuke anekdotes over het oude Sint-Oedenrode. Kortom, houd onze nieuwspagina extra in de gaten de komende weken!

Nu nóg meer archieven in te zien!

...uit het vonnissenboek...

Niet alle archieven die in onze depots zijn ondergebracht, zijn meteen openbaar. Voor een kleine vijf procent geldt - omwille van de privacy van nog levende personen, onevenredige benadeling of andere belangen - een beperking op de openbaarheid. Maar die beperking geldt altijd maar voor een bepaalde periode; zodra die is afgelopen, zijn die stukken in te zien. Ieder jaar komen er op die manier nieuwe archieven "bij". Een aantal van deze stukken brengen we deze maand voor het voetlicht.

Ieder jaar worden er nieuwe archiefstukken openbaar. Dat gaat doorgaans geruisloos, maar er zitten vaak boeiende of leuke stukken bij. Het BHIC vervult binnen Noord-Brabant een belangrijke rol in de openbaarheid van de overheid. Onderzoekers, journalisten en andere geïnteresseerden kunnen met eigen ogen zien wat de overheid aan stukken heeft geproduceerd. Maar ook archieven van particulieren komen op de openbaarheidslijst voor. Om meer aandacht aan deze stukken te schenken, staat deze weblog in de maand januari iedere maandag in het teken van een archief dat openbaar is geworden.

Deze eerste keer kijken we in het vonnissenboek van de Arrondissementsbank in 's-Hertogenbosch (1930-1939) alwaar Nicolaas Damen in juni 1937 een pilsje gaat drinken in cafe Den vergulden Hoed in Den Bosch. Dat is althans de bedoeling van Damen maar als cafe-eigenaar Johannes Myvis hem het biertje niet wil schenken, wordt hij boos. Erg boos. "Krijgen doe ik je wel want ik snijd je longen uit je donder; eraan gaan je", roept hij tegen kroegbaas Myvis en hij trekt erbij een mes.

De kroegbaas vlucht de trap op naar de etage erboven waar hij woont maar Damen gaat hem achterna; het mes nog steeds geheven. Uiteindelijk vindt Myvis een veilig onderkomen en Damen druipt af. Een paar maanden later moet hij voorkomen voor "bedreiging met eenig misdrijf tegen het leven gericht" en hij krijgt daarvoor twaalf maanden gevangenisstraf. Rechtdoende: IN NAAM DER KONINGIN!, zo staat in het boek. Deze en een heleboel andere vonnissen zijn vanaf nu ook voor jou in te zien. Meer weten? Kijk dan op onze overzichtslijst.

Op de fiets naar Langenboom

Nu de Tour de France in Frankrijk in volle gang is, begint het bij veel mensen in het Land van Cuijk alweer te kriebelen. Kort na de Tour staat het criterium van Boxmeer weer op de planning. De liefde voor het fietsen zit in dit deel van het land diep. 

Dat zien we ook al aan het begin van de vorige eeuw. In het verhaal van Martin van Bommel lezen we hoe de fietsenmaker in Langenboom meer dan zeventig jaar geleden zijn handeltje draaiende houdt:

"Wanneer een klant, bv. bij de aankoop van een fiets, de prijs werd genoemd en aan oom Janus de vraag stelde "Kan er nie wà af?", en mijn oom eigenlijk al bereid was een korting toe te zeggen, dan was het tante Cor die met een grapje in haar Cuukse dialect voet bij stuk wist te houden: " Jawel!" De lamp kan eraf, de zaâl kan eraf en de bèl kan er ôk af!"

Wil je het hele verhaal lezen, klik dan hier.

Foto boven: minister Braks in de jaren tachtig op de fiets naar Langenboom.

Foto onder: Jo Kuipers maakt op zijn eigen manier duidelijk niet gediend te zijn van het feit dat zijn fiets is gestolen.

Zoek je 'n koele werkplek? Duik in 't archief!

Worden we zomaar getrakteerd op een tropische dag, blijkt net weer maandag... Dat betekent dat op veel werkplekken de airco een standje hoger gaat. Dàt hadden ze vroeger wel beter geregeld.

Kijk maar eens goed naar deze foto. De mannen in het pak aan de kant moeten wat afzien maar de heren in het water hebben het heel wat beter bekeken. Zelfs het sigaretje ontbreekt niet. Kennelijk wordt er wel gewerkt, getuige de kladblokjes en de serieuze gezichten.

Wil je weten wat er begin jaren dertig afspeelde in Sint-Oedenrode? Lees dan verder op onze site. Maar misschien weet je zelf heel goed wat er op dat moment gebeurde? Vertel het ons en maak het verhaal weer compleet!

Kom ook bij De Bende van Oss...!

Heb je er altijd al van gedroomd om te figureren naast een grote filmdiva? Iemand als Carice van Houten of Sylvia Hoeks? Dan nu goed opgelet alle mannelijke lezers van Brabant Bekijken! Grijp je kans en klim in de pen, want de draaidagen van de film De Bende van Oss starten over niet al te lange tijd. De filmproductie is naarstig op zoek naar geschikte figuranten. Maar, daar moet je wel wat voor doen. Bovendien is het handig als je een beetje past in het gezochte profiel…

De filmproducent is op zoek naar heren in de leeftijd van 20 tot 70 jaar oud, zonder expliciete uiterlijke kenmerken in het gezicht, zoals tattoos en piercings. De film speelt in 1937, dus na een kleine aanpassing zal je kapsel moeten passen in het modebeeld van die tijd. Je zult begrijpen dat een punkkapsel of permanentje uit den boze is.

Er vindt overigens wel nog een selectieprocedure plaats, dus het blijft afwachten of je aanmelding daadwerkelijk zal resulteren in een figurantenrol. Heb je die droomrol eindelijk te pakken, dan is het niet zeker dat je altijd volledig in beeld zult verschijnen. Er worden bijvoorbeeld veel mensen gezocht voor een processie en daarbij zal niet iedereen van top tot teen gefilmd kunnen worden. Maar, niet geschoten is altijd mis! Heb je interesse en denk je dat je de geschikte figurant bent voor deze film, stuur dan nu een e-mailtje naar René van Rooij en wie weet verschijn jij straks naast Sylvia Hoeks op het grote doek…

De film ‘De Bende van Oss’ die in het najaar van 2011 in de bioscoop verschijnt, speelt zich af in de dertiger jaren van de vorige eeuw. De Brabantse industriestad Oss was toen in de greep van een golf van misdaad. De marechaussee werd ingezet om Oss te bevrijden van de terreur van deze bende. Deze zaak heeft zelfs geleid tot de val van het laatste vooroorlogse kabinet.

Wil je je alvast verdiepen in de historische achtergrond van deze geduchte en gevreesde Bende? Het BHIC heeft de geschiedenis van deze groep misdadigers al behoorlijk in kaart gebracht. Dus kijk eens naar ‘De Bende van Oss slaat toe!’ en ‘De Osse Bende opgerold’. Daar staan ook voldoende links naar nóg meer informatie.

Foto boven: Eén van de slachtoffers van de roofmoord op de gebroeders Verhoeven (die plaats vond in de nacht van 15 op 16 mei 1934) wordt weggedragen van het boerderijtje op het Benedeneind in Oijen. De daders van de roofoverval behoorden tot de beruchte Bende.

Dat Brabant vaker het decor was voor interessante films toont onderstaande foto. Voor de verfilming van 'Het leven van Vincent van Gogh' werd niemand minder dan filmacteur Kirk Douglas (midden) speciaal overgevlogen uit de Verenigde Staten. Hier maakt het gezelschap zich op voor het avondfeest in Kasteel Maurick, Vught 1955.

Het Nieuwe Werken is Niet Nieuw

Je hebt het misschien niet gemerkt maar we zitten nu in de Week van het Nieuwe Werken. Dit is - heel kort door de bocht - werken waar en wanneer je maar wilt. Maar is het Nieuwe Werken wel zo nieuw? Welnee... Duik maar 'ns in de verhalen van het BHIC.

Thuiswerken was ooit (bijna altijd) de gewoonste zaak van de wereld. Boeren werkten op de boerderij en op hun land, onderwijzers woonden naast of boven hun school en voor de burgemeester was er een eigen ambtswoning. In zijn eigen dorp natuurlijk.

En als je werk toevallig niet dichtbij je huis was, dan werd daar vaak een eigen oplossing voor bedacht. Niks web 2.0 of nieuwe technologie, maar wel slim, efficiënt en effectief. Neem nou het verhaal op onze site van Martin van Bommel waarin hij vertelt over zijn oom Janus en tante Cor.

Janus was fietsenmaker en begon zijn zaak in een kippenkooi bij het ouderlijke boerderijtje in de Spie in Langenboom. Kort na hun huwelijk, in 1937, kochten Janus en Cor een woonhuis in het dorp naast het café Bens aan de huidige Dominicanenstraat.

Toen de tijd rijp was voor een eigen winkeltje werd geen duur pand gezocht op een "zichtlocatie", welnee; er werd gewoon een kamertje aan de voorkant van het huis ingericht. Weinig kans om op die manier in de file terecht te komen, lijkt ons. Wil je weten waarom tante Cor menig klant vertelde waarom zowel de lamp, als het stuur en het zadel van de fiets af kon? Lees dan het volledige verhaal.

O ja, wil je zelf wel eens Nieuw Werken? De speciale actieweek duurt nog tot en met 14 november 2010.

Foto: Hard aan het werk op de boerderij uit de serie "Mooi Nederland", boerin op het erf in Vught

Wat nou kilometerheffing?

Gaat de kilometerheffing van minister Eurlings het halen of niet? Die kwestie is in 1937 totaal niet aan de orde. Hoe krijg je méér mensen achter het stuur; dat is dan de vraag. Door het geven van gratis rijlessen bijvoorbeeld. Tja, dat is natuurlijk ook weer vragen om problemen, blijkt uit het archief van het kantongerecht.

25 Gulden voor een paar autorijlessen? Totaal onzinnig, vindt P. Cornelissen uit Beugen, schilder van beroep. Een ver familielid van hem - J. Jansen uit Gennep - heeft er alles aan gedaan om hem in de auto te krijgen. "Want het zou zo makkelijk zijn als ik kon autorijden maar het zou me niets kosten", vertelt Cornelissen tegen H. Welp, deurwaarder bij de arrondissementsrechtbank in Den Bosch. Welp woont in Boxmeer en werkt daar ook voor het kantongerecht.

Eigenlijk wil-ie niet eens autolessen, zegt Cornelissen. Zelf stapt hij maar twee keer achter het stuur; liever laat hij het over aan zijn knecht die na een les of tien dan ook prompt zijn rijbewijs haalt. "Jansen heeft wel een auto willen verkoopen doch daar wilde ik niet aan, waarop Jansen aandrong om het toch te leeren zeggende het kost je niets, dat doe ik gratis voor je, dan kun je nog de auto nemen of niet", beweert Cornelissen.

Zodra Cornelissen laat weten af te zien van een koop, krijgt hij opeens een rekening van vijftig gulden. Na wat gesteggel stelt Jansen de prijs bij tot 25 gulden voor de rijlessen, maar die moeten dan echt worden betaald. Cornelissen weigert en zo belanden de twee voor de deurwaarder. Die vindt het wel een raar verhaal dat een knecht zijn rijbewijs kan halen.

"Het is toch niet aan te nemen dat iemand die nog nimmer een vierwielig motorrijtuig heeft bestuurd in slechts een paar lessen een zoodanige rijvaardigheid heeft verworven dat hij met goed gevolg het examen voor het verkrijgen van zijn rijbewijs aflegt?"

De kantonrechter vindt het niet meer dan billijk dat er als vergoeding voor de auto – "en de benoodigde benzine en olie" – 25 gulden wordt betaald. Cornelissen moet alsnog de rekening voldoen. Maar ja, 25 gulden: hoeveel kilometer zou je daar met de heffing voor kunnen afleggen?

Foto: De R.K. geestelijkheid van Sint-Anthonis poseert in één van de eerste auto's bij de pastorie of kapelanie