Dr. Louis Pirenne: kind van een Belgische vluchteling

 

Gezinskaart van Pirenne, met oud-rijksarchivaris Louis Pierre Leon...

Eerlijk gezegd gaat deze blog niet over oud-rijksarchivaris Louis Pirenne (1924-2014). Hij heeft tenslotte de Eerste Wereldoorlog helemaal niet meegemaakt. Zijn vader - ook genaamd Louis - is wél één van de miljoen Belgische vluchtelingen die de grens van Beglië en Nederland tijdens deze oorlog overstak.

Louis Pirenne (1883-1962) droomde in zijn jeugd over een toekomst op zee. Niet vreemd voor een jonge knaap die opgroeide in de havenstad Antwerpen. Toch heeft Louis uiteindelijk het leven op zee niet nagestreefd. Hij besloot in 1901 elektrotechniek te gaan studeren aan de nieuwe school voor technisch onderwijs in Virton. Indertijd een studie voor de toekomst en te vergelijken met een studie 'social media' nu. Als elektrotechnisch ingenieur kon Louis overal aan de slag.

Spoorloos
Met het uitbreken van de oorlog is de chaos compleet. De migratie van vluchtelingen ontploft. Twee broers van Louis Pirenne vechten aan het front. Zijn jongere broer Felix had dienstplicht tot september 1914, maar dat liep uiteraard anders door de oorlog. Maurice - zijn jongste broer - had zich vrijwillig aangemeld bij het leger. Vanaf augustus 1914 is Louis Pirenne een tijd lang van de radar verdwenen voor familie en bekenden. Waarschijnlijk is hij te voet van Antwerpen naar Tilburg gegaan. Daar woonde zijn aanstaande schoonfamilie. Louis zou namelijk gaan trouwen in augustus 1914, maar hij heeft dit uit moeten stellen vanwege de oorlog. Pas op 22 januari 1915 is er weer een spoor van Pirenne. Uit correspondentie met zijn aanstaande echtgenote van januari 1915 blijkt dat hij werk heeft gevonden in Amsterdam, waar een grote behoefte was aan geschoolde technici.

Eindelijk getrouwd!

Huwelijksakte van Louis Pirenne en Petronella Menting in 1915

Waarschijnlijk was het deze behoefte aan technici die Pirenne heeft doen besluiten de tocht naar Nederland te maken. Pirenne heeft niet in één van de vluchtoorden in Brabant gezeten. Als elektrotechnicus kon Pirenne in zijn eigen bestaan voorzien en heeft daarbij onderdak gevonden bij zijn schoonfamilie in Tilburg. Na een roerig begin in zijn nieuwe land acclimatiseert Pirenne steeds beter in Nederland. Op 31 mei 1915 trouwt Pirenne alsnog met zijn geliefde Petronella.

Meer weten over Louis Pirenne? Lees dan het prachtige boek van oud-rijksarchivaris Louis Pirenne over de familiegeschiedenis van Pirenne. Getiteld, 'De archivaris vertelt. Tilburgse en Bossche herinneringen' (2009). 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Brabantse zaken tijdens de Eerste Wereldoorlog
- De professorenkamer

 

De professorenkamer

Pirenne achter zijn bureau in de 'professorenkamer'

Louis Pirenne had een chique benaming voor zijn kamer in het oude Rijksarchief aan de Waterstaat 20 in Den Bosch: de professorenkamer.

“Ik weet het nog goed, er stond een prachtige oude boekenkast die de hele wand vulde. Het bureau was gemaakt van antieke eikenhouten panelen en midden in de kamer stond een grote vergadertafel met leren zetels. Het behang was druk beschilderd en er hingen oude portretten aan de muur.”

Aan de hand van een boek met oude foto’s en prenten vertelt de oud-rijksarchivaris zijn verhaal. De in 1924 geboren Louis Pirenne begint in 1945 aan de studie geschiedenis aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Na het behalen van zijn kandidaatsexamen wordt hij assistent van de Bossche stadsarchivaris H.J.M Ebeling.

Wanneer Ebeling overlijdt, neemt hij diens functie waar en loopt tegelijkertijd ook nog stage bij het voormalige Brabantse Rijksarchief*) namelijk bij mevrouw drs. E.H. Korvezee, de eerste vrouwelijke rijksarchivaris. Op 1 januari 1954 wordt hij formeel benoemd tot archivaris van de provinciehoofdstad. In 1959 promoveert hij en in 1963 wordt hij benoemd tot rijksarchivaris in Noord-Brabant.
“Terugkijkend naar die tijd, moet ik het toch wel druk hebben gehad. Maar het was natuurlijk niet te vergelijken met met al die digitale ontwikkelingen van nu.”

Het in 1883 opgeleverde oude Rijksarchief aan de Waterstraat in 's-Hertogenbosch was voor die dagen een modern gebouw (mét centrale verwarming tegen de vocht en met vier verdiepingen in het depotgedeelte). Tussen 1887 en 1890 werd het pand vergroot. In de jaren dertig werd door plaatsing van stalen rekken de depotcapaciteit fors vergroot. In 1973 werd zelfs het aangrenzende provinciale griffiegebouw gedeeltelijk bij het Rijksarchief getrokken. Dat waren maar lapmiddelen. In 1985 vond het Rijksarchief in de Citadel een prachtige nieuwe behuizing.

Aan de Waterstraat
“De overgang van het stadsarchief naar het oude Rijksarchief was groot. Van een donkere kamer in de onderbouw van het stadhuis naar een fraai pand aan de Waterstraat. Achteraf gezien was het daar erg chaotisch en onoverzichtelijk. Depotruimte was er aanvankelijk wel genoeg, maar werkruimte nauwelijks.”
De oud-rijksarchivaris wijst naar een foto: “Kijk, dat was onze studiezaal. Slechts negen mensen konden er zitten. Waren het er meer, dan werd het behelpen."

"Tussentijds is er nog verbouwd. We kregen er vijf kamers bij, dat gaf lucht. Maar de bezoekersaantallen bleven toen stijgen. Nu zijn de digitale bezoekerscijfers ook erg belangrijk. Toen het ruimtegebrek echt nijpend werd, liet ik bezoekers zelfs regelmatig aan de vergadertafel in mijn kamer werken. Ik bediende ze dan zelf. Mijn kamer?" Glimlachend: "Die was prachtig. Ik vind dat rijkskantoren gezag moeten uitstralen. Datzelfde geldt ook voor de kamer van een rijksarchivaris. Deze moet stijlvol zijn.”

De huidige Centrale Hal in de Citadel met de computereilanden en verstoken van kaartenbakken, precies zoals Louis Pirenne dat begin jaren '70 van de vorige eeuw al voor ogen had...

Vooruitziende blik
De eerste gesprekken voor een nieuw gebouw werden omstreeks 1967 al gevoerd. “We dachten toen nog niet aan de omvang die het archief nu heeft. Al gauw viel de keuze op de Citadel, maar het zou nog tot 1982 duren voordat de eerste paal in de grond werd geslagen. In die tijd speelden we al met het idee om alle kaartenbakken met gegevens in de publiekshal te vervangen door computers."

Meer weten over de oud-rijksarchivaris Louis Pirenne? Lees dan zijn boek: De archivaris vertelt.


*) Het Rijksarchief in Noord-Brabant is in 2005 na een fusie met de streekarchieven Langs Aa en Dommel en Brabant-Noordoost overgegaan in Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).