Veghel biedt asiel aan Udenaren op de vlucht

...Prins Ottavio Piccolomini, hertog van Amalfi. Aanvoerder van het keizerlijke Kroatenleger joeg inwoners van het Land van Ravenstein op de vlucht...

Overal waar mensen in nood zijn, zoeken zij een veilig heenkomen. Het jaar 1635 is voor onze regio één van de meest chaotische perioden uit de geschiedenis. Veghel in de Meierij op dat moment een twistappel tussen Spanje en de Republiek, Uden in het Ravensteinse een bezit van het Duitse huis Palts-Neuburg. Twee dorpen, voor elkaar buitenland, in een regio waar Tachtigjarige en Dertigjarige oorlog elkaar raakten. Net zoals tijdens de huidige vluchtelingencrisis werden de menselijke waarden op de proef gesteld. En net zoals nu, weerhielden grenzen niemand om een veilig thuis te zoeken.

In oktober 1635 overleed in Veghel de Udense Elisabeth Leesten, een "vluchtelinge". Zij had huis en haard verlaten voor de wreedheden van de keizerlijke soldaten die eind oktober het Ravensteinse de stuipen op het lijf joegen. Met Gennep als uitvalsbasis terroriseerden de Kroaten van generaal Ottavio Piccolomini nietsontziend het Maas- en Peelgebied. "So hebben die Crauwaten op Volckel over 22 huijsluy iammerlijck sonder genaden doot geslagen ende ettelijck gevangen" schreef de Udense pastoor in het kerkregister.

De gruwelijkheden in Volkel deden een deel van de Udenaren de benen nemen. Ze vonden van oktober tot december een veilig onderkomen in de Meierij. Veghelaren boden onderdak aan mensen uit Uden, Gassel en Neerloon. Niet iedereen keerde terug naar huis. Acht vluchtelingen bliezen hun laatste adem uit in ballingschap. Onder hen ouden van dagen, gebrekkig of bezweken door extreme uitputting of besmettelijke ziektes.

Ondertussen slaagden de Veghelaren er in om bij Piccolomini een sauvegarde te krijgen, een vrijbrief die bescherming bood tegen zijn Kroatenleger. Het dorp had daar diep voor in de buidel moeten tasten. De keizerlijke Kroaten vochten dan wel voor katholieke Spaanse zijde, maar vertrouwen deden de Veghelaren hen allerminst. Ze zochten hun heil in Sint-Oedenrode. en vroegen de schout van Peelland of "die van Roy ons hier soude comen helpen wacken voor de Krouaten". Over solidariteit gesproken.

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:

Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Aangenomen met algemene stemmen

- Krachtige kanonnen 

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Rare Romein, die Julius Caesar

...detail van de kaart van de Nederlanden ten tijde van Caesar en Trajanus...

Na de eerste euforie even geleden (wow, Julius Caesar was here, in de buurt van Oss nog wel!) volgde al snel de domper. Want de Romeinse strateeg blijkt hier geen edele veldslag van dappere krijgers te hebben geleid; hij hakte rücksichtslos twee vluchtende Germaanse volkeren in Kessel in de pan.

Het gebeurde in 55 jaar voor Christus: de manschappen van Caesar slachtten twee Germaanse volken af. Zelf houdt Caesar het op 430.000 Germanen maar dat getal is waarschijnlijk overdreven. Toch moeten er zeker 150- à 200.000 mannen, vrouwen en kinderen over de kling zijn gejaagd. Om het nog treuriger te maken: dat gebeurde terwijl de Germaanse stamhoofden met hun gevolg in het Romeinse legerkamp waren. In het verslag van zijn campagne, De Bello Gallico, beschrijft Caesar tevreden dat hij de indringers volledig heeft uitgeroeid terwijl er onder zijn eigen troepen geen enkele dode is gevallen.

...uit De Bello Gallico...

Caesar schrijft onder meer: "Wij waren snel ter plaatse, hun stamhoofden ontbraken en zij kregen geen tijd om te overleggen en naar de wapens te grijpen. (...) Er was ook een grote groep vrouwen en kinderen en deze sloegen nu naar alle kanten op de vlucht. Ik stuurde de ruiterij achter hen aan. De Germanen hoorden gegil achter zich en toen zij zagen dat hun vrouwen en kinderen werden gedood, smeten zij hun wapens neer (...) en renden hals over kop weg uit het kamp." 

Overigens in Caesar in de Romeinse senaat wel aangesproken op deze handelswijze. Niet zo zeer vanwege de slachting zelf maar zijn tegenstanders namen het hem kwalijk dat hij de erecode had verbroken: overgaan tot aanval terwijl er een wapenstilstand was. Dat behoorde je als beschaafd Romein niet te doen maar Caesar lijkt daar geen scrupules aan te hebben overgehouden.

Het vermoeden dat de Romeinen in deze contreien hadden gestreden, leefde al langer maar fysieke bewijzen ontbraken. Vorige week was het Nico Roymans, hoogleraar archeologie aan de Vrije Universiteit, die bekendmaakte dat hij de locatie van deze veldslag kan aanwijzen: een oude bedding van de Maas, in de buurt van Kessel. Daar zijn in de afgelopen decennia allerlei ruiterzwaarden, speerpunten en een Gallische helm gevonden, net zoals honderden botten en schedels. Dankzij moderne onderzoekstechnieken is via het glazuur mogelijk te bepalen in wat voor landschap iemand is opgegroeid. De slachtoffers kwamen duidelijk niet uit het rivierengebied van Brabant en Gelderland.

Het BHIC is niet de eerste plaats om onderzoek te doen naar Caesars oorlogshandelingen. Maar we hebben wel een prachtige kaart online staan van de Nederlanden ten tijde van de regering van Caesar en Trajanus (van ongeveer 50 voor tot ongeveer 50 na Christus). We zoemen maar eens in op het slagveld van destijds. Wil je de kaart nog beter zien? Bekijk 'em dan zelf online via onze website:

Geschreven door:

Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Aangenomen met algemene stemmen

- Krachtige kanonnen 

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Vakantie: Zeeland 1918-1920

...uit het gemeentebestuur Zeeland...

Vrij zijn van verplichtingen: dat is waar het woord vakantie oorspronkelijk van is afgeleid. Van oudsher kregen schoolkinderen in juli en augustus vrij om zo mee te kunnen werken op het land. Die situatie is allang veranderd maar voor veel mensen blijft de zomer dé tijd waarin even niet wordt gewerkt. In deze weken duiken we in onze archieven, op zoek naar… vakantie!

...een lange rij kinderen uit Keulen...

Vakantie gaat soms veel verder dan het vrij zijn van verplichtingen. Zo zit in het gemeentebestuur Zeeland een cahier “Bevolking verblijfsregister”. Met daarin een lange rij van Duitse kinderen die vanuit Keulen naar Zeeland kwamen. De leeftijd varieert maar schommelt zo tussen de acht en tien jaar. Gaat het hier om zogenaamde “bleekneusjes” die na het oorlogsgeweld komen aansterken? Deze vraag leidt ons naar Piet Huvenaars en Albert de Groot van de heemkundekring Zeeland. Waarom deze meisjes nu juist naar Zeeland kwamen, is niet helemaal duidelijk maar ze zijn ook terug te vinden op foto's uit die tijd (omschreven als "Duitse meisjes"):

...foto van de heemkundekring Zeeland...

1	Tonia Pittens	22	Marietje van de Hei
2	Marietje Pittens	23	Doortje Pittens
3	Kaat van der Wijst	24	Dina van Dijk
4	Doortje Broeren	25	Tonia Huvenaars
5	Tonia Pittens	26	Dina van den Heuvel
6	Kee Vervoort	27	Anna Dekkers
7	Martina Pittens	28	(Marie Manders) Nel van der Loop
8	Miena van den Berg	29	Gonda van de Hei
9	(Jans Couwenberg)Chris Goossens	30	Dina Broeren
10	Marie Laurenssen	31	Kato Laurenssen
11	Marie van Wiechen	32	Marietje van der Bolt
12	Kaat van Beek	32a	Mina van der Wijst
13	Kee Verstegen	33	Marie van der Voort
14	Truus van der Burgt	34	Dina Henst
15	Ciska Manders	35	Marie Henst
16	Lies Henst	36	Mina Verstegen
17	Duits meisje	37	Thera van den Broek
18	Duits meisje	38	Corrie van den Berg
19	Johanna van Tiel	39	Martina van de Laar
20	Mina Manders	40	Marie van den Berg
21	Doortje van den Broek

Doorgaans werden de connecties gelegd via zusters die elkaar via kloosterordes kenden. Op die manier werden deze gastgezinnen gevonden.

De meesten verbleven twee à drie weken, anderen weer twee à drie maanden, allemaal ondergebracht bij gastgezinnen. Dat de toestand van de kinderen soms slecht was, blijkt wel uit het lotgeval van de negenjarige Maria Blüming. Op 26 november 1919 komt ze aan in Zeeland. Op 11 januari 1920 overlijdt ze in het Liefdesgesticht.

...vergroten? klik dan op de illlustratie...

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
 - Vakantie: Boekel 1955
 - Grave 1663

Mariët kiest: HEMA-blok met handtekening #stukvanhetjaar

...Mariët Bruggeman toont haar favoriete stuk...

Tijdens de Maand van de Geschiedenis - in oktober a.s. - vindt de landelijke online verkiezing Stuk van het Jaar plaats. Natuurlijk doet ook het BHIC hieraan mee! Verschillende BHIC-medewerkers hebben hun favoriete stuk uitgezocht. Vanaf 1 juli a.s. kun je je stem uitbrengen op: www.bhic.nl/stukvanhetjaar. Op ons blog presenteren de BHIC-medewerkers de komende weken hun favorieten en Mariët bijt het spits af.

"Wat volgens mij het mooiste stuk is van het BHIC zit opgeborgen in een mapje, behorende tot de documentatiecollectie van Vught. Het mapje zit vol met persoonlijke aantekeningen van Catharina van Rijn en van haar man Josephus de Rijk, gecombineerd met krantenberichten en wat officiële stukken. Er zitten zelfs Valentijnskaarten in. Ook zitten er twee schriftjes in deze omslag waarin krantenberichten zijn geplakt over het verloop van de oorlog. Daartussendoor schrijft (waarschijnlijk) Josephus zowel in het Nederlands als in het Engels over zijn ervaringen in de oorlog. In een apart envelopje zitten nog Engelstalige brieven van Gus en Hazel. Gus is een van de Canadese militairen geweest die in het huis van Catherina en Josephus ingekwartierd zijn geweest en met wie zij tot en met 1951 per post contact hielden.

...met onder meer het HEMA-blokje met handtekeningen...

Mijn mooiste stuk is een memoblokje van de HEMA waarop op de buitenkant geoefend is in het maken van een mooie handtekening. Pas als je het memoblokje opendoet snap je waarom; het bevat namelijk de planning van de bruiloft van Catharina met Josephus de Rijk. En een belangrijk onderdeel daaruit is toch wel het ontwerpen van een nieuwe handtekening als getrouwde vrouw. De achterkant van de bladzijden werden gebruikt om de oorlogssituatie in en om ’s-Hertogenbosch te omschrijven. Aan het handschrift te zien, zijn deze aantekeningen waarschijnlijk van Josephus. Hij begint daar eind september 1944 mee en de laatste aantekening in dit blokje dateert van maandag 9 oktober 1944. Hij beschrijft bijvoorbeeld dat op dinsdagochtend 3 oktober 1944 er geen leidingwater meer is en dat ‘moeder de vrouw’ gelukkig had gezorgd voor een volle teil water in voorraad. Helaas echter had opa er per ongeluk zijn voeten in gewassen...

Een paar dagen later schrijft hij over een grijze auto van de gemeentereiniging waarin kazen werden vervoerd richting ’s-Hertogenbosch. Van bovenaf gezien leek deze auto waarschijnlijk erg op een tank. Hij wordt daardoor aangezien voor de vijand en door de Engelsen doorzeefd met kogels. Maar zoals Josephus optimistisch opmerkt ‘een gaatje meer of minder in de kaas is geen ramp.’"

Mariët Bruggeman
Medewerkster studiezaal BHIC, locatie ‘s-Hertogenbosch

Met smartphone langs 'heftige gebeurtenissen'

...een blik op de site van Liberation Route Brabant...

Hell's Highway, de slag bij Overloon of de John S. Thompsonbrug in Grave. Drie willekeurige voorbeelden uit de Liberation Route Brabant. Dit is een tocht langs de historische route die de geallieerden volgden bij hun bevrijding van Europa door Brabant en Gelderland. 

Via mobiele telefoon, smartphone of mp3-speler krijgen mensen te horen wat er op die bepaalde plek heeft afgespeeld tijdens de bevrijding. Geschiedenis van 'heftige gebeurtenissen' komen op die manier op een eigentijdse manier bij je binnen.

Langs de route liggen 26 veldkeien met een informatiepaneel. Via hoorspelen, korte filmfragmenten of oude ooggetuigeverslagen is te horen of te zien wat daar is gebeurd. De Liberation Route volgt het pad dat de geallieerden bewandelden tijdens de bevrijding van Europa. De route begint bij Normandië en loopt via Noord-Brabant, Nijmegen, Arnhem en de Zuid-Veluwe richting Berlijn. Al deze gebieden speelden aan het einde van de Tweede Wereldoorlog een hoofdrol op het wereldtoneel.

Op zoek naar meer informatie over de oorlog in Brabant? Op onze site hebben we veel foto's en verhalen hierover.

...de eerste vliegtuigen boven Schijndel...

De tijd heelt (bijna?) alle wonden

Met de Regiohistoricus op pad...

 

Schijf van een eik die tot 1994 in Kasteel Elverdinge stond, nabij Ieper

We zien hier een schijf, afkomstig van een eik die tot 1994 in Kasteelpark Elverdinge stond. Dit park ligt nabij de Westvlaamse stad Ieper. Op de schijf zijn de jaarringen zichtbaar en wanneer je ze telt, blijkt dat de eik maar liefst 235 jaar oud is geworden.

Ook de donkere vlekken op het hout springen in het oog. Het zijn de sporen van zware beschietingen en branden in de winter van 1917/1918. Deze boom was dus een stille getuige van een dramatische fase in de Eerste Wereldoorlog en kan nu zijn verhaal aan ons kwijt. Een verhaal van dood en verderf, maar ook van nieuw leven, want de boom heeft zich daarna kunnen herstellen.

De eiken schijf is te zien in het Museum ‘In Flanders Fields’ te Ieper waar geen middel onbeproefd is gelaten om een groot publiek te doordringen van de verschrikkingen en de zinloosheid van de totale oorlog.

In Ieper bleef bijna geen enkele steen op de andere staan, maar wie daar nu rondkijkt, waant zich in een middeleeuwse stad waar alles al honderden jaren hetzelfde is. Grote gebouwen zoals de Lakenhal en de kathedraal zijn na 1919 in hun geheel herbouwd en de huizen in het centrum werden opgetrokken in historiserende trant. Blijkbaar heeft de tijd veel, zo niet alle wonden geheeld.

De kathedraal van Ieper

Ook in het werkgebied van het BHIC zijn er sporen van de oorlog, en dan met name van de bevrijdingsweken in het najaar van 1944. Dorpen zoals Schijndel en Nuland werden zwaar getroffen, maar konden na 1945 weer op dezelfde plaats worden opgebouwd. Empel, Maren en Kessel zijn op een andere plek herbouwd, maar gelukkig zijn Oud-Empel, Oud-Maren en Oud-Kessel niet van de kaart verdwenen. De komende septembermaand zal her en der worden teruggedacht aan het oorlogsgeweld van toen, maar evenals in Ieper heelde ook in Brabant de tijd (bijna?) alle wonden.

Kerkplein in Maren-Kessel