Leg een steentje voor twee Brabantse Damslachtoffers

(foto Wiel van der Randen)

7 Mei 1945. De Duitsers hebben twee dagen geleden wel gecapituleerd, maar grote delen van Nederland zijn dan nog niet bevrijd, waaronder onze hoofdstad.

Op de Dam in Amsterdam zijn duizenden mensen in feeststemming verzameld om de komst van de bevrijders af te wachten. Het is onrustig in de omliggende straten. De Binnenlandse Strijdkrachten (B.S.) zijn begonnen de Duitsers uit het geldkantoor, postkantoor en paleis te verdrijven. Ook op het Rokin vinden schermutselingen plaats tussen B.S. en Duitsers. Vlakbij wordt een Duitse vrachtwagen aangehouden waarbij in ieder geval één Duitse soldaat wordt neergeschoten.

Schoten
Rond 13.00 uur komt een aantal voertuigen via het Rokin op de Dam. Het zijn de Polar Bears, een Engelse verkenningseenheid. Al gauw zitten de gepantserde voertuigen vol met feestvierders. Van tegengestelde richting komen een paar Duitse voertuigen. Ze rijden langs elkaar voor de Nieuwe Kerk. Een spannend moment, maar er gebeurt nog niets. De Engelsen rijden de stad weer uit. Ze hebben in de gaten dat ze zich in een zeer explosieve situatie bevinden.

(foto Kryn Taconis)

Een tijdlang is het rustig. Tot 15.00 uur. Dan klinken er schoten en even later slaat de vlam in de pan: op de Dam wordt geschoten door B.S.'ers en vanuit de Groote Club (een herensociëteit aan de Dam) door soldaten van de Kriegsmarine. Paniek breekt uit! Mensen verdringen zich om weg te komen. Na de eerste schoten volgt een tweede salvo. Bij elkaar duurt de schietpartij anderhalf uur...

Mies Jager-van Hooff

Slachtoffers
Het waarom van deze schietpartij is nooit onderzocht. Altijd ging men uit van 19 tot 22 doden, men wist niet wie dat waren. Een werkgroep is nu bezig om de namen van de slachtoffers te achterhalen en hun verhaal en gezicht op te nemen op een website. Het uiteindelijke doel is om op 7 mei 2016 een Memorial te onthullen met hun namen. Op dit moment zijn 31 slachtoffers geïdentificeerd. Twee van hen waren Brabander van geboorte: Maria Nella (Mies) Jager-van Hooff, geboren 1 juli 1916 te Gestel, en Arnoldus Petrus (Nol) Stroop, geboren 16 maart 1905 te Oosterhout.

Nol Stroop

Op www.plaatseensteen.nl kan iedereen meehelpen met het schrijven van hun namen door een digitaal herdenkingssteentje te plaatsen. Bovendien zijn donaties voor de Memorial zeer welkom. Het uiteindelijke ontwerp zal worden vastgelegd in steen en onthuld op 7 mei 2016 in de bestrating van de Dam.

Meer informatie vind je op de website van de Stichting Memorial voor Damslachtoffers, voor vragen kun je ook een e-mail sturen naar dam07051945@gmail.com.

Geschreven door:
Christian van der Ven, digitale archivaris BHIC

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Bijzondere film over bevrijding Sint-Michielsgestel
- Den Bosch, 27 december 1944


Onze beste verhalen via e-mail ontvangen?

Kaas met beschoten gaten

..."By de kaas is, zooals bekend, een gaatje meer of minder geen ramp"...

Nog maar pas geleden stond in Brabants Dagblad het verhaal van Annie Brok over haar herinneringen aan de bevrijding. Mevrouw Brok toonde een mooie foto van een doorzeefde vuilniswagen die vol met kaas zat. Bij collega Mariët Bruggeman ging meteen een belletje rinkelen: dit verhaal ken ik! Hetzelfde voorval, maar dan opgetekend door Josephus de Rijk.

...het verhaal uit de krant over de beschoten kaas...

Mariët koos vorig jaaar een bijzonder Hema-kladblokje als haar Stuk van het Jaar. Het mapje zit vol met persoonlijke aantekeningen van Catharina van Rijn en van haar man Josephus de Rijk, gecombineerd met krantenberichten en wat officiële stukken. Er zitten zelfs Valentijnskaarten in. Ook zitten er twee schriftjes in deze omslag waarin krantenberichten zijn geplakt over het verloop van de oorlog. Daartussendoor schrijft (waarschijnlijk) Josephus zowel in het Nederlands als in het Engels over zijn ervaringen in de oorlog.

De achterkant van de bladzijden werden gebruikt om de oorlogssituatie in en om ’s-Hertogenbosch te omschrijven. Aan het handschrift te zien, zijn deze aantekeningen waarschijnlijk van Josephus. Hij begint daar eind september 1944 mee en de laatste aantekening in dit blokje dateert van maandag 9 oktober 1944. Zo schrijft hij over een grijze auto van de gemeentereiniging waarin kazen werden vervoerd richting ’s-Hertogenbosch.

Van bovenaf gezien leek deze auto waarschijnlijk erg op een tank. Hij wordt daardoor aangezien voor de vijand en door de Engelsen doorzeefd met kogels. "De heeren inzittenden wisten op 't nippertje het veege lijf te redden. De wagen werd doorzeefd teruggevonden." Maar zoals Josephus optimistisch opmerkt "een gaatje meer of minder in de kaas is geen ramp".

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Een Bossche bevrijdingsbaby
- De Kinderjaren 1945-1953

Bijzondere film over bevrijding Sint-Michielsgestel

Bevrijding door de Engelsen. Een Engelse tank op de Baileybrug in de nacht van 22 op 23 oktober 1944 door Engelse genisten gelegd over de Dommel nabij het Adrianus Gesticht ter vervanging van de op 22 october 1944 te 16.35 uur (zie torenklok) door de Duitsers opgeblazen brug. Op de achtergrond het Sint Adrianus Gesticht met rechts de meisjesschool en links de gemeentetoren.

Bij het digitaliseren van verschillende films dook opeens een bijzonder fragment op, gemaakt tijdens de bevrijding van Sint-Michielsgestel. Daarom eerst 5 dingen die je moet weten...

1. Op 23 oktober 1944 werd de brug van Sint-Michielsgestel opgeblazen en dat betekende het begin van de bevrijding van het dorp. Deze militaire actie maakte deel uit van Market Garden waarbij de Geallieerden – na de landing op de kust van Normandië – snel probeerden door te stoten naar Duitsland. Die snelle bevrijding mislukte maar de grondtroepen van de First Northamptonshire Yeomanry en de Fifth and Seventh Black Watch vochten via Eindhoven en Son en kwamen ook naar Sint-Michielsgestel.  

2. Zodra Sint-Michielsgestel in combinatie met de Tweede Wereldoorlog wordt genoemd, gaat het vaak over de gijzelaarskampen Beekvliet en De Ruwenberg. Maar ook het dorp zelf heeft flink geleden. Drie inwoners sneuvelden als Nederlandse militairen, vijf inwoners werden dodelijk getroffen, de burggen over de Dommel en de Esschestroom werden opgeblazen, 42 panden zwaar beschadigd en 115 panden lichtbeschadigd.

3. Het duurde even voordat de bewoners door hadden dat ze bevrijd waren. In het boekje Sint-Michielsgestel Oorlog en bevrijding, Herdenken in balans tekenen M. Kapteijns en G. Seegers de getuigenissen op van onder andere Martien van Griensven. Hij zegt dat de bevrijding was gebeurd voordat ze er erg in hadden. Aanvankelijk werden de soldaten aangezien voor Duitsers. Pas toen duidelijk werd dat de mannen in de schuttersputjes Tommies waren, kwamen bewoners hun huizen uit.

4. Het Instituut voor Doven heeft een belangrijke rol gespeeld binnen het Gestelse oorlogsverhaal. Het Instituut werd meerdere keren geraakt en beschadigd door granaten. De Duitsers gebruikten de toren van het hoofdgebouw als uitkijkpost. Tussen eind november en begin december verbleven er Canadese soldaten. Later, in december, moesten alle Broeders van het Instituut verhuizen en werd de jongensafdeling een militair ziekenhuis. Ambulances reden af en aan en in de hal staan brancards vol gewonde soldaten. Het Instituut heeft enkele maanden als militair hospitaal gediend.

5. De brug over de Dommel draagt sinds enige tijd – dankzij de inzet van de heemkundevereniging De Heerlijkheid Herlaar - de Major-General Thomas Renniebrug. Generaal Majoor T.G. Rennie was commandant van de 51^ste Highland Division. Tijdens de oorlog commandeerde hij de divisie door Frankrijk, België en Nederland. Met zijn divisie bevrijdde hij ook Sint-Michielsgestel. Zijn imposante militaire carrière eindigde in maart 1945, toen Rennie sneuvelde na het oversteken van de Rijn naar Duitsland.

Amateurfilmer Leemans maakte op die dag de volgende beelden: 

Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Bekijk dan ook:
- Uden in oktober 1944
- Grave bevrijd

Het belang van herdenken: de Elfde Brug

...expositie De Elfde Brug...

Zeventig jaar geleden - op 17 september 1944 - werd Grave bevrijd van de Duitse bezetting. Een kleine groep Amerikaanse parachutisten wist op die zondag bij verrassing de brug over de Maas bij Grave onbeschadigd in handen te krijgen. Over die brug heeft Graeft Voort een expositie ingericht: De elfde brug, te zien tot en met 30 november. 

"Een brug: een doodgewone brug. Je rijdt eroverheen, je staat er niet bij stil. 'De Graafse brug', zeggen de meeste mensen. 'De Maasbrug', zeggen anderen. De kleurenbrug, zegt een enkeling. Maar eigenlijk heeft de brug een eigen, speciale naam: het is de John S. Thompson-brug. Een buitenlandse naam, maar van wie? en waarom?" Daarmee begint de bijzondere expositie, die in woord en beeld laat zien wat er in Grave en omgeving tijdens de oorlog (1940 -1944) gebeurd is.  

...met aandacht voor het lokale verhaal...

Bij de opening van de expositie sprak burgemeester Lex Roolvink over het belang van Alltagsgeschichte: de geschiedenis van de gewone mens. "Het lokale verhaal is vaak ondergeschikt. Daar is hier juist aandacht voor." Verder benadrukte Roolvink het belang van herdenken. "In het herdenken worden verleden, heden en toekomst met elkaar verbonden", haalde Roolvink historicus Peter Nissen. 

"Deze tentoonstelling haalt de herinnering terug aan de oorlog. Geen mens in Grave en omgeving heeft er niets van gemerkt, iedereen had ermee te maken. Er zijn 29 inwoners van Grave om het leven gekomen, als direct gevolg van de oorlog, onder wie de burgemeester zelf. Als de herinnering levend blijft, leeft ook het besef dat vrede kwetsbaar is en dat mensen niet per se geneigd zijn tot alle goeds. Rassenhaat, grootheidswaan, gebrek aan medemenselijkheid zijn, helaas, van alle tijden", zo staat verder op het bord te lezen in de expositie.

"Als deze expositie bereikt dat datgene wat toen in Grave is gebeurd niet wordt vergeten, dan is een hoger doel bereikt", vond Roolvink.

Naast deze wisseltentoonstelling in het Graafs Museum is er ook een permanente tentoonstelling over de Tweede Wereldoorlog te zien in het Graafs KazemattenMuseum (onderdeel van het Graafs Museum). Het Graafs KazemattenMuseum is te vinden in twee kazematten bij de zuidelijke oprit naar de Graafse Brug.

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- John S. Thompson Brug
- Een Graafse topvlieger

Bevrijding Cuijk per ongeluk bevrijd

...Jos Janssen en Janneke Hoefs openen de expositie...

Met Vera Lynn uit de speakers, een grote Nederlandse vlag boven de deur en een Amerikaanse jeep op de binnenplaats van de Foto Archief Dienst leek de tijd zeventig jaar te hebben stil gestaan. Vrijdag 6 juni (D-Day!) opende voorzitter Jos Janssen van de Foto Archief Dienst - samen met Janneke Hoefs van het comité Herdenking en Bezinning - de tentoonstelling over 70 jaar bevrijding in Cuijk.

Janssen vertelde in zijn openingswoord over de bevrijding van Cuijk die eigenlijk per ongeluk ging. Op 17 september 1944 werden de eerste gebieden van het Land van Cuijk bevrijd door de geallieerden. De Duitsers trokken zich al snel terug vanuit Grave naar Cuijk. De brug bij Katwijk werd in de avond opgeblazen. Twee Amerikaanse parachutisten sprongen later uit het vliegtuig dan gepland en kwamen daardoor tussen Cuijk en Haps terecht, in plaats van in Groesbeek. De komst van deze twee mannen bracht de Cuijkse mensen weer op de been en leden van de ondergrondse vochten met nieuwe moed met de geallieerden mee.

...Vernielingen in de Maasstraat in de oorlog...

Een mooie anekdote in een indrukwekkende tentoonstelling waar bezoekers door de foto's worden mee genomen door de oorlog. Met bijzondere beelden zoals de foto van de man die zijn fiets moet inleveren en het verstoppen van verboden wapens onder het toilet. Aan de hand van een speurtocht gaan ook leerlingen van Cuijkse basisscholen op zoek naar het verhaal van de oorlog in hun dorp. De expositie is tot 1 oktober te zien bij de FotoArchiefDienst aan de Kerkstraat in Cuijk.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Neergestorte vliegtuigen
- Louis de Wijze

September 1944: Grave bevrijd!

Militairen van de Prinses Irenebrigade vlak na de bevrijding bij de Graafse brug.
Bron: de Gelderlander

Vandaag worden in heel Nederland feesten gehouden ter nagedachtenis aan de bevrijding van de Duitsers in 1945. Voor sommige gedeeltes van Nederland kwam die bevrijding al in 1944. Zo ook in Grave. Dit vestingstadje werd in de nacht van 17 op 18 september verlost van de Duitse bezetting en wonder boven wonder was het 'vrijwel ongeschonden uit de strijd gekomen.'

'Kloeke mannen' in de Graafsche Courant

De Graafsche Courant besteedde uitgebreid aandacht aan de bevrijding. Zo wordt er een telegram geplaatst aan de koningin, waarin de stad haar opnieuw zijn trouw betuigt. Verder worden de geallieerden (in het Engels) als 'liberators of our Holland' bedankt voor hun aandeel in de strijd om Grave.

De burgemeester spreekt de bevrijde Graafse burgers  toe

De burgers zelf worden ook door burgemeester Van Kemmenade toegesproken en hun wordt op het hart gedrukt om ordelievend te zijn en de bevelen en aanwijzingen nauwgezet op te volgen. 'Inwoners van Grave, aan de arbeid nu!' zo gebiedt de burgemeester. Natuurlijk besteedt hij ook aandacht aan de 'kloeke mannen' van het geallieerde expeditieleger, aan wie Grave duizendmaal dank is verschuldigd.

Koningin Wilhelmina bedankt de uitgevers van de Graafsche Courant

Op 27 september 1944 biedt de uitgever van de Graafsche Courant enkele exemplaren aan aan de koningin vanwege de herverschijning van het blad na de oorlog. Enkele maanden daarna dankt Wilhelmina de redactie en uitgevers van het blad uitvoerig voor deze geste. De Graafsche Courant was, zo blijkt uit de titel, gedurende de oorlog nauw verbonden met de illegale pers.

Dans, muziek en groot Engels vuurwerk

De bevrijding van heel Nederland werd ook in Grave op 5 mei gevierd met een vlaggenparade, een muzikale wandeling door de stad en het feest werd afgesloten met Groot Engels vuurwerk 'Dit is een feest voor elke stand. Nooit was er groter vreugd in 't Land!', zo staat op bovenstaand programmablaadje geschreven.

Feest in Grave op de eerste Bevrijdingsdag

Dit was echter niet de enige feestdag in Grave. Op 8 mei 1945 stonden ook verschillende festiviteiten op het programma. Deze dag werd omgedoopt tot V-dag met 'gedurende de gehele dag muziek en dans.' De cafés mochten zelfs openblijven tot 12 uur 's nachts!

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- In het vuur van de bevrijding
- De bevrijding van Brabant

Den Bosch, 27 december 1944

...verwoestingen in Den Bosch...

Het BHIC kreeg van de familie Michel en Jenny de Reeper een brief van 27 december 1944 uit hun familiearchief, waarin de geboorte van een baby beschreven wordt én de angsten en verschrikkingen van het oorlogsgeweld waarmee Den Bosch in oktober bevrijd was. 

Beste Frans en Otti,

  

Het is nu 11 uur en ons licht gaat nu pas aan en profiteer van de gelegenheid die zich nu voor doet om jullie te schrijven daar Jansen mijn over buurman straks om 8 uur je brief kwam brengen met verzoek om morgen het antwoord klaar te hebben. Per 8 October is onze zoon geboren en draagt de naam van Michel-Jac-Maria de Reeper hij woog 8pnd en 20 gr. een flink baasje dus en kern gezond hoor. Vanaf 3 wkn tevoren had Joke ’s Zondags avonds al last gekregen en ben ik nog laat met begeleiding van de Politie naar het Ziekenhuis wezen brengen en moest er toen zelf ook blijven overnachten op een stoel.

De eerste paar dagen was zij er toen dag en nacht maar is toen verder overdag naar huis gekomen behalve in de kritieke dagen die toen onderhand geleiktijdig een anvang maakten. Je weet misschien van radioberichten uit die tijd dat Den Bosch onder vuur lag en ook overdag kwamen er nogal wat van die fluiters in de stad en brachten dood en verderf. Zoo heb ik 3 weken aan moeten sukkelen totdat op de bewusten zondagmorgen 8 October de kleine wachtend was en ik de gehele bevalling meegemaakt heb met het verblijdend resultaat.

Nu is hij Zondag ii wkn. oud geworden en het is werkelijk een verdomd lief kereltje, lekker dik en groot voor zijn leeftijd. Hij weegt nu ruim 12 en een half pond en lacht soms dat het een lieve lust is. Gelukkig is het met Joke ook goed en heeft zij winig last van de voeding voor de kleine, voor deze tijd een groot voordeel voor de gezondheid van de kleine hé. Na de normale ligtijd in het Ziekenhuis die vrij van rustig was is zij op een Woensdag 9dgn later thuisgekomen en zijn wij s.Zondags daarop naar de Kelder bij de overburen moeten vluchten daar er die dag de treffers van granaten heviger werden en dan ook veel opschudding teweegbrachten temeer daar er die dag 2 vliegtuigen op de Graafscheweg neergekomen waren die brand veroorzaakten en de nodige slachtoffers aan doden en gewonden.

De Woensdag daarop waren wij in de Vughterstraat bevrijd en Moeder daarintegen pas vrijdag n.m. om ongeveer 5 uur waar ik zelf ook getuige van geweest ben. Die paar dagen voorafgaand aan onze bevrijding lijkt mij nu vaak een sprookje zooveel hebben we meegemaakt en gezien maar nog meer gehoord van het bulderen van de pantserwagens, kanonnen en vooral granaten die van weerskanten op de stad vielen. Maandag en Dinsdag was er een gebod van om 2 uur binnen te zijn, er was niets te krijgen geen brood, water, kolen, licht niets van dat alles

Dinsdag was de Muntel al vrij en die middag ben ik nog door alle stellingen door voor de 2^e maal die dag naar moeder op het Zand geweest om te vragen of zij misschien mee naar de kelder zou willen mee gaan doch zij weigerden daar het vervoer met Lena voor zo’n lange tocht levensgevaarlijk naar de Vughterstraat die ik nooit zal vergeten vlogen de kogels en scherven om mij henen rinkelde ruiten, angstig gillende menschen en brokken steen welke overal vandaan kwamen vulden met tusschendoor de ontploffingen het leven op straat.

Meerdere menschen heb ik gewond en dood op straat zien neer vallen zonder er ook maar iets aan te kunnen doen. Eenmaal binnen gouw in de kelder waar wij ruim 3 dagen en nachten onafgebroken in hebben doorgebracht met uitzondering van ons mannen en mijn persoontje inbegrepen die telkens opnieuw als het waren naar buiten gedreven werden en getuige waren van alles wat er in de buurt gebeurden. Zoo zagen we onder anderen in de straat het voorbij komen van troepenonderdelen van Duitschers geordent en ongeordent vluchtend of zich opnieuw opstellend tot zelfs uren achtereen zijn er een aantal Duitsche Pantserwagens in onze straat opgesteld geweest.

Maar kom, ik ga nu eindigen. Een volgende maal tref je er briefje van Joke in aan daar zij reeds lang slaapt en vandaag te bed gelege heeft zij was niet erg lekker. Ontvang Frans en Otti, heel veel hartelijke groeten van Joke en de Kleine Michel maar vooral van mij

Je liefhebbende broer

Wil je weten wat er gebeurt als deze jonge vader in handen valt van de Duitsers? Lees dan hier de hele brief.

Met smartphone langs 'heftige gebeurtenissen'

...een blik op de site van Liberation Route Brabant...

Hell's Highway, de slag bij Overloon of de John S. Thompsonbrug in Grave. Drie willekeurige voorbeelden uit de Liberation Route Brabant. Dit is een tocht langs de historische route die de geallieerden volgden bij hun bevrijding van Europa door Brabant en Gelderland. 

Via mobiele telefoon, smartphone of mp3-speler krijgen mensen te horen wat er op die bepaalde plek heeft afgespeeld tijdens de bevrijding. Geschiedenis van 'heftige gebeurtenissen' komen op die manier op een eigentijdse manier bij je binnen.

Langs de route liggen 26 veldkeien met een informatiepaneel. Via hoorspelen, korte filmfragmenten of oude ooggetuigeverslagen is te horen of te zien wat daar is gebeurd. De Liberation Route volgt het pad dat de geallieerden bewandelden tijdens de bevrijding van Europa. De route begint bij Normandië en loopt via Noord-Brabant, Nijmegen, Arnhem en de Zuid-Veluwe richting Berlijn. Al deze gebieden speelden aan het einde van de Tweede Wereldoorlog een hoofdrol op het wereldtoneel.

Op zoek naar meer informatie over de oorlog in Brabant? Op onze site hebben we veel foto's en verhalen hierover.

...de eerste vliegtuigen boven Schijndel...

Dood en doodgezwegen: dubbel-dood

Op 17 september 1944 startte de bevrijding van Nederland, maar niet voor alle Nederlanders waren de zorgen daarna voorbij. Sterker nog, voor veel mensen begonnen ze pas. Bijvoorbeeld voor NSB'ers, die voor en tijdens de oorlog de kant van de Duitse bezetter hadden gekozen.

En voor hun familie. Want die "foute keuze" speelt zelfs in het leven van kinderen en kleinkinderen vaak nog een grote rol. Dat dit onderwerp nog altijd gevoelig ligt, bewijst alle ophef bijvoorbeeld die vorig jaar ontstond rond het gedicht Foute Keuze, dat een scholier zou voorlezen tijdens de Nationale Herdenking.

Bettina Drion

Porselein
Schrijfster Bettina Drion schreef een roman over ditzelfde thema. Zij is de kleindochter van een NSB’er die op 3 mei 1945 werd geëxecuteerd in Kamp Vught. Pas op latere leeftijd ontdekte Bettina wie haar grootvader was en las ze ook de afscheidsbrieven die hij aan haar grootmoeder had geschreven, en die haar vader al die tijd had bewaard. Niet alleen was haar grootvader dood, maar ook nog eens doodgezwegen. Dubbel-dood, zoals Bettina het zelf noemt.

Haar boek, met als titel Porselein, is geen waargebeurd verhaal, maar is wel mede gebaseerd op waargebeurde feiten. Feiten die onder andere blijken uit archieven die Bettina in het BHIC heeft geraadpleegd. Over haar boek en het archiefonderzoek dat daaraan voorafging, spraken we met haar. Dit korte interview (ongeveer 5 minuten) kun je hieronder bekijken.

Wil je meer informatie over Bettina en haar roman Porselein? Kijk dan op www.bettinadrion.nl

In het vuur van de bevrijding

Bevrijding van Brabant (dvd actie)

Ter herdenking van de bevrijding werd er in de tuin van Hoogstraat 8 in Veghel een receptie georganiseerd. Tijdens de bevrijding was op deze locatie het hoofdkwartier gelegerd van de 101st Airborne Division (foto BHIC, 1964).

Op 17 september is het precies 68 jaar geleden dat de bevrijding van Brabant is begonnen. Het was een roerige periode in de geschiedenis van onze provincie. Aan beide kanten vielen er duizenden doden, waaronder ook veel burgers. Daarnaast waren er nog eens talrijke gewonden en krijgsgevangenen. Deze tijd ging ook gepaard met vele plunderingen en vernielingen, waarvan we nu nog sporen kunnen terugzien in de Brabantse dorpen. 

Het BHIC wil met jullie stilstaan bij allen die de bevrijding niet hebben mogen vieren, maar die hun leven hebben gegeven voor land en streek. Tevens willen wij alle nabestaanden gedenken, omdat deze periode ook bij hen diepe sporen heeft achtergelaten.

Toch vinden wij dat we de bevrijding van Brabant ook wel mogen vieren. Daarom verloten wij op Facebook twee DVD’s van Zuidenwind Filmproducties die in het teken staan van de Tweede Wereldoorlog in Brabant.
De eerste DVD ‘In het Vuur van de Bevrijding’ gaat over de periode september 1944 – mei 1945, die bijzonder is in de geschiedenis van de zuidelijke provincies. Zeven, nu nog levende ooggetuigen vertellen op een bewogen manier over deze zo roerige periode. Hun verhalen worden afgewisseld met uniek archiefmateriaal dat de kijker meesleept in de belevenissen van toen.

In de tweede DVD die verloot wordt, ‘Het kwaad buiten’, zie je hoe de bevolking van het Brabantse Vught tijdens de oorlog tegen wil en dank betrokken geraakt bij het concentratiekamp Vught. Sommigen verdienden op het kamp hun boterham door barakken te bouwen. Anderen maakten in het geheim pakjes met eten voor de gevangenen. Maar iedereen keek machteloos toe toen vanuit Vught de goederentreinen naar de vernietigingskampen vertrokken, zo blijkt uit deze documentaire. Ook dit is een film van Zuidenwind Filmprodukties.

Wat moet je doen? 
Vind onze Facebookpagina leuk en maak kans op één van deze DVD’s. Volg je ons al op Facebook, ook dan kun je uiteraard meedingen naar een van deze DVD’s door deze actie te ‘liken’. Op 17 september vindt de loting plaats en wordt bekendgemaakt wie een DVD krijgen. Ben je niet in de prijzen gevallen, dan kun je ze ook bestellen. Voor meer informatie: Zuidenwind Filmproducties. Je kunt de DVD bestellen voor 17,00 euro (incl. btw en verzendkosten) door een e-mail te sturen naar info@zuidenwind.nl met daarin je naam, adres, postcode en telefoonnummer. De tweede DVD kun je bestellen bij: Nationaal Monument Kamp Vught.

Dagboeknotities
Een gezinslid waarbij deze bevrijding diepe sporen heeft achtergelaten, is Joke Savelle-Boxem. Zij schreef ons over haar vader Joop Boxem. Bij het uitzoeken van familiepapieren kwam zij een schriftje tegen, waarin haar vader zijn herinneringen aan deze bewogen periode had opgeschreven. Wij danken Joke Savelle-Boxem voor haar bereidheid deze herinneringen via de BHIC-site met anderen te delen.

Koninklijk bezoek

Koning George VI met Group Captain Fenton, commandant van het 83 Group Control Centre (rechts) tijdens een bezoek aan Erp.

We schrijven 11 oktober 1944. De bevrijding van een gedeelte van Brabant is in volle gang. Je zou het zo niet direct zeggen, maar de man in militair uniform links is King George VI, de Engelse koning himself! Hij is op bezoek bij ‘zijn’ militairen die gelegerd zijn in Erp. 

Een Britse koning ontmoet je niet dagelijks, zullen de inwoners van Erp gedacht hebben. Daarom willen ze allemaal wel een glimp van hem opvangen. Rechts zien we een doorsnede van de Erpse jeugd, want de foto is genomen bij de ingang van de Mariaschool, die toen nog in de Kerkstraat stond.

Riek Rijkers-Manders kan het zich allemaal nog goed herinneren: "Ik was negen jaar en zat in Boerdonk op de lagere school. Onze school zou ook vereerd worden met koninklijk bezoek, dus moesten we het Engelse volkslied uit ons hoofd leren en nog een paar andere liedjes. Na afloop kregen we chocolademelk en een cadeautje: een paard met een touwtje. Daar was ik eigenlijk niet zo blij mee. Toch voelde ik dat het een speciale dag was.”
Ad Vos die toen elf jaar was, vertelt ons dat hij met zijn familie uit Veghel was gevlucht vanwege beschietingen vanuit de richting van Schijndel. "Wij woonden tijdelijk bij de familie Van Dam in de Kerkstraat in Erp, dus wij zaten ‘eerste rang’ toen het bezoek kwam.”
Antoon Verbakel uit Uden vult aan: “De Britse koning bracht een inspectiebezoek aan het 83e Group Control Centre RAF van 2nd Tactical Air Force. Zij demonstreerden hem de werking van de radar en de gevechtsleiding. Veldmaarschalk Montgomery en enkele hoge leger- en luchtmachtofficieren vergezelden de vorst.”

De koning bezocht trouwens niet alleen Erp, maar ook Britse legereenheden en hoofdkwartieren in Langenboom, Mill, Neerbosch, Wychen, Grave en enkele plaatsen in België.

Koning George inspecteert geallieerde militairen te Mill. Deze foto is gemaakt op het oude voetbalveld aan de Julianastraat met op de achtergrond het woonhuis van familie Van Lijssel. Links zie je de kleuterschool.

Hier brengt hij een bezoek aan Langenboom, samen met generaal Demsey (fotocollectie BHIC).

Op onze website kun je meer lezen over het bezoek van King George VI. 

Bevrijdingsweken

We weten allemaal dat de bevrijding van Brabant niet zonder slag of stoot is verlopen. Daarom staan we de komende twee weken vaker met jullie stil bij deze roerige periode in de geschiedenis van Brabant. Houd ook Facebook in de gaten, want we hebben een mooie actie voor je, waarbij we twee mooie DVD’s mogen weggeven!

Gered door voetbal

Pas na zijn pensionering vertelt Louis de Wijze over zijn ervaringen in Auschwitz. In 2005 gaat hij zelfs samen met koningin Beatrix naar de herdenking van de 60-jarige bevrijding van het kamp. Daar ontmoet hij de presidenten Poetin van Rusland en Chirac van Frankrijk. Zonder aarzelen stapt hij op ze af en bedankt ze voor de bevrijding.

5 Mei 2010: Nederland viert 65 jaar vrijheid. Voor het eerst zonder Louis de Wijze, want hij overleed vorig jaar, op 20 juli 2009.

De jonge Louis, in 1922 geboren als zoon van een Cuijkse slager, valt als 14-jarige op bij voetbalclub Quick'88. Zijn techniek mag dan wat te wensen overlaten, maar zijn wedstrijdmentaliteit maakt hem tot een talentvol spelertje.

Als hij in oktober 1942 in kamp Westerbork komt, valt hij op door zijn goede spel. Dat komt hem vooral van pas als hij in maart 1944 op transport wordt gesteld naar concentratiekamp Auschwitz. Door zijn sportieve talent krijgt hij een relatief makkelijk baantje: veger in de fabriek.

Louis vertelde later: "Nee, uitwedstrijden speelden we niet en de Duitsers deden ook niet mee. Helaas niet, nee." Maar tijdens een zogeheten dodenmars weet Louis alsnog te ontkomen, vlucht naar Berlijn en overleeft de oorlog.

De verhalen van Louis werden allemaal opgetekend door Kees van Cadsand en in 1995 uitgegeven in het boek "Ontsnapping uit de dodenmars, herinneringen van Louis de Wijze aan de concentratiekampen en transporten".

Lees verder over het leven van Louis de Wijze op de website van het BHIC.

Dat Louis ook andere talenten bezat, laat een documentaire van het televisieprogramma Netwerk uit 2005 zien: in Westerbork speelde Louis in het kampcabaret.

De bevrijding van Brabant

Op 5 mei 2010 vieren we dat Nederland 65 jaar geleden werd bevrijd van het Duitse juk. Maar in Brabant vieren we dat al dit najaar. Onze provincie werd namelijk een half jaar eerder bevrijd dan de rest van Nederland. Dat was een gevolg van de slag om Arnhem, ofwel operatie Market Garden. Vanaf dat moment was Brabant frontgebied en werd er hevig gevochten.

De Nulandse priester Wouter Lutkie hield een dagboek bij van deze donkere dagen voor de regio. Op 28 september 1944 schrijft hij over de gevechten rond Nuland:

"Thans wordt Nuland beschoten van Heesch uit, door de geallieerden. Straks, wanneer de Duitsers zich op Den Bosch hebben teruggetrokken, krijgt ons dorp beschieting van hen. Zo wordt stuk voor stuk elk dorp tweemaal onder vuur gelegd. Tempus destruendi... De ietwat eentonige strategie der vernieling..."

Anderen doen later hun verhaal. In het Cuijksch Weekblad van 24 augustus 1994, 50 jaar na de bevrijding, vertelt Truus Telkamp over haar ervaringen. Truus was 21 toen de oorlog uitbrak en speelde een belangrijke rol bij het helpen van onderduikers in Cuijk. Ze vertelt onder andere over haar verzet tegen plannen om NSB-burgemeester Starkenborgh te liquideren:

"Toegegeven, de man was fout, maar het was een sul. Hij deed niemand kwaad."

Zo'n actie zou de onderduikers in het dorp wel eens veel meer in gevaar hebben kunnen brengen dan deze burgemeester op zijn post!

Heel veel Brabanders hebben nog herinneringen aan de oorlog en de bevrijding. Het Brabants Historisch Informatie Centrum hoort graag deze verhalen, om ze te bewaren voor komende generaties.

Zo stuurde Annie van Horik-van Hoorn al foto's in over de bevrijding van Sint-Oedenrode en alle schade die werd aangericht. Ze vertelt daarbij:

"Eén van de tanks was in de erker van het huis van slager Ties van Hoorn gereden. Het was het woongedeelte, waar Jana, Willem en Diena van Hoorn woonden, en waar de kinderen van Slager Ties van Hoorn (Ad, Mien, Henk) net van tevoren nog aan het spelen waren. Geluk moet je toch ook hebben in je leven."

Stuur je eigen verhalen en foto's in!

Foto: Bevrijding van Sint-Michielsgestel, 1944