Posts tonen met het label Veghel. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Veghel. Alle posts tonen

woensdag 11 mei 2016

Boete voor de molenaar!

...Een eigengereide Kilsdonkse molenaar bezorgt grondeigenaren stroomopwaarts natte voeten. Bij gebrek aan wind, gaat het peil in de Aa omhoog voor stuwkracht van de watermolen...
De Kilsdonkse molen is wijd en zijd bekend. De zeldzame combinatie van een water- en windmolen maakt het bouwwerk tot een waardevol erfgoed. De gerestaureerde molen heeft geen invloed meer op de waterstanden in de Aa. De loop is veranderd. Dat was ooit anders. Op 4 maart 1856 bericht de Noord-Brabanter over de toestanden die "zeker molenaar uit de gemeente Dinther" veroorzaakt. 

Molenaar Cornelis van Aart houdt zich niet aan de eeuwenoude afspraak met Veghel dat de molen alleen in de winter mag malen. Van Aart maalt ook 's zomers. Als compensatie voor de niet altijd werkende windmolen. Hij heeft allerlei voorzieningen getroffen die de stroomopwaartse hooilanden in een drassige soep veranderen. Het regent klachten uit Veghel. Dinther komt in actie, constateert dat Van Aart zich niet aan de regels houdt en daagt hem voor het kantongerecht.

Molenaar Van Aart krijgt een boete van 100,- guldens aan zijn broek. Aangezien hij in hoger beroep gaat, wordt de zaak in Den Bosch voortgezet. In de Bossche archieven wordt een akte uit 1492 opgeduikeld waaruit blijkt dat Kilsdonk een wintermolen is. De rechtbank acht Van Aart strafbaar. Wie denkt dat daarmee de kous af is, heeft het mis. Van Aart heeft er maling aan. Ondertussen bemoeit de provincie zich met de kwestie, komen er stapels onderzoeken over te hoge waterstanden op tafel en wordt Van Aart meerdere malen beboet. Het leidt niet tot oplossingen.

Hoewel de provincie zich mild opstelt, vergist Van Aart zich in de standvastige houding van de gemeente Veghel die alles in het werk wil stellen om de waterafvoer in de Aa te verbeteren. Veghel trekt aan het langste eind. Na de dood van molenaar Van Aart blijven de erfgenamen met een onverkoopbare molen achter. Bij gebrek aan interesse wenden ze zich in 1880 tot Jonkheer Victor de Kuijper, burgemeester van Veghel en Erp.

Die grijpt zijn kans. Als eigenaar van Huize Zwanenburg in Dinther heeft hij wateroverlast aan den lijve ondervonden. Namens Veghel en Erp koopt hij de Kilsdonkse molen. Het verwijderen van sluizen, raderen en maalwerk luidt het definitieve einde in. Maar juist de door Veghel gemaakte tekeningen van het molenwerk worden later gebruikt bij de reconstructie van de watermolen. Die draait nu weer als vanouds. Zonder dat iemand natte voeten krijgt.

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:
Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
De beste verhalen via e-mail ontvangen?



woensdag 4 mei 2016

Veghels ziekenhuis breidt uit!

...Meer dan 100 jaar is Veghel het regionale centrum voor ziekenzorg. In 1956-1958 vindt een grootse uitbreiding plaats. Capaciteit: 225 bedden!...
Bernhoven laat Veghel momenteel zonder poli, maar wel met leeg ziekenhuisgebouw achter. Het huidige bestuur wil niet in stenen investeren in de plaats waar de regionale zorg groot werd. In 1956 is het wel anders! Geen bestuur op afstand of die vreemde naam Bernhoven. Nee, gewoon Dr. Driessen, de Zusters Franciscanessen en 'Sint Joseph'. 

Bovendien een keiharde investering in faciliteiten, dus ook gebouwen. Op dat moment is de grootse uitbreiding van het Veghelse ziekenhuis in volle gang. 'Wegens chronisch ruimtegebrek'. De 1500 heipalen zijn in de grond geslagen. Stevige fundamenten onder een levenswerk van de Zusters Franciscanessen. Want het in 1900 gestichte R.K. Sint-Joseph Gasthuis is inmiddels uitgegroeid tot 'modern geoutileerd ziekenhuis'. Hét streekziekenhuis wel te verstaan: 'De medische verzorging van 60.000 mensen uit Veghel, Dinther, Heeswijk, Nistelrode, Vorstenbosch, Schijndel, Sint-Oedenrode, Erp, Gemert, Boekel, Uden en Zeeland vindt hier zijn bekroning'.

De in 1945 aangestelde directeur-internist Dr. Willem Driessen stuwt het ziekenhuis met kracht op in de vaart der volkeren, altijd met het belang van de patiënt voorop. De hele medische verzorging neemt hij voortvarend ter hand. In tien jaar tijd zijn alle mogelijke specialismen aan het ziekenhuis verbonden: internist, chirurg, oogarts, neus- keel- en oorarts, huisarts, kinderarts, gynaecoloog en psychiater. Een medisch team dat mede ondersteund wordt door 84 verpleegsters, waarvan nog 24 zusters Franciscanessen. En al deze zorgzame mensen doen op meest creatieve wijze hun werk in de krappe behuizing. Uitbreiding is noodzakelijk voor de vestiging van poliklinieken, laboratorium, kinder- en gynaecologische afdeling.

Maar vooral de uitbreiding in capaciteit van 60 naar 225 bedden is enorm. Kosten: 2 miljoen gulden. Hoezo bezuinigen? Voor wat hoort wat. De nieuwbouw is immers de vrucht van moeizame arbeid en vele vergaderingen. Trouwens, Een nieuw verpleegstershuis met opleidingscentrum staat nog op het verlanglijstje. Dr. Driessen is duidelijk. Het Veghelse ziekenhuis moet ideaal zijn. Want een ideale eigen omgeving bepaalt sfeer en verhoogt cachet. De hele regio zal de vruchten plukken.

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:
Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
De beste verhalen via e-mail ontvangen?

woensdag 27 april 2016

Vlag uit voor de goede Moordenaar

...De oudste regionale stoomtram tussen Den Bosch-Veghel-Helmond droeg de benaming Goede Moordenaar, vanwege het grote aantal dodelijke ongelukken op de lijn...
Hoewel de term HOV nog niet bestond, moet het idee van hoogwaardig openbaar vervoer destijds hetzelfde geweest zijn. Op 19 februari 1883 wordt de eerste stoomtramlijn in de regio voor het publiek geopend. Het is de tramlijn Den Bosch - Helmond. Tramstation De Gouden Leeuw in Veghel is vooralsnog het eindpunt, hoewel de aanleg richting Erp al een flink eind vordert. De verkeersontsluiting van het platteland wordt gevierd. 

Een groot aantal Bosschenaren doet de tram uitgeleide, als zij vol met belangrijke heren opstoomt richting Veghel. Onder 'prachtig weer, een frische lucht en een helder zonnetje' gaat de tocht over Berlicum naar Heeswijk. 'Men ontdekt menig schilderachtig plekje op dien weg' die ondertussen vol stroomt met toeschouwers. 'Van al de woningen uit den omtrek zijn de boeren met vrouw, kinderen en hun paarden naar den weg gekomen'. 

Het zorgt voor wildwest-taferelen: tientallen Heeswijkse boeren rijden op paarden rond de opstomende tram. In Dinther wordt de tram 'geestdriftig' onhaald en wordt het glas geheven. Maar wat is een openingstocht zonder ontsporing? Tussen Dinther en Veghel is het raak: twee wagens lopen van de rails. In alle opgewektheid worden de wagons met vereende krachten op de rails gezet. Op gaat het naar Veghel, 'het grootste en bloeiendste dorp van de gansche lijn'. 'Tegelijk met den kerktoren, daagt ook de dichte drom van Veghelaars op, die den tram komen binnenhalen.' 

De vlaggen hangen uit. Het dorp is leeggestroomd en verdringt zich langs de trambaan. En daar in Veghel mogen de belangrijke heren een toast uitbrengen. Op de koning, de minster, maar vooral op de autoriteiten die belangstelling tonen voor het ontsluiten van de Meierij. Men zal zich 'verwonderen over den spoedigen vooruitgang van dit gebied, want de Brabanters behooren tot de energiekste inwoners van ons land'. Handel en nijverheid zullen voordeel hebben bij de nieuwe ontsluiting. Dat deze stoomtram binnenkort in Veghel haar eerste dodelijke slachtoffer eist, kan niemand vermoeden. En er zullen er nog veel volgen. De tram als moordenaar. Maar dan wel een Goede Moordenaar. Want 'vur 'n klein bietje, witte! Kunder een heel eind inzitte!'

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:
Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
De beste verhalen via e-mail ontvangen?

woensdag 6 april 2016

Mars-fabriek in Veghel in grote problemen

...De splinternieuwe Mars-fabriek én de brandweerwagen van Jan Jilesen vielen ten prooi aan de vlammenzee...
In de vroege avond van 29 januari 1963 loeien de sirenes. In de kap van de in aanbouw zijnde Mars-fabriek in Veghel is tijdens werkzaamheden brand uitgebroken. De montage van de sprinklerinstallatie is nog in volle gang. De aanwezige werklieden proberen daarom zelf het vuur te blussen. Tevergeefs. Het vuur verspreidt zich zo snel, dat zelfs één van de toegesnelde Veghelse brandweerwagens ten prooi valt aan de vlammen. 

Zevenduizend vierkante meter fabriekshal op het nieuwe industrieterrein De Dubbelen staat vervolgens in lichterlaaie. Met behulp van de brandweerkorpsen van Erp, Heeswijk-Dinther en Uden voorkomt men dat het kantoor, ketelhuis en transformatorstation met de voorraad stookolie in rook opgaan. Twaalf stralen zijn nodig voor het bluswerk. Het is niet alleen afkomstig uit brandkranen, maar ook uit de bevroren Zuid-Willemsvaart. Daar zijn gaten in het ijs gehakt. Het eveneens via het ijs toegestroomde publiek hoort "boven het geluid van het knetterende vuur...af en toe het beangstigende ontploffen van zuurstofflessen".

De schade is niet te overzien. Ze wordt op ten minste zeven miljoen gulden geschat. De zojuist geplaatste peperdure fabrieksinstallaties zijn in rook opgegaan. En dat terwijl de fabriek binnen enkele maanden in gebruik zou komen om de gehele Europese markt van Mars-producten te voorzien. Maar leidinggevende Forrest Mars jr. zit niet bij de pakken neer. Direct na de brand worden de plannen voor de heropbouw voortvarend opgepakt.

Onvoorstelbaar: nog vóór Kerstmis 1963 rolt de eerste Mars van de band. Om 'n vergelijkbaar rampscenario in de toekomst te voorkomen, stuurt Forrest Mars sr. aan op oprichting van een bedrijfsbrandweer. Wie de verwrongen hoop staal van 29 januari 1963 bekijkt, kan zich amper voorstellen, dat de Veghelse vestiging ondertussen is uitgegroeid tot één van de grootse chocoladefabrieken ter wereld. Dankzij 1.200 werknemers rollen dagelijks 27 miljoen snoepjes en repen van de band. In de komende tien jaar zal er voor honderd miljoen euro geïnvesteerd gaan worden. Forrest Mars jr. begon er letterlijk met een verhitte start, maar is uiteindelijk "extreem trots op wat ze in Veghel hebben bereikt".

 Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:
Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
De beste verhalen via e-mail ontvangen?

woensdag 9 maart 2016

Veghel biedt asiel aan Udenaren op de vlucht


...Prins Ottavio Piccolomini, hertog van Amalfi. Aanvoerder van het keizerlijke Kroatenleger joeg inwoners van het Land van Ravenstein op de vlucht...
Overal waar mensen in nood zijn, zoeken zij een veilig heenkomen. Het jaar 1635 is voor onze regio één van de meest chaotische perioden uit de geschiedenis. Veghel in de Meierij op dat moment een twistappel tussen Spanje en de Republiek, Uden in het Ravensteinse een bezit van het Duitse huis Palts-Neuburg. Twee dorpen, voor elkaar buitenland, in een regio waar Tachtigjarige en Dertigjarige oorlog elkaar raakten. Net zoals tijdens de huidige vluchtelingencrisis werden de menselijke waarden op de proef gesteld. En net zoals nu, weerhielden grenzen niemand om een veilig thuis te zoeken.

In oktober 1635 overleed in Veghel de Udense Elisabeth Leesten, een "vluchtelinge". Zij had huis en haard verlaten voor de wreedheden van de keizerlijke soldaten die eind oktober het Ravensteinse de stuipen op het lijf joegen. Met Gennep als uitvalsbasis terroriseerden de Kroaten van generaal Ottavio Piccolomini nietsontziend het Maas- en Peelgebied. "So hebben die Crauwaten op Volckel over 22 huijsluy iammerlijck sonder genaden doot geslagen ende ettelijck gevangen" schreef de Udense pastoor in het kerkregister.

De gruwelijkheden in Volkel deden een deel van de Udenaren de benen nemen. Ze vonden van oktober tot december een veilig onderkomen in de Meierij. Veghelaren boden onderdak aan mensen uit Uden, Gassel en Neerloon. Niet iedereen keerde terug naar huis. Acht vluchtelingen bliezen hun laatste adem uit in ballingschap. Onder hen ouden van dagen, gebrekkig of bezweken door extreme uitputting of besmettelijke ziektes.

Ondertussen slaagden de Veghelaren er in om bij Piccolomini een sauvegarde te krijgen, een vrijbrief die bescherming bood tegen zijn Kroatenleger. Het dorp had daar diep voor in de buidel moeten tasten. De keizerlijke Kroaten vochten dan wel voor katholieke Spaanse zijde, maar vertrouwen deden de Veghelaren hen allerminst. Ze zochten hun heil in Sint-Oedenrode. en vroegen de schout van Peelland of "die van Roy ons hier soude comen helpen wacken voor de Krouaten". Over solidariteit gesproken.

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:
Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
De beste verhalen via e-mail ontvangen?



woensdag 24 februari 2016

Het gaat om praktisch en klantvriendelijk

...De samenvoeging als hamerstuk: oud-Burgemeester Kooijmans van Erp overhandigt de Erpse voorzittershamer aan de nieuwe burgemeester Keijzer... 
Het is tweeëntwintig jaar geleden, dat de zelfstandige gemeente Erp ophoudt te bestaan. Erp gaat samen met Veghel en delen van Uden en Sint-Oedenrode één gemeente vormen. Het is een uitwerking van de commissie Schampers die de provincie Noord-Brabant het advies geeft de centrumgemeenten (o.a. Oss, Uden, Veghel) te versterken. 

Soepel gaat het niet, omdat allerlei politieke belangen een rol spelen. Vanaf 1991 zijn Erp en Boekel plannen aan het vormen om samen te gaan. In de Tweede Kamer wordt dit plan in 1993 afgeschoten. Zowel PvdA, D66, GroenLinks als VVD stemmen voor versterking van de krachtige industriegemeente Veghel. VVD-er Franssen: "De oriëntaties van Erp op Veghel zijn voluit aanwezig. Erp heeft bovendien een industriële oriëntatie en zou bij een gemeente als Veghel niet misstaan". 

Grote teleurstelling bij de Erpse gemeenteraadsfracties. Boekel heeft het nakijken. In de Eerste Kamer is het wetsvoorstel Erp-Veghel een hamerstuk. In sneltreinvaart wordt de herindeling vier maanden later een feit en treedt de doortastende Keijzer als burgemeester aan. De bevolking loopt niet te hoop, zoals de politiek constateert. De ronde van het Brabants Dagblad door Erp levert weinig spectaculaire sentimenten op: "Ik denk dat het beter is, omdat iedereen met winkelen en schoolgaan gericht is op Veghel" en "Alle ondernemers hier zijn blij dat het toch Veghel is geworden, want het ondernemersklimaat daar is veel beter dan hier in Erp". 

Wanneer BD in 2007 een tweede ronde door Erp houdt, zijn de reacties positef over de wijze waarop zaken professioneel geregeld worden, het ondernemersklimaat en de investering in de kleine kernen. BD concludeert: Erp is goed af met Veghel. En zoals een Erpenaar verwoorde: "De hechte samenleving van vroeger is gebleven en is misschien zelfs nog hechter geworden". Heeft burgemeester Keijzer dan toch gelijk? Keijzer noemt de sentimenten van herindeling "inhoud en diepte die geen eeuwigheidswaarde heeft. Maar de plaats waar het gemeentehuis staat is echt niet zo belangrijk, want hoe vaak moet een mens daar nou heen? Een praktisch en klantvriendelijk bestuur, daar gaat het om".

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:
Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
De beste verhalen via e-mail ontvangen?







woensdag 27 januari 2016

Heesch op stoom!

...met de stoomtram naar Oss...
Nee, dit verhaal gaat niet over een dramatisch verlopen demonstratie in Heesch, compleet met knallen, rookwolken en politiemensen die moeten voorkomen dat de meute het raadhuis bestormt. Er zijn hier in 1885 geen vluchtelingen, geen COA en geen relschoppers. Er is wel rook te zien, maar die komt van een stoomtuig dat een nieuwe tijd aankondigt.

Eigenlijk begint het allemaal met de ingebruikname van het spoortraject Tilburg - ’s-Hertogenbosch – Oss – Nijmegen in 1881. De stoomtrein zal Noordoost-Brabant ontsluiten, maar dan moeten de stations wel bereikbaar zijn. Ja, je kunt te voet of met paard en wagen van Heesch naar Oss, maar sinds kort kent Nederland ook de stoomtram. De eerste reed in 1879 van Den Haag naar Scheveningen. 

Sindsdien duiken overal bedrijfjes op die stoomtramlijnen willen aanleggen en exploiteren. In de Meierij is sprake van twee ambitieuze projecten: een lijn van Tilburg via Oisterwijk, Haaren en Den Dungen naar Oss en Lithoijen, en eentje van ’s-Hertogenbosch via Hintham, Heeswijk en Veghel naar Helmond. Burgemeester Festen van Heeswijk speelt een belangrijke rol in dit wereldje.

In het voorjaar van 1881 ontvangt de gemeenteraad van Heesch vanuit België een verzoek om toestemming voor een tramlijn tussen Oss en Veghel. Het voertuig zal hooguit 15 kilometer per uur rijden, verzekeren de aanvragers. Jammer genoeg laten de Belgen niets meer van zich horen. Dan adviseert de burgemeester de raad om in zee te gaan met zijn Heeswijkse collega, die toch weer handelt namens een Belgisch vervoerbedrijf. Festen bewerkt ook het provinciaal bestuur en de gemeenten Oss, Nistelrode en Veghel. Zo kan de belangrijke tramlijn ’s-Hertogenbosch-Veghel-Helmond vanuit Veghel een aansluiting krijgen op het spoorwegnet in Oss.

Al in 1882 gaat de Heesche raad akkoord met de aanleg van de tramlijn en ruim twee jaar later wordt er proefgereden. Het traject Oss-Veghel komt op 19 januari 1885 officieel in bedrijf. Vanaf dan kun je vanaf het gloednieuwe Stationsplein in Heesch in een kwartier naar Oss reizen en naar Veghel in een uur. Maar de invloed van de boeren blijft groot: de tram mag geen stoom afblazen tijdens het inhalen van een voertuig, bespannen met één of meer paarden! De dieren zouden kunnen schrikken…

Dit verhaal verscheen eerder in Brabants Dagblad

AANVULLING: Via twitter werden wij gewezen op deze site:
zou de "locomotief " zijn gebouwd in machinefabriek Backer en Reub uit Breda?.

Geschreven door: 
Henk Buijks

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Toen een auto nog niet gewoon was
- De Hertogswetering
De beste verhalen via e-mail ontvangen?



maandag 11 januari 2016

Tragische lijkroof gesneuvelde soldaat in 1940

In Zijtaart in de gemeente Veghel staat langs de Zuid-Willemsvaart sinds 1941 een oorlogsmonument voor zes Nederlandse militairen van het 17e Regiment Infanterie, die al één dag na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland, op 11 mei 1940 in de strijd tegen de Duitse bezetter zijn gesneuveld. Meer over deze gevechtshandelingen kun je lezen op deze website.


Soldaat Piet Vogelsangs uit Bakel
Onderaan op dit monument staat de naam van de 27-jarige soldaat P. Vogelsangs. Ook in Gemert staat de naam van Piet Vogelsangs op het herdenkingsmonument, op de spiraal onder de witgranieten Vredesmaagd.

Piet (Petrus Antonius Albertus) Vogelsangs was geboren op 22 november 1912 te Sambeek. Zijn vader was Johannes Vogelsangs en zijn moeder Huberdina P. Arts. Hij woonde en werkte bij zijn ouders op de boerderij in Bakel in de buurtschap Overschot, maar had daarvoor ook elders als boerenknecht gewerkt. Of hij een vriendin had of verloofd was, weten we niet, maar hij was niet getrouwd. Zijn graf bevindt zich op de RK begraafplaats te Bakel.
 ...https://oorlogsgravenstichting.nl   RK begraafplaats te Bakel, vak/rij/nummer 2...
Over wat er met het stoffelijk overschot van de op 11 mei 1940 gesneuvelde soldaat Piet Vogelsangs gebeurde, gaat dit verhaal. Een openbaar geworden strafzaak in hoger beroep voor het Gerechtshof in ’s-Hertogenbosch uit 1940, geeft aan de hand van de verklaringen van getuigen en de verdachte een kijk op wat er zich afspeelde, die 1e Pinksterdag op 12 mei.

Uit een proces-verbaal van de gemeentepolitie van Veghel van 24 mei 1940, blijkt dat het stoffelijk overschot van Piet Vogelsangs ’s avonds op 12 mei 1940 is overgebracht naar het lijkenhuisje op het RK kerkhof te Eerde onder Veghel. Het was de rijksveldwachter in Veghel op die 1e Pinksterdag omstreeks 8 uur verteld dat het zakhorloge dat de soldaat bij zich droeg, zou zijn ontvreemd. Hoe hij aan deze informatie kwam, vertelt het proces-verbaal niet, maar geruchten kunnen snel gaan in een kleine gemeenschap… Bij de kistlegging van het stoffelijk overschot op 14 mei werd geconstateerd dat er nog een stuk horloge ketting aan het horlogezakje in de broek van de overledene hing en dat er geen horloge meer in zat. Tijdens de begrafenis op 15 mei op het RK kerkhof in Eerde informeerde de veldwachter bij de familie of hun zoon een horloge bij zich had gedragen, waarop zij bevestigend antwoordden. Vraag was of het horloge vóór of na het overlijden van de soldaat ontvreemd was. De politie probeerde verdachte uit zijn tent te lokken. Op 17 mei was er door de burgemeester van Veghel in overleg met de Duitse autoriteiten een bekendmaking uitgevaardigd over de onmiddellijke aangifte van gewonde soldaten, lijken van soldaten en militaire uitrusting. Een exemplaar hiervan werd diezelfde avond nog door de politie bij het ouderlijk huis van de verdachte thuis uitgereikt en mondeling toegelicht. Maar dit was blijkbaar geen reden voor verdachte om het horloge van de gesneuvelde soldaat meteen aan te geven…


Verdachte en zijn vader kregen het blijkbaar toch een beetje benauwd en zochten trucs om de verdenking bij de politie weg te nemen. De vader van verdachte kwam op zondag 19 mei twee doosjes scherpe geweerpatronen bij de politie inleveren, waarover hij verklaarde ‘dat hij deze had gevonden in de omgeving van zijn woning’. Toen op dinsdag 21 mei de politie de verdachte met vader en zijn zussen in de buurt van de boerderij in de gaten hielden, riep de verdachte tegen de politie ‘dat hij nog militaire goederen in zijn bezit had’. Die zouden door iemand uit Veghel op een zandweg zijn neergelegd en verdachte had deze bij hen in de stal gelegd. Verdachte overhandigde toen aan de ene politieagent een paar onderdelen van een machinegeweer en een leren patroontas. De andere politieagent vroeg toen weer aan verdachte of hij soms nog meer goederen van militairen in zijn bezit had, waarop hij ontkennend antwoordde. ‘Alstoen vroegen wij verbalisanten, om ons het horloge ter hand te stellen hetwelk hij had ontvreemd van den Hollandschen soldaat Vogelsangs die was gesneuvelde nabij de Boterpad vlak bij hem in de buurt. Hierop antwoordde de verdachte ‘O ja die heb ik nog en die zal ik wel even halen, waarop hij bedoelde horloge van een opkamer uit zijn woning haalde, en aan ons verbalisanten overhandigde’.

 ‘Ik zal het maar vatten, want als ik het niet vat, dan vat het toch een ander ‘

De politie stelde nu een officieel onderzoek in. Getuigen werden op 22 mei door de politie verhoord. De 65-jarige buurman van de verdachte, verklaarde dat hij zich met verdachte en nog vijf andere mannen (buurtbewoners en broers verdachte) op 1e Pinksterdag 12 mei 1940 omstreeks half 7 ophield op het Boterpad in de buurtschap Doornhoek onder Veghel. Ze hadden horen zeggen dat er ter plaatse een soldaat was doodgeschoten, en dat deze daar in een weiland lag. Op een afstand van ongeveer 9 à 10 meter zagen zij in een sloot langs een weiland een persoon liggen in soldaten uniform. De soldaat lag geheel bebloed op zijn rug dood in de sloot. Een paar meter van die dode soldaat lagen twee zakboekjes, welke door de andere mannen die bij hem waren, werden opgeraapt en bekeken. Wat ze er verder mee hebben gedaan, weet hij niet. Toen zij allen bij de dode soldaat stonden, zag hij dat verdachte een horloge uit het horlogezakje van die dode soldaat haalde en het horloge even bekeek. Aan het horlogezakje hing nog een stuk van de een horlogeketting, die vermoedelijk van te voren stuk was. Hij had niet gezien dat verdachte de horlogeketting heeft stukgetrokken. De verdachte stak het horloge in zijn zak en is met zijn broers naar huis gegaan.
Een andere getuige uit het gezelschap meldde dat één van de zakboekjes toebehoorde aan soldaat Petrus A.A. Vogelsangs uit Bakel. Hij was nog even een eindje doorgelopen om te kijken of er nog meer dode of gewonde soldaten lagen, maar had verder niemand aangetroffen. De broer van verdachte verklaarde dat de sloot, waarin de soldaat werd aangetroffen, geheel droog was.

Alle verklaringen wezen één verdachte aan, de 34-jarige boer uit Veghel. Hier kunt u een fragment lezen uit de verklaring van de verdachte zelf:


Bij het invoegteken staat in de marge:


De burgemeester van Veghel die op verzoek van de Officier van Justitie inlichtingen over de verdachte verschafte, gaf aan dat hij geen dronkaard was en niet onder invloed was van sterke drank tijdens het vergrijp. Hij stond in de gemeente niet ongunstig bekend, en zijn financiële toestand was niet slecht. Hij was niet getrouwd en woonde bij zijn vader, die eigenaar was van een boerderij.

Vonnis Arrondissementsrechtbank ’s-Hertogenbosch: schuldig aan diefstal en gevangenisstraf 2 jaar

Op dezelfde dag dat het proces-verbaal was opgemaakt, op 24 mei, werd verdachte door de politie voorgeleid aan de Officier van Justitie en overgebracht naar het Huis van Bewaring in Den Bosch. Op 20 juni moest hij verschijnen voor de Arrondissementsrechtbank te ’s-Hertogenbosch. Het vonnis van de rechtbank werd op 4 juli 1940 uitgesproken: schuldig aan diefstal en een gevangenisstraf van 2 jaar. Een zeer strenge straf werd gerechtvaardigd omdat hij zelfs na de uitreiking van de bekendmaking van de burgemeester van 17 mei bij hem thuis niet uit zich zelf aangifte van het horloge had gedaan. De brief van de Reclassering aan de Rechtbank van 14 juni 1940, die verzachtende omstandigheden voor verdachte aanvoerde, had niet tot strafvermindering geleid. Hier een fragment uit deze brief. ‘Hoe onsympathiek lijkroof ook is’ en ‘Fijngevoeligheid, maar dit is veelal niet de hoofddeugd van een boer’. Hier een fragment uit deze brief:


  In hoger beroep bij het Gerechtshof

Op 26 augustus 1940 ging de veroordeelde in hoger beroep bij het Gerechtshof in Den Bosch. Zijn raadsman voerde familieomstandigheden als verzachtende omstandigheden aan in zijn brief aan de Edel Groot Achtbare Heeren. In het procesdossier van het Gerechtshof treffen we daarnaast brieven aan van oude werkgevers, die ontlastende verklaringen over het gedrag van de schuldige van vóór zijn veroordeling aflegden. Deze varieerden van ‘een sterk en ijverig werkman op wiens gedrag hij niets wist aan te merken, terwijl hij speciaal op het gebied van oneerlijkheid zelfs geen spoor heef kunnen ontdekken’ tot ‘als melkrijder bij de stoomzuivelfabriek gedurende acht jaar, een zeer eerlijk man, al de gelden der leden heeft afgedragen, dat al die jaren op geen enkele wijze op genoemde is aan te merken’.

Ook al bleef de jonge boer schuldig aan de diefstal, uiteindelijkheden leidden de omstandigheden van de dader tot een half jaar strafvermindering.
Hier een fragment uit het arrest van het Gerechtshof op 9 september 1940


Ik moet even terugdenken aan de woorden van de Reclassering in 1940.

Geschreven door:
Annemarie van Geloven

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Bij de brandweer
- Paniek op de Zeedijk van Oijen

De beste verhalen via e-mail ontvangen?



NOOT: In aansluiting op de reactie van Marc van den Berkmortel, hierbij een krantenartikel uit de Tilburgsche Courant van 28 mei 1940 over de horlogeroof: 


vrijdag 7 november 2014

Hack de Brabantse erfgoedcollecties!

...blik op de gemeentehaven, achter de wapperende was, rond 1957...
Hoe ontsluit je digitale erfgoedcollecties beter? Cubiss probeert dit samen met de Brabantse bibliotheken en Erfgoed Brabant op zaterdag 8 november 2014 door middel van een een Hack-a-LOD. In de CHV fabriek in Veghel worden ontwikkelaars uitgedaagd om op basis van Linked Open Data toepassingen te ontwikkelen die uiteindelijk ten goede moeten komen aan de Brabantse burger.

De naam Hack-a-LOD staat voor een Hackathon die draait om Linked Open Data. Een hackathon is een bijeenkomst van software- en website-ontwikkelaars om samen aan projecten te werken. Het evenement maakt deel uit van het project ‘Brabantse Collecties en Content’, dat als doel heeft digitale erfgoedcollecties beter te ontsluiten en te delen met belangstellende Brabantse burgers. De hackathon wordt georganiseerd omdat het aanbieden van gelinkte data pas interessant wordt als er toepassingen op gemaakt worden.

...prinselijk bezoek aan CHV in 1949...

Aan de hand van vier uitdagingen (challenges) gaan deelnemers aan de slag met de volgende zaken:
1: Toon de meerwaarde aan van linked data in een toepassing
2: Creëer een visueel aantrekkelijke toepassing met linked data
3: Creëer een toepassing met linked data voor een specifieke doelgroep
4: Creëer een toepassing die de mogelijkheid geeft om linked data te verrijken en contextualiseren

Een jury beoordeelt de toepassingen, waarna degene die de beste toepassing heeft bedacht die in de toekomst mag doorontwikkelen. Aan de beste ontwikkelaars van de dag worden prijzen uitgeloofd, varierend van een geldbedrag tot een Google Glass. Meer informatie vind je hier: http://www.hackalod.com/

Tijdens deze bijeenkomst zijn er ter inspiratie op een multitouchtafel historische foto's te zien - afkomstig van het BHIC - van het CHV terrein in Veghel. Zoals de foto's die hier boven in de blog zijn te zien en deze:

...de haven in de jaren tachtig van de vorige eeuw...
Vind je dit interessant? Lees dan ook:

woensdag 5 november 2014

Van opgezette skeletten tot de Veghelse Marsfabriek

De middeleeuwse galg op de grens van Erp, Veghel en Lieshout, gelegen op een prehistorische grafheuvel
Hoe krijg je kinderen geïnteresseerd in de geschiedenis van hun eigen land, stad of dorp? Het vak dat leerlingen op school vaak saai of oubollig vinden, is sinds de laatste paar jaren aan een opmars begonnen. Zo verscheen de landelijke canon van Nederland op www.entoen.nu. 

Ook zoetekauwen kunnen hun hart ophalen bij de Veghelse canon!

In navolging daarvan zijn ook regionale canons ontwikkeld, zoals de Canon van Grave. Onlangs hebben de heemkundekringen van Veghel en Erp de handen ineen geslagen om ook zo'n canon voor die plaatsen in elkaar te zetten. En dat is gelukt! De geschiedenis van Veghel en Erp kun je vanaf nu bewonderen in 39 vensters, variërend van prehistorische grafheuvels, Romeinse boerderijen tot de Veghelse Marsfabriek en de aanleg van de A50 enkele jaren geleden. Hieronder plaatsen wij enkele hoogtepunten van deze nieuwe Brabantse canon.

Kaartende skeletten?
Dominee Stephanus Hanewinckel
De alom bekende Brabantse dominee Stephanus Hanewinckel heeft tijdens zijn reizen ook het dorp Erp aangedaan. Hij vond het dorp aanvankelijk niet belangrijk genoeg, maar toch deed hij er een bijzondere ontdekking.

In Den Bosch had de dominee namelijk een rariteitenkabinet bezocht, waar drie skeletten zaten te kaarten, met het bier in hun hand. Deze drie bleken de gebroeders Hendrix uit Erp te zijn, die ook wel de 'Beren van Erp' werden genoemd. Volgens Hanewinckel betekent een beer een 'schreeuwlelijkerd.'
Rond 1665 hadden de Beren verschillende huizen en winkels in Nuenen, Sint-Oedenrode en Schijndel geplunderd en zelfs iemand vermoord. Ze werden veroordeeld tot de doodstraf en na hun dood werden hun skeletten als afschrikwekkend voorbeeld in het rariteitenkabinet gezet.

Nog enkele hoogtepunten...
Op de website van de Regio Canon Veghel kun je zelf lekker snuffelen in de uitgebreide canonslinger, maar ook de volgende voorbeelden willen we jullie niet onthouden. Wat dacht je van het oudste handschrift over Veghel, een oorlogsmonument voor Veghelse joden en echte traditionele klederdracht?

Rond 1225 wordt 'Vehchele' voor het eerst genoemd

Traditionele Veghelse klederdracht rond 1900

De Veghelse synagoge: nu een monument voor overleden Veghelse joden

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Canon van Grave feestelijk 'afgeschoten' 
- Geschiedenis door Brabantse bril


maandag 4 augustus 2014

Hamsteren tijdens de Eerste Wereldoorlog

…Bakker Ketelaars wordt per brief door de burgemeester van Veghel op de hoogte gebracht van zijn straf…
In Veghel krijgt bakker Ketelaars een maand lang géén nieuwe grondstoffen van de Centrale Broodcommissie vanwege het achterhouden van broodkaarten, bedoeld voor zijn klanten. Deze pittige straf komt voort uit de eis van de overheid om in elke gemeente een zogenaamd Levensmiddelenbedrijf te installeren om levensmiddelen zo eerlijk mogelijk te verdelen tijdens de oorlog. 

Door de komst van Belgische vluchtelingen, de beperkte handelsmogelijkheden en de permanente mobilisatie langs de grensstreken lopen de voedseltekorten snel op. Er wordt massaal ‘gehamsterd’ door de Nederlandse bevolking. Kelders en kasten worden volgepropt om de schaarste in het land voor te zijn. De overheid grijpt haastig in om de orde te blijven handhaven. Dit leidt onder meer tot de Onteigeningswet van 1914. De burgemeester is daarmee gemachtigd levensmiddelen, huishoudelijke artikelen en brandstoffen te ‘annexeren’ en in te grijpen bij onredelijke opdrijving van prijzen. Daarnaast komt er ook een uitvoerverbod. Omdat de import sterk bemoeilijkt wordt door de oorlog is het zaak de gehele productie uit eigen land beschikbaar te houden voor de eigen bevolking.

Nieuw broodrecept 
Al voor de officiële aanstelling van het levensmiddelenbedrijf Veghel op 1 november 1916 neemt burgemeester Völker de nodige maatregelen. Om inbeslagname van roggebrood te voorkomen eist hij van de bakkerijen zuinig om te gaan met de voorraden rogge. Namens de minister van Landbouw, Nijverheid en Handel komt hij met de mededeling dat vanaf heden (27 januari 1915) de samenstelling van het mengsel van roggebrood voortaan voor de helft uit rogge en de helft uit tarwe moet bestaan. Hierdoor wordt de geringe voorraad rogge zo spaarzaam mogelijk gebruikt.

...de burgemeester informeert alle bakkers uit Veghel over het besluit tot wijziging van de samenstelling van roggebrood...
Behalve het roggebrood is het Levensmiddelenbedrijf ook verantwoordelijk voor de verdeling van kaarsen en schemerlichten, zeep, eierkolen, zuivel, kleding en schoeisel. Uit een bestellijst blijkt dat met name de veehouders een streepje voor hadden. Zij krijgen veruit de meeste kaarsen – vijfhonderd pakken in totaal - om ook in het donker te kunnen werken met hun vee.

In de laatste twee jaren van de oorlog is de schaarste het grootst en draait het Levensmiddelenbedrijf op volle toeren. Vanaf 1920 geraken de meeste levensmiddelen weer terug in de vrije handel. Pas op 30 oktober 1923 wordt het levensmiddelenbedrijf Veghel opgeheven.

Deze weken verschijnt er elke maandag een blog over de Eerste Wereldoorlog in Brabant. Houd de weblog in de gaten en maak kennis met Brabantse zaken tijdens de Eerste Wereldoorlog!

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Brabantse zaken tijdens de Eerste Wereldoorlog
- Klompen voor 30 punten


vrijdag 25 april 2014

Feestvierend Brabant eind jaren vijftig in beeld

...Leve zal ze lang onze Koningin zo zij het...
Ooit vierden we met z'n allen op 18 juni Waterloodag maar dat is inmiddels in de vergetelheid geraakt. Hoe anders zal het gaan met Koningsdag, ter ere van staatshoofd Willem-Alexander? Want niet ieder feestje wordt zo maar een nationale feestdag.

Nog voor de ‘echte Koninginnedag’ werd op 31 augustus 1885 de eerste 'Prinsessedag' georganiseerd, op de vijfde verjaardag van prinses Wilhelmina. Een hoofdredacteur van een lokale krant in Utrecht wilde met dit initiatief de nationale eenheid benadrukken. In de jaren erna werd deze Prinsessedag overgenomen door andere plaatsen. Na de dood van koning Willem III in 1890 werd in 1891 de eerste Koninginnedag gevierd. Aanvankelijk vooral bedoeld voor kinderen van koningshuisgezinde Nederlanders.

...niet alleen jong maar ook oud aan het zaklopen...
Want in die jaren voor de Tweede Wereldoorlog ondervond Koninginnedag zware concurrentie van de Dag van de Arbeid. Dat de antimonarchistische SDAP Koninginnedag zou vieren, was niet denkbaar. Pas na de oorlog werd Koninginnedag een feestdag voor alle Nederlanders. Vanaf 1949 op 30 april, de verjaardag van (dan) koningin Juliana, die ook begon met het defilé op Paleis Soestdijk.

...kegelen onder toeziend oog...
Met de komst van koningin Beatrix in 1980 bleef 30 april de datum voor Koninginnedag. Maar niet langer met een defilé maar bezoeken aan het land. Na 33 jaar vond vorig jaar de laatste Koninginnedag plaats en is het nu tijd voor Koningsdag, ter ere van Willem-Alexander. Op de laatste vrijdag voor Koningsdag vinden de Koningsspelen plaats; een sportdag voor scholen. Koningsdag is in september 2013 opgenomen op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed.

...straattheater bekeken door meisjes met vlechten en strikken...
Bij het BHIC hebben we prachtige foto's van de viering van koninginnedag, uit verschillende plaatsen, in uiteenlopende jaren. Dit keer hebben we ervoor gekozen een paar foto's te laten zien uit dezelfde plaats (Veghel), uit hetzelfde jaar (1959). Een mooi tijdbeeld van feestvierend Brabant, eind jaren vijftig.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Koninginnedag 1923?
- Lang leve de Koningin!

woensdag 2 april 2014

Ook watermoor en spinnewiel zijn online te traceren

BHIC zet 35.000 notariële akten online erbij. Duizenden testamenten, boedelbeschrijvingen en huwelijksvoorwaarden uit de 18e en 19e eeuw. Wat je daar allemaal kunt vinden? Een boedelbeschrijving bijvoorbeeld, die een indruk geeft van de huisraad; gebruiksvoorwerpen en voorraden van een doorsnee boerengezin in Eerde onder Veghel.

Adriana Verbakel (ook wel van Bakel genoemd) woonde met haar man Johannes Eimertzoon van den Oever en kinderen in Eerde onder Veghel. Kadastraal onderzoek leidde naar het huidige adres Kapelstraat 16.

...het rode pijltje geeft het perceel aan...
Haar echtgenoot Johannes van den Oever had op 1 mei 1857 op 60-jarige leeftijd zijn laatste adem uitgeblazen.
...de overlijdensakte van Johannes...
Adriana bleef met twee jonge kinderen achter; Lambertus (15) en Johanna van den Oever (13) Daarom moest er een boedelbeschrijving worden opgemaakt om de waarde van de nalatenschap te bepalen. En zij liet de notaris met twee getuigen aan huis komen om alle gemeenschappelijke goederen vast te laten leggen. Om negen uur ’s morgens stond de notaris al op de stoep bij de weduwe. Ook haar zwager Lambertus van den Oever uit Nistelrode was van de partij als toeziend voogd over de minderjarige kinderen van zijn broer.

Na opsomming van de onroerende goederen, zoals het huis, schuur, erf, tuin, bouw- en weilanden waant de lezer met een beetje fantasie zich in het Open Luchtmuseum als de notaris de roerende goederen gaat opsommen. De twee koebeesten vertegenwoordigen met hun waarde van 70 gulden het grootste aandeel in de totale waarde van de inboedel van 200 gulden. In deze tijd zou die inboedel bijna 2000 euro waard zijn. Maar toen was er nog geen moderne elektronica.
...uit de boedelinventaris...
In het woonhuis: een kast; een klok; twee kastenbedden met peuluw, kussens, dekens en lakens; een rek met twintig witte borden; twee tinnen schotels; twee koperen koffijpotten en een gieter; schap, tang en watermoor; koperen beddepan; koperen kook[k]etel; linnen pellen en dergelijke in de kast; zes stoelen en eene tafel; spiegel en bedgordijnen; tinnen lepels, vorken en messen; een partij gesponnen garen.


In de kamer en op de goot: een partij aardappelen en eene spinnewiel; tob, stand (melk- of waterton) en baktrog; potten en roomzeef in de kelder.

Op den zolder: een partij rogge, haver en erwten.

In den stal: eene koe en eene maal (jonge koe) die samen 70 gulden waard waren; een partij hooi en stroo; schup en riek en vijf kippen; aardkar en ossentuigen; een partij mest.

Overige: de te velde staande rogge; manskleeden; een kruiwagen; koolton

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Mag ik alsjeblief naar huis?
- Dagboek gaat nu voor je open