Posts tonen met het label Vluchtoord. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Vluchtoord. Alle posts tonen

woensdag 20 april 2016

Belgisch dorp verrijst op Udense hei

...Op 12 februari 1915 arriveren de eerste Belgische vluchtelingen vanuit Baarle-Nassau in het Udense Vluchtoord, het 'Belgische dorp' op de Udense heide...
Sinds 1915 heeft Uden een naam hoog te houden als het om vluchtelingenopvang gaat. Het neutrale Nederland krijgt tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) een grote vluchtelingenstroom te verwerken. Op de vlucht voor Duits geweld, klopt een miljoen Belgen aan voor asiel. Als blijkt dat de particuliere initiatieven de vluchtelingenstroom niet aan kunnen, grijpt de regering in. 

De vluchtelingen worden overgebracht naar barakkenkampen of 'Belgische dorpen'. Die zijn voorzien van een school, een postkantoor, een ziekenhuis, een kerk en soms zelfs een bioscoop. De Udense burgemeester Thijssen stelt direct zijn gemeente kandidaat voor de vestiging van zo'n 'vluchtdorp'. Ook de regeringscommissaris, jonkheer Ruys de Beerenbrouck, acht Uden geschikt om Belgische vluchtelingen op te nemen. Enkele duizenden, als het mogelijk is. Meer dan het totaal aantal inwoners van Uden!

De Udense raad is huiverig voor onrust en veiligheidsproblemen. Pas na een besloten raadsvergadering waar Ruys de Beerenbrouck toezeggingen doet, stemt de raad in. Het plaatselijke bedrijfsleven ziet wel brood in de komst van de Belgen. De locatie voor het 'vluchtdorp' is een stuk heide ten noorden van het dorp aan de klinkerweg Uden-Zeeland. In januari 1915 wordt in een mum van een tijd een compleet barakkendorp uit de grond gestampt.

In februari nadert het z'n voltooing. Een journalist schrijft: '...al heeft de ondervinding nog niet geleerd, dat het hier gevolgde systeem aan alle verwachtingen voldoet, toch zal een vluchtige schets van de in deeling van het onafzienbare terrein en de doelmatige inrichting der ontelbare hallen doen begrijpen met welk een practischen, nauwgezetten zin men hier is te werk gegaan.' De withouten woonbarakken ogen somber 'maar het oog bedriegt zich daarin, want zoodra men binnentreedt, voelt men als 't ware den open hemel boven zich, zoo vrij en hoog glooien de daken.'

Praktisch en schoon zijn de uitganspunten, met enige vorm van privacy. Uden is klaar om vluchtelingen op te vangen. Op 12 februari 1915 arriveren de eerste 28 vluchtelingen uit Baarle-Nassau in het Vluchtoord. De komende jaren zal de Udense heide hun thuis, hun Vluchtoord worden.

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:
Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
De beste verhalen via e-mail ontvangen?

woensdag 25 februari 2015

Vluchtoord in Uden: 100 jaar later

...een kijkje in het alledaagse leven van de Belgische vluchtelingen...

Honderd jaar geleden werd in Uden een vluchtelingenkamp voor Belgen geopend. Zij waren uitgeweken voor de Eerste Wereldoorlog en vonden in Uden een veilig onderkomen. Hoe ze waren gehuistvest, wat ze deden en hoe hun leven eruit zag, is te zien in een tentoonstelling in de bibliotheek in Uden. 
Afgelopen week werd de expositie van Stichting C geopend en voorafgaand aan de opening presenteerde burgemeester Henk Hellegers - en lid van de heemkundekring - het boek dat hij schreef samen met de Heemkundekring Uden. Tijdens de opening werd door de burgemeester geklonken met nazaten van Vlaamse vluchtelingen en de burgemeesters van Landerd en het Vlaamse Turnhout het glas.
In de expositie is te zien hoe het leven er in dit speciale 'dorp' met duizenden en duizenden Belgen er aan toeging. Met eigen punten konden mensen spullen kopen in hun winkel. Ook was er een eigen kerk en werden er bijvoorbeeld wielerwedstrijden gehouden. De expositie geeft een mooi inkijkje in het leven van de Belgische vluchtelingen. De grote maquettes van de barakken spreken meer tot de verbeelding, evenals een schaalmodel van het Udense treinstation. Verder worden er tien politieke oorlogsprenten getoond uit de Nieuwe Amsterdammer 1915-1919 van onder meer Jan Sluijters. Belangstellenden kunnen de tentoonstelling in de grote ruimte onder de bibliotheek tot 3 april gratis bezoeken.
Ook op onze site www.bhic.nl vind je veel informatie en foto's over Vluchtoord. Kijk maar eens hier. Verder besteedde ook de NOS aandacht aan dit bijzondere onderwerp.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

woensdag 13 maart 2013

Voor wat het waard is: klompen voor 30 punten

Harmonie Peter Benoit van Vluchtoord Uden in 1917 (BHIC, nr. 1219-008913)

Dat Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal bleef, wil niet zeggen dat die oorlog ongemerkt aan ons voorbij is gegaan. Niet in de laatste plaats omdat vele tienduizenden Belgische vluchtelingen tussen onze landsgrenzen een veilig heenkomen zochten. In eerste instantie werden zij nog opgevangen door lokale vluchtelingencomité's en ondergebracht bij particulieren, maar al snel werd het aantal vluchtelingen te groot en ook wilde de overheid onrust en bijvoorbeeld relletjes voorkomen. Vanaf 1915 werden daarom steeds meer Belgen centraal opgevangen in 'kampen', officieel 'vluchtoorden' genoemd. Want het woord 'kamp' klinkt zo naar.

Belgen in Uden
Ook in Uden kwam zo'n vluchtoord, waar maximaal 10.000 mensen konden wonen. Het maximaal aantal daadwerkelijke bewoners op enig moment bedroeg trouwens minder, zo'n 7.000. Half februari 1915 kwamen de eerste bewoners aan.

Dit 'Belgische dorp in Nederland' was bijna een echt dorp, met woonbarakken, een kerk, ziekenzaal, winkel, kledingsdienst, onderwijs, een postkantoor en werkplaatsen. En er was ook een eigen betaalmiddel, gebaseerd op punten. En flink wat van die punten worden nog altijd bewaard op het BHIC, in het archief van het vluchtoord.

Vierkant in de boeken
De punten zijn van stevig karton en meestal vierkant. Er zijn 11 verschillende punten, met waarden tussen 1/4 punt en 100 punten. Een punt was 2 Nederlandse centen waard, dus met 100 punten had je 2 gulden in handen. Handig, zo'n puntensysteem, want de vluchtelingen mochten niet gaan werken in een Nederlandse fabriek, dus konden ook geen guldens verdienen om in hun levensonderhoud te voorzien. En met de in het vluchtoord verdiende punten konden ze gewoon terecht in de eigen winkels van het 'kamp'.

Dat er heel wat werd verdiend en weer uitgegeven, dat blijkt wel uit de boekhouding die bewaard is gebleven. Zo leren we dat ene Marie Krijnen in de week van 4 t/m 10 maart 1916 in totaal 53 punten verdiende met aardappels schillen. 8 Punten per dag, behalve op zondag, dan 5 punten. Uit heel andere stukken halen we wat ze daar voor kon kopen, zoals uit de lijst van verkochte goederen uit het kledinggmagazijn. Voor een paar klompen moesten Marie en haar mede-bewoners toch al snel 30 punten inleveren. Uit de maandoverzichten van de 'puntenwinkel' blijkt dat er sowieso veel punten werden uitgegeven aan schoeisel. Maar natuurlijk het meest aan levensmiddelen. Alhoewel rookbenodigdheden ook bijzonder in trek waren...

Vervalscht!
Je zou denken een prima puntensysteem, maar er werd (natuurlijk!) ook misbruik van gemaakt. Zo werden soms op grote schaal punten goedkoop opgekocht, vervolgens werden daar in de winkel producten voor ingekocht, die daarna buiten het vluchtoord met winst weer werden doorverkocht. Of wat te denken van valsmunterij (of moeten we zeggen valspunterij?) Herken jij tussen de punten hieronder de twee valse punten?


Meer lezen over de punten van Vluchtoord Uden? Ga dan naar de website van Louis Brounts, die in een boekje over allerlei aspecten van het kampleven schreef. Meer informatie over het vluchtoord vind je natuurlijk op de website van het BHIC. Of bekijk de inventaris van het vluchtoordarchief.

Dit vind je vast ook interessant
- Bijna dertig jaar 'geld uit de muur'
- Zilver voor de arme kindjes

woensdag 3 oktober 2012

Geschiedenis door Brabantse bril

...de Brabantse canon...
Blikken op Brabant heet de canon die specifiek over Brabant gaat. "Door de geschiedenis levend te houden, blijft die in ons collectieve geheugen", aldus gedeputeerde Brigite van Haaften van Cultuur en Samenleving bij de presentatie in Uden.


Op basisschool De Wijde Wereld te Uden is pas het boek Blikken op Brabant: De canon van Nederland in Noord-Brabants perspectief gepresenteerd. De vensters van de canon van Nederland zijn bij Blikken op Brabant telkens het uitgangspunt; deze nieuwe publicatie is een aanvulling op de nationale canon. Maar dan gezien door een Brabantse bril. 
Dat wil zeggen dat het landelijke venster over hunebedden nu haar aandacht verlegt naar de Brabantse grafheuvels. Ook de Eerste Wereldoorlog had in de zuidelijke provincies een andere, veel directere impact, met zijn honderdduizenden gevluchte Belgen en ingrijpende gevolgen van de 'Dodendraad'. Ook de geschiedenis van de bevrijding na de Tweede Wereldoorlog getuigt ervan hoe een blik uit het Brabantse venster toch echt iets anders laat zien dan in de canon van Nederland het geval is.
...venster uit Blikken op Brabant...
Wie de Brabantse canon goed bestudeert, komt het BHIC ook regelmatig tegen. Zoals hierboven met de foto van gijzelaars van het kamp in Sint-Michielsgestel. Dat geldt ook voor vensters over hoog water of Vluchtoord. Ook andere archieven hebben prachtige beelden aangeleverd waardoor de geschiedenis op een aansprekende en levendige manier wordt verteld en in beeld wordt gebracht. Of, in de woorden van Van Haaften: "De Brabantse canon is geschreven zodat de geschiedenis in de achtertuin van de mensen wordt gebracht."