Boekje open over burgemeester Verhagen

...P.A.Verhagen voor het monument van zeeheld Jan van Amstel...

Geregeld valt in Schijndel de naam Fundatie Verhagen als weldoener in een project of bij een evenement. Maar waar komt die fundatie eigenlijk vandaan? Henk van den Brand en Lex Kamp doken in de archieven bij het BHIC en ontrafelden een stuk van de Schijndelse historie.

De historische werkgroep van de Heemkundekring Schijndel ging op zoek naar de stichter van het ideële kerkgenootschap, Petrus Arnoldus Verhagen. Verhagen was burgemeester van Schijndel, van 1874 tot 1889. Hij was een treffend voorbeeld van die typische 19^de eeuwse weldoeners die de noden van hun dorpsgemeenschap kenden en op zoek gingen naar nieuwe mogelijkheden om schrijnende situaties een halt toe te roepen.

Het boekje gaat in op de jeugd van Petrus Arnoldus maar beschrijft ook de armenzorg in die dagen. Via de handboogschutterij Amicitia en het begin van Verhagen als grootgrondbezitter komt ook het burgemeesterschap van deze weldoener aan bod. Een succesvolle ambtsperiode want diverse leerlooierijen werden opgericht, de Botermijn werd gerealiseerd en de export van met name schoenen nam in die jaren flink toe.

...portret van burgemeester Verhagen...

Belangrijk is uiteraard het testament van de oud-burgemeester. Toen de ongehuwde Verhagen 75 jaar werd, besloot hij wat te doen met zijn bezittingen en vermogen; hij riep een fundatie (stichting) in het leven waaruit voor een lange periode goede werken konden worden gefinancierd. Verhagen overleed in 1905 op 82-jarige leeftijd maar zijn fundatie is nog altijd een levendig begrip in Schijndel. Het boekje over Verhagen is in te zien op de studiezaal in Den Bosch of verkrijgbaar via de Heemkundekring Schijndel.

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 

- Burgemeester per toeval

- Ze werkt te hard!

Biografie als tijdsbeeld: Rob van Roosbroeck

...Rob van Roosbroeck...

Het verdriet van België gaat over de omstreden historicus Rob van Roosbroeck - en enkelen van zijn tijdgenoten. Van Roosbroeck (1898-1988) groeit op in Antwerpen. Nadat hij na de Eerste Wereldoorlog wordt ontslagen als leraar, weet hij zich vervolgens op te werken tot één van de meest veelbelovende en productieve Vlaamse historici van het interbellum. Totdat de Tweede Wereldoorlog uitbreekt.

Tijdens de bezetting sluit Van Roosbroeck zich aan bij de Vlaamse SS. In die functie wordt hij onderwijsschepen van Groot-Antwerpen en hoogleraar aan de universiteit van Gent. Na de oorlog leeft Van Roosbroeck een paar jaar ondergedoken in Antwerpen; hij is dan inmiddels ter dood veroordeeld. In 1947 ontkomt hij naar Nederland. Onder talrijke pseudoniemen publiceert hij in Vlaamse dag- en weekbladen. Hij schrijft verscheidene historische studies. Van Roosbroeck overlijdt in 1988 in het Noord-Brabantse Oosterhout.

Armand van Nimmen schreef een indrukwekkende biografie over deze intrigerende man. Voor de totstandkoming van zijn boek reisde hij naar een groot aantal archieven en kwam zo onder meer ook bij het BHIC. Van Nimmen bekeek daar onder meer archiefstukken van het Zwart en Nationaal Front en de Vlaamse Beweging. Stukken die niet openbaar zijn maar die met een ontheffing - waarbij de onderzoeker akkoord gaat zich aan bepaalde voorwaarden te houden - wel kunnen worden ingezien.

Deze biografie blijft echter niet beperkt tot het leven van Rob van Roosbroeck, maar schildert ook de woelige tijden waarin bekende figuren zoals Jan-Albert Goris, Herman Vos en Lode Baekelmans, maar ook Cyriel Verschaeve en Jef Van de Wiele zijn pad kruisten. Op die manier krijgt de lezer een genuanceerd beeld hoe Van Roosbroeck ideologisch evolueerde van een linkse, pacifistische instelling tot een rechtse overtuiging, om zich tijdens de Tweede Wereldoorlog in de collaboratie te storten.

Voor het eerst wordt hier licht geworpen op de omstandigheden waarin Van Roosbroeck ondergedoken leefde en om den brode bleef publiceren onder verschillende schuilnamen. Ook zijn heropstanding als historicus in Vlaanderen, die grotendeels te danken was aan de steun van een aantal Duitse historici, komt uitgebreid aan bod.

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Een irritante lastpak en nog fout ook
- Leven naast het kamp

Boekentip: Wonen in Dammen en Mijnen

...Thuiswerkende schoenmakers in de zogenoemde Goudmijn (foto GAW)...

Waalwijk was vroeger bekend om haar schoen- en lederindustrie. Schoenmakers en looiersknechten werden er vanaf de tweede helft van de 19e eeuw met hun dikwijls grote gezinnen in kleine huisjes ondergebracht. Deze 'werkmanswoningen' stonden in de achtertuinen van de grote huizen aan de straat. Ze werden ontsloten door smalle paden die tussen de panden aan straat door liepen. Die paden werden 'dam' genoemd, soms kregen ze de naam 'mijn'.

Er zijn ruim 600 van deze werkmanswoningen geweest. En dat terwijl de hele gemeente Waalwijk in het jaar 1900 (toen nog zonder Baardwijk en Besoijen) zo'n 1.000 woningen telde.

Ad J. van Liempt, oud-Waalwijker en stedenbouwkundige, heeft onderzoek gedaan naar deze woonvorm en er een kloek boek over geschreven: Wonen in Dammen en Mijnen. Komen, bewoning en het weer verdwijnen van de 19e-eeuwse werkmanswoningen in Waalwijk. Daarin komen alle arbeidershuisjes aan bod, compleet met hun locaties, namen van bouwers en eigenaren, bouwjaar en tijdstip van verdwijnen. Per groepje huisjes worden bijzonderheden ervan, gevonden in openbare en particuliere archieven, beschreven.

Het boek is verlucht met meer dan 800 situatietekeningen, plattegronden en foto's. De gegevens van alle huisjes samen geven een beeld van hun ontwikkeling in relatie tot de economische activiteit en verandering van woonomstandigheden in de tijd. Na de komst van de Woningwet van 1901 was het niet meer mogelijk dit soort slechte en achteraf gelegen woningen te bouwen. Van de ruim 600 die er ooit waren, resten er nu nog slechts een tiental.

Dit boek vertelt over het wel en wee van deze nagenoeg verdwenen woonvorm en hoe er werd gewoond en gewerkt. Beslist niet alleen interessant voor liefhebbers van de Waalwijkse geschiedenis, maar ook voor onderzoekers van huizengeschiedenis, sociale en economische ontwikkelingen en woningbouw. Ad heeft voor de archiefmedewerkers van het BHIC een lezing gegeven over zijn onderzoek. Inmiddels is hij aan vervolgonderzoek bezig, naar de werkmanswoningen in Besoijen en Baardwijk.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Noodwoningen
- Streetwise op de Wildse Dijk

Zoeken in archiefdozen én Google Streetview

...en zoals het nu op Google StreetView is te zien...

...een oude foto van het huis en...




Stel nou dat je op zoek bent naar informatie over een huis. Je dénkt dat het er niet meer staat en mailt naar het BHIC of er nog foto's van bestaan. Collega Mariët kreeg de vraag op haar bordje en deed een leuke vondst, búiten de archiefdozen...

Mariët zocht eerst in het bevolkingsregister (1880-1911) van deze plaats en trof dit echtpaar aan. Maar er stond geen adres bij, uitsluitend wijkletters en huisnummers. Het huisnummerregister van de gemeente Lith van 1920 dat erop na werd geslagen, leverde geen informatie op over het echtpaar Gevaert. Maar het boek "Cultuurhistorische Inventarisatie Noord-Brabant, gemeente Lith" bleek wél meer te vertellen. Daarin is het huis op de Lithsedijk 6 in Lith te vinden. En wat bleek na even googlen? Het huis staat er nog steeds, zo merkte Mariët op Google Streetview En we hebben er ook nog mooie historische foto's van. Ton maakte het zelf af door meer informatie toe te voegen. Lees maar mee.

“Het huis is door mijn overgrootvader Johannes, zijn vrouw Anna Frederika Bekkers en hun vijf kinderen bewoond geweest. Dit moet ongeveer geweest zijn in de periode tussen 1872 en 1915. Van de foto’s die ik je doe toekomen, zijn er twee  gemaakt ter gelegenheid van het huwelijk van dochter Heiltje in 1903. Ik heb het idee dat de foto's zijn genomen aan de achterkant van het huis, maar zekerheid hieromtrent heb ik niet. De ramen en kozijnen komen overeen, alleen de kleine raampjes kan ik niet plaatsen. Ik heb de foto's vergeleken met de foto van de achterkant van het huis op jullie beeldbank.” 

Ben je zelf bezig met een leuk onderzoek? Wil jij vertellen over je bijzondere vondst? Vertel het ons, via dit blog of via info@bhic.nl  

Meer lezen over bijzondere huizen? Dan vind je dit ook vast interessant: 
- Waar woonde dokter Wiegersma