73-Jarige oma draagt poffer en... revolver

...Johanna Peters...

Kijk hier, de vriendelijke 73-jarige Johanna Peters uit Gassel. Keurig gekleed, met Brabantse poffer, lieve glimlach om de lippen. Waarom deze vriendelijke oma terug te vinden is in ons archief? Zij is één van de mensen die een machtiging heeft voor het dragen van een vuurwapen. Johanna heeft een vergunning voor een revolver.

Enkele honderden aanvragen en machtigingen van de gemeenten Gassel, Schaijk en Zeeland voor het dragen van een vuurwapen staan sinds deze week online bij het BHIC. Eenvoudig door te zoeken op naam, beroep of woonplaats. Het gaat om documenten over de periode vanaf het ingaan van de Vuurwapenwet in 1919 tot het begin van de Tweede Wereldoorlog in 1940. En op deze manier maakten we ook kennis met deze Johanna.

Anders dan in de Verenigde Staten, waar het dragen van een wapen een grondrecht is, kende Nederland tot de 20e eeuw nauwelijks regelgeving aangaande wapenbezit. Om stroperij tegen te gaan werd in 1896 eerst het dragen van wapens verboden. Tijdens de Eerste Wereldoorlog namen veel vluchtelingen wapens mee naar het neutrale Nederland, aan het einde van de oorlog ontstonden bovendien in diverse landen revoluties. Om gewapend verzet tegen de eigen overheid te voorkomen werd in 1919 de Vuurwapenwet van kracht: alle wapens moesten worden ingeleverd en het dragen van een wapen was vanaf dan alleen nog mogelijk als aan de drager daarvan een speciale machtiging was verleend.

...Helena Zegers...

Zo'n machtiging moest in principe ieder jaar opnieuw worden aangevraagd. Vanaf dat moment zien we dan ook in de archieven aanvraagformulieren en machtigingen terug. Tenminste, als deze documenten bewaard zijn gebleven, want dit was niet verplicht. Veel stukken zijn dan ook vernietigd. Het BHIC heeft echter van in ieder geval Gassel, Schaijk en Zeeland series documenten in de archieven teruggevonden. Deze zijn gescand en vanaf nu toegankelijk via de website. Voor wat betreft de stukken van Zeeland zijn we de heemkundekring dankbaar voor het kunnen digitaliseren daarvan.

...Petronella Mooren...

De meeste machtigingen werden overigens afgegeven voor landbouwers, in dit geval zo'n tweederde van alle aanvragen. Landbouwers mochten een wapen dragen voor de veiligheid van huis en erf, bijvoorbeeld tegen schadelijk ongedierte. Maar ook werden machtigingen verleend aan bakkers, metselaars en zelfs aan een pastoor. Onder hen ook een aantal vrouwen.

Zoals de kranige Johanna maar ook Helena Maria Zegers, trotse bezitter van een Flobert (enkelloops, één haan en met gladde loop, volgens de vergunning). Of Petronella Mooren die een handzame Bulldog binnen handbereik had.

...ook de pastoor van Gassel had twee geweren in zijn bezit, helaas is de "opgegeven reden tot het voorhanden hebben van het vuurwapen" niet ingevuld...

Veruit de meeste "wapendragers" zijn mannen. Benieuwd welk schiettuig deze bovenstaande heren in huis hadden en waarom? Ga dan zelf aan de slag en zoek hier: op naam: www.bhic.nl/wapenvergunningen

Of blader door alle stukken per plaats:
- Gassel (1919, 1926-1940)
- Schaijk (1927-1937)
- Zeeland (1937-1939)

Onze Christian mocht bij Kristian van Omroep Brabant vertellen over deze bijzondere archiefstukken. Hier luister je dat fragment terug (00:41:20).

Geschreven door:

Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Gij zult mij toch niet ongelukkig maken?

-  Is ie raak?

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Schiettuig in archiefdoos (deel 2)

Het politiebericht dat de dag na de overval rondgestuurd werd (collectie BHIC)

Op 24 juli 1944, om tien minuten voor half twee, schoof kapelaan Woestenburg het raam van zijn kamer in de Schijndelse pastorie een beetje omhoog. Daarmee zette hij het sein op veilig voor een gewapende overval op het distributiekantoor door de Schijndelse knokploeg onder leiding van Zwarte Kees en Lange Piet.

Rond deze tijd was er maar één politieagent voor de bewaking, in plaats van de gebruikelijke twee. In totaal waren er 35 mensen bij deze overval betrokken. De meesten van hen stonden op de uitkijk. Zes mannen drongen het kantoor binnen. De enige bewaker verzette zich en er werd geschoten. Gewaarschuwd door een jongetje uit de buurt dat er een schietpartij gaande was bij het Sint-Servatiusgebouw (waar het distributiekantoor was gehuisvest), mengde ook de tweede agent zich in het strijdgewoel. Vanaf de straat schoot hij door de ramen en op de banden van de fietsen waarmee de overvallers waren gekomen. Lange Piet hield het hoofd koel, wachtte tot de politieman zijn magazijn geleegd had, en schoot laag over de agent die zich inmiddels languit op straat had geworpen. Die bleef zo stil liggen, dat de knokploegleider in de veronderstelling leefde dat hij de agent (ongewild) dodelijk had geraakt. Dat bleek achteraf gelukkig mee te vallen.

Snel als de weerlicht verdwenen de overvallers vervolgens met een enorme buit aan distributiebonnen: 2500 bonkaarten en 1500 rookbonnen. Er is maar één andere distributie-overval in Nederland geweest die succesvoller was. De bonnen hoefden niet ver weg gebracht te worden: binnen enkele minuten waren ze afgeleverd in de werkkamer van kapelaan Woestenburg, schuin tegenover het distributiekantoor. De kapelaan zou voor verdere verdeling zorgen.

Voedselbonnen uit de Tweede Wereldoorlog. Nog tot lang na de oorlog waren bepaalde levens- en genotmiddelen alleen op de bon verkrijgbaar (fotocollectie: Geschiedenis van Vlaardingen)

Schiettuig in archiefdoos (deel 1)

Dit historische wapen ligt op een canvas holster tentoongesteld in een van de vitrines in het BHIC

Dat het BHIC kilometers aan archiefdozen met ‘oud papier’ in zijn depots heeft staan, hoeven wij je natuurlijk niet meer te vertellen. Maar wat doet die 6-schots 9.mm revolver eigenlijk in een van onze vitrines? Hoe is deze in onze Citadel terecht gekomen en welk spannend verhaal gaat er achter schuil?

Ruim 25 jaar na de oorlog, ergens midden jaren zeventig van de vorige eeuw, meldde zich ten gemeentehuize van Schijndel de heer Cor Laanen uit Dinther. Hij klopte aan bij de gemeentesecretaris S.E. van Berkum met een revolver in een canvas holster en een doosje kogels. Van Berkum was hoogst verbaasd en ging er eens goed voor zitten. Cor Laanen legde de revolver op zijn bureau en stak van wal: “Ik kom u dit historische wapen brengen dat in de oorlog is gebruikt bij een overval op het distributiekantoor in Schijndel.” Laanen bleek een van de actieve leden te zijn van de knokploeg en had de revolver bij zich die toen gebruikt was.

De heer Laanen wilde graag dat dit wapen tentoongesteld zou worden in het gemeentehuis van Schijndel. De secretaris aanvaardde dit historische schiettuig in dankbaarheid, maar had zich daarmee ook een probleem op de hals gehaald: ten eerste was het wapen nog goed bruikbaar en de patronen waren scherp, dus tentoonstellen in een vitrine bracht wat risico’s met zich mee. Bovendien was het een illegaal wapen, en de gemeente had geen vergunning tot het hebben van schietwapens. Eigenlijk was nog het minste probleem dat het gemeentehuis niet eens over een tentoonstellingsvitrine beschikte. Ambtelijke oplossing: het wapen verdween voorlopig in de la van het bureau van de secretaris en daar bleef het stilletjes liggen.

In mei 1946 werd in Schijndel een grote optocht gehouden ter herdenking van de bevrijding. Talloze wagens waarop gedenkwaardige gebeurtenissen uit de afgelopen donkere periode uitgebeeld werden, trokken in een lange stoet door het dorp. Iedereen die niet op een wagen zat of meeliep in de tocht, stond langs de kant. De overval op het distributiekantoor op 24 juli 1944 is wel een van de meest in het oog springende verzetsdaden in Schijndel geweest. (Fotocollectie BHIC)

Tot in 1976 Justitie de mogelijkheid opende om illegale wapens straffeloos in te leveren. Op 2 juli overhandigde de secretaris een 6-schots 9.mm revolver aan de groepscommandant van de rijkspolitie te Schijndel, met het verzoek het wapen onklaar te maken en weer terug te krijgen als historisch voorwerp van de gemeente Schijndel. Nadat de meester-geweermaker van de rijkspolitie in ’s-Hertogenbosch zijn veiligheidswerk gedaan had, kwam de revolver terug in Schijndel, maar nog steeds niet in een vitrine: het werd een archiefdoos in de archiefbewaarplaats van het voormalige streekarchief Langs Aa en Dommel.

En nu, sinds 2005, dan toch permanent tentoongesteld in een vitrine van het BHIC in de Bossche Citadel.
Rest natuurlijk de vraag hoe die overval op het distributiekantoor verliep. Wat hadden ze allemaal buitgemaakt én welke notabele (ja, ja, je leest het goed) was daar bij betrokken?
Nieuwsgierig? Lees aanstaande vrijdag het vervolg!

Kogels door de stille nacht

Nee, het zou bepaald geen stille nacht worden, die kerstnacht rond 1930 in Nuland. Zodra haar ouders naar de nachtmis zijn vertrokken, blijft de twintigjarige dochter Dina - samen en haar jongere broertje Jan - achter op de boerderij om de koffietafel te dekken. Ze zijn zich niet bewust van de man die buiten staat. Hij heeft gewacht op het vertrek van de familie en denkt zijn slag te kunnen slaan op een stille boerderij.

Eenmaal binnengeslopen wordt hij onmiddellijk verrast door de aanwezigheid van Dina en hij valt het meisje aan. Dina bijt van zich af en roept Jan om hulp. De indringer raakt in paniek en trekt zijn revolver. Het eerste schot mist maar de tweede kogel raakt Dina in het gezicht. De dader vlucht; een bloedende Dina en haar bezorgde broertje achterlatend.

Maar de jonge Jan handelt zeer doordacht. Hij gaat naar de buren voor hulp, schakelt vervolgens de veldwachter in (één van de weinigen met telefoon zodat de dokter kan worden gebeld) en haalt zijn ouders uit de kerk. En zo loopt het - net als in een echt kerstverhaaltje - allemaal toch nog goed af: Dina overleeft de aanslag en uiteindelijk (jaren later) verdwijnt de dader achter slot en grendel.

Wil je weten waar er precies gebeurde op deze decembernacht? Lees dan het hele verhaal van Giel Langens via www.bhic.nl

Foto: Uitreiking van kerstpakketten aan Ambonezen in 1951 in Vught