De vrouw met de 3.350 babies

Hanne, het strálende middelpunt tijdens het feest (1960)

Op donderdag 18 november 1960 was het feest in het gebouw van het Wit-Gele Kruis in Boekel, maar ook een beetje treurig. Na dertig jaar trouwe dienst, waarin ze 3.350 Boekelse babies in hun eerste dagen had geholpen, legde Hanne Bongers haar werk om gezondheidsredenen neer. Ze was toen 61 jaar en al sinds 26 oktober 1930 in dienst als kraamverzorgster. 

Die beroepskeuze was eigenlijk uit nood geboren. Ze was nog maar net tien maanden getrouwd, toen haar man een ongeval kreeg, waardoor hij invalide werd. De sociale voorzieningen waren in die dagen nog heel anders dan nu, en Hanne zou voor de inkomsten van het jonge gezin moeten gaan zorgen.

In Uden volgde ze de cursus voor kraamverzorgster en in 1930 haalde ze haar diploma. Pastoor Kitselaar uit Zeeland trad zo’n beetje op als haar “beschermheer” en zorgde ervoor dat ze uiteindelijk in Boekel bij het Wit-Gele Kruis terecht kwam. De eerste Boekelse babies die aan haar zorgen werden toevertrouwd waren Franciscus Vonk en Antonius van der Aa. Er zouden er nog duizenden volgen, waaronder 42 tweelingen en een drieling. 

 
De redacteur van Uit onze Knollentuin, waaraan veel van deze gegevens zijn ontleend (met dank aan Bart van de Ven), rekende in 1960 uit hoeveel kilometer Hanne in die dertig jaar wel niet gefietst zou moeten hebben. Het kwam neer op meer dan 200.000 kilometer, ofwel ruim vijf keer de aarde rond. In die dertig jaar versleet Hanne dan ook acht fietsen. Dat fietsen ging altijd maar door, onder alle omstandigheden, weer of geen weer. Kinderen houden daar nu eenmaal geen rekening mee, als ze de wereld in willen. 

Ook de oorlogsomstandigheden speelden geen enkele rol: Hanne ging, met onverduisterde fietslamp, gewoon op pad als zich weer een nieuwe wereldburger aankondigde. Dat leidde een enkele keer tot opsluiting door Duitse soldaten, waarna ze dan zelf “verlost” moest worden door de Boekelse wachtmeester van politie Renkens.

Hanne deed haar werk met hart en ziel, stond de Boekelse moeders met raad en daad terzijde en fungeerde voor velen als vertrouwenspersoon. De belangstelling voor haar zilveren jubileum in 1955 was dan ook groot, net als de waardering van de gemeenschap voor haar inzet.

Bron: ‘Uit onze Knollentuin’, Bart van de Ven.

Wa blèt ‘r óvver

Úje zoas ut vruuger waor, met links het postkantoor en in het midden het oude raadhuis op de splitsing van de Marktstraat, Kerkstraat en Sint Janstraat (1900)

	Het is alweer een paar maanden geleden dat we Cor van den Broek ontmoetten. Om precies te zijn tijdens onze BHIC-avond op 12 april in zaal Stevens in Uden. Hij vroeg ons of hij een gedicht mocht voorlezen over Úje zoas ut vruuger waor. Eigenlijk zat onze Udense avond al vol genoeg, maar omdat het thema van zijn gedicht naadloos paste bij ons programma, maakten we voor Cor (alias 'Bruukske') graag een uitzondering.

Wa blèt ‘r óvver


Wa blèt ‘r óvver van ons dúrrep,
as ze alles zo mar afbreeke.
En d’r nie wordt geluisterd,
as gewone mense spreeke.

Wa blèt ‘r óvver van ons dúrrep,
as ze alles zo mar volbouwe.
En as bè hullie die protesteere,
de mond word dichtgehauwe.

Wa blèt ‘r óvver van ons dúrrep,
as alles drèijt um geld en macht.
Dan wordt ons dúrpke èrrem
en nog donkerder dan de nacht.

Wa blèt ‘r óvver van ons dúrrep,
as ’t hart van Úje gao verdwijne.
En de zon in d’n aovend,
noit mèr zo skòn zal scheijne.

Wa blèt ‘r óvver van ons dúrrep,
as Úje wil worre as ’n stad.
Geleuf men dan mar mense,
dan we hebbe ’t kojste nog nie gehad.

Door: Bruukske

Na dit gedicht heeft het BHIC nog veel meer mooie gedichten mogen ontvangen van Cor, waarvoor uiteraard onze hartelijke dank! Onze webredactie heeft daar een mooie webpagina van gemaakt. Wil je ook kennismaken met ‘Bruuske’? Ga dan naar ‘zijn’ pagina op het online geschiedenisboekje van Uden. Weet je zelf nog een leuke anekdote, een mooi verhaal  of heb je foto's/fimpjes over vroeger, laat het ons weten via het forum! Wie weet, krijg jij dan ook wel je eigen webpagina op onze site ;-)

Tenslotte, heb je interesse om ook eens zo'n BHIC-avond bij te wonen? Kom dan op donderdag 20 september naar 'Terug in de tijd met René' in Sint-Oedenrode!

"Landelijk verkeer" in Uden met naast elkaar de tram en de boerenkar. Deze foto is genomen bij de kapel en het Onze Lieve Vrouweplein. Op de achtergrond zie je het huis van Janus Boonaerts (bakker) en van Frans van Poppel (drogist)

Eerste Italiaans ijs smaakt naar zure melk

Je zult er niet altijd bij stil staan als je een ijsje bestelt maar de komst van Italiaans schepijs naar Nederland zorgt voor een ware smaaksensatie. Niet altijd in de goede zin van het woord. De eerste Ossenaar die in de jaren dertig van de vorige eeuw citroenijs proefde, werd kwaad. "Ge moet geen ijs van zure melk verkopen", was zijn eerste reactie.

De broers Mario en Arnaldo De Marco komen - nog vóór de grote stroom Italianen - naar Nederland om hun geluk te beproeven. De broers leren het vak van een ijsbereider in Eindhoven en trekken naar Oss waar in die tijd nog geen ijscoman te bekennen is.

De komst van Italiaans ijs is een hele belevenis; opeens kun je zomaar op straat ijs kopen én kiezen uit verschillende smaken. Aanvankelijk wordt alleen vanaf de kar verkocht maar niet veel later kunnen de liefhebbers naar een vaste plek waar ook nu nog steeds ijs wordt verkocht; aan de Molenstraat, in het centrum van Oss.

Inmiddels komt de derde generatie aan het roer van de ijszaak en wordt het aantal smaken ijs uitgebreid van 24 naar 36 smaken. Maar sommige zaken veranderen niet. "Ik blijf de recepten van mijn vader gebruiken", belooft de 26-jarige Allesandro in het Brabants Dagblad.

Foto: de winkel van Venezia in Oss, eind jaren vijftig. Behalve vader Mario en moeder Regina staat in het midden een nichtje van de familie.

Wervelstorm in hartje zomer

Lange, warme dagen met een strakblauwe lucht die plotseling verandert in een loodgrijze donkere deken. We hebben het dit jaar al een paar keer kunnen meemaken hoe een lieflijke zomerdag verandert in een tropische stortbui met flinke rukwinden. De link naar klimaatverandering wordt voorzichtig al gelegd maar deze natuurverschijnselen deden zich de vorige eeuw ook voor. Met Langenboom als triest hoogtepunt.

25 augustus 1925 is een datum die bij inwoners van Langenboom in het geheugen gegrift staat. Ookal is het lang geleden; menigeen kan zo het verhaal vertellen hoe die zomerse dag het dorp veranderde in een slagveld. Een 'cycloonachtige windhoos' trok iets na zessen 's middags over Langenboom.

De windhoos - met een snelheid van 180 kilometer per uur - verwoestte meer dan twintig huizen, slingerde de kerktoren weg, liet het dak van het klooster verdwijnen en drukte de school met onderwijzerswoning in elkaar. Zoals een journalist omschreef: "Gods zweep heeft hier het hardst geknald."

Toen koningin Wilhelmina het rampgebied bezocht, moet Cornelis van den Elzen uit Zeeland hebben gezegd: "Ut het 'r gespurrierd, mijnheer de koningin."

Waarom ondanks deze natuurramp toch alle aandacht uitging naar een ander dorp (Borculo), lees je op onze site.



Foto boven: militairen bieden de helpende hand in Langenboom.
Foto beneden: koningin Wilhelmina brengt een bezoek aan het getroffen dorp.

Gered door voetbal

Pas na zijn pensionering vertelt Louis de Wijze over zijn ervaringen in Auschwitz. In 2005 gaat hij zelfs samen met koningin Beatrix naar de herdenking van de 60-jarige bevrijding van het kamp. Daar ontmoet hij de presidenten Poetin van Rusland en Chirac van Frankrijk. Zonder aarzelen stapt hij op ze af en bedankt ze voor de bevrijding.

5 Mei 2010: Nederland viert 65 jaar vrijheid. Voor het eerst zonder Louis de Wijze, want hij overleed vorig jaar, op 20 juli 2009.

De jonge Louis, in 1922 geboren als zoon van een Cuijkse slager, valt als 14-jarige op bij voetbalclub Quick'88. Zijn techniek mag dan wat te wensen overlaten, maar zijn wedstrijdmentaliteit maakt hem tot een talentvol spelertje.

Als hij in oktober 1942 in kamp Westerbork komt, valt hij op door zijn goede spel. Dat komt hem vooral van pas als hij in maart 1944 op transport wordt gesteld naar concentratiekamp Auschwitz. Door zijn sportieve talent krijgt hij een relatief makkelijk baantje: veger in de fabriek.

Louis vertelde later: "Nee, uitwedstrijden speelden we niet en de Duitsers deden ook niet mee. Helaas niet, nee." Maar tijdens een zogeheten dodenmars weet Louis alsnog te ontkomen, vlucht naar Berlijn en overleeft de oorlog.

De verhalen van Louis werden allemaal opgetekend door Kees van Cadsand en in 1995 uitgegeven in het boek "Ontsnapping uit de dodenmars, herinneringen van Louis de Wijze aan de concentratiekampen en transporten".

Lees verder over het leven van Louis de Wijze op de website van het BHIC.

Dat Louis ook andere talenten bezat, laat een documentaire van het televisieprogramma Netwerk uit 2005 zien: in Westerbork speelde Louis in het kampcabaret.

Gezocht: 12 bekwame Koekbakkers

Wie wil er niet een extra fijne, en ook nog eens bekroonde koek van de Bossche Stoom-Koekfabriek "de Nijverheid"? Maar liefst vier verschillende soorten zijn te verkrijgen bij C.L. Verhagen van Oorschot in Den Bosch. En de onderscheidingen zijn niet alleen in Nederland behaald, nee, ook in Bordeaux, Marseille en zelfs Parijs krijgen de koeken de hoogste onderscheidingen!

Natuurlijk zijn ze uit de beste grondstoffen vervaardigd en, heel belangrijk, een onbeschadigd sluitetiket waarborgt de echtheid. En passant probeert de fa. Verhagen ook nog andere winkeliers te interesseren om deze producten te verkopen. En er is ook nog behoefte aan 12 bekwame Koekbakkers, speciaal voor nachtarbeid.

Eigenlijk wel heel handig, zo’n combinatie van je product aanprijzen en personeel vragen, want ook in 1898 moet een advertentie van dit formaat al redelijk duur geweest zijn.

Klik op de afbeelding voor een vergroting

De Koning drinkt!

Het één lijkt weinig met het ander te maken te hebben, maar in vroeger tijden werd op de dag van Driekoningen - 6 januari - vaak flink gedronken. Dat er dan ook stevig werd geknokt, kon bijna niet uitblijven.

De adellijke familie Van Sasse van Ysselt uit Boxmeer gaf in de zeventiende eeuw speciale "trekbrieven" uit waarmee sommige mensen verlof kregen. Dat leidde vaak tot feestelijke taferelen waarbij de fles rond ging.

Zo is in de boeken het verhaal bewaard gebleven dat je - als je toch niet hoefde te werken - gezamenlijk gesuikerde jenever met een lepel uit een kom slurpte. Dit zorgde bij menigeen voor een slechte dronk. 7 Januari zat menig (mannelijke) inwoner van Boxmeer thuis met een blauw oog of dikke lip vanwege de "feestelijkheden" van Driekoningen.

De uitroep "De Koning drinkt!" komt ook uit Boxmeer. Wie niet snel genoeg doordronk als deze kreet te horen was, riskeerde het een zwart gelaat te krijgen. De laatste drinker werd door de anderen met roet ingesmeerd. Dit als verwijzing naar de oorsprong van het feest en dan met name naar de zwarte koning.

Foto: Driekoningenoptocht in Oss, 1956

Oud en nieuw valt in het water

Niks geen vuurwerk of oliebollen in Oeffelt, tijdens de jaarwisseling van 1925-1926. Inwoners hadden wel iets belangrijkers aan het hoofd: hoe konden zij het wassende water keren?

Op donderdagmorgen 31 december breekt de dijk bij Nederasselt en ontstaat er een gat van 150 meter. Het water dat binnenstroomt, zet een groot deel van het Land van Cuijk blank. 's Avonds begeeft de dijk bij Oeffelt het op twee plaatsen.

"Het water stortte met geweld en met een oorverdovend gehuil door de allengs groter wordende dijkopeningen bij Den Urling en bij de Reetjes. Het stroomde de huizen en de stallen in en zette alle straten blank. De mensen vluchtten naar de zolders. Het vee, dat tot aan de borst in het water stond, werd aan zijn lot overgelaten", schrijft de krant De Echo.

Het wassende water slaat hard toe. Op honderd meter van de Molenstraat na is Oeffelt de eerste dagen van het nieuwe jaar helemaal ondergelopen. Er komen geen inwoners om; wel verdrinken er ongeveer 500 kippen, 15 varkens, een koe en een schaap.

Op 10 januari, als het water al sterk zakt, komt de gemeenteraad bijeen. Zij bespreekt de toestand van het dorp én de schuldvraag. Wie had kunnen voorkomen dat de dijken zouden doorbreken?

Lees meer over de hoge waterstand en over het antwoord op de schuldvraag op onze website.

Foto: Oeffelt, het Looi bij hoog water, 1926

Twee uur op klompen door de sneeuw

We waren bijna vergeten hoe mooi Nederland kan zijn onder een dik pak sneeuw. Maar ook voor hoeveel overlast het kan zorgen! Met name het verkeer ondervindt er veel problemen van.

Dat was vroeger niet anders. Alleen bleef "het verkeer" vaak beperkt tot een enkele automobilist, wat fietsers en vooral veel voetgangers. Zeker in een afgelegen plaats als Landhorst. Deze Peelkolonie had geen eigen schooltje. Kinderen moesten vaak kilometers ver lopen om bij hun school in Wanroij, Venhorst of Wilbertoord te komen.

De meesten vertrokken om zeven uur 's ochtends van huis, met de stallantaarns in de hand om een beetje zicht te krijgen op de slechte en donkere wegen. Na soms wel twee uur op klompen door de sneeuw te hebben gelopen, mochten zij op school hun natte goed te drogen hangen en zelf bij de kachel blijven staan om weer warm te worden. Wie in Wanroij naar school ging, mocht tussen de middag bij de zusters overblijven, in Venhorst konden ze bij de bakker terecht.

Aan het eind van de dag werd de terugreis weer aanvaard. Soms kregen kinderen onderweg spontaan warme chocolademelk van een behulpzame boerin. In de donkere namiddag liepen ouders hun kinderen al een eindje tegemoet, om er zo zeker van te zijn dat zij weer veilig thuiskwamen. In 1948 kreeg Landhorst een eigen school en kwam aan deze misere vooralsnog een einde.

Foto: Sneeuwballen gooien in 1958 bij tandarts P. v.d. Heijde aan de Loonsebaan in Vught.

IJzers uit het vet

Nee, vroeger was lang niet alles beter. Je zult zo rond het midden van de negentiende eeuw maar in Haps wonen terwijl het flink vriest. Pastoor Van Veerssen - die daar zo'n vijftig jaar de scepter zwaait - probeert er in die jaren alles aan te doen om het gemengd schaatsen op de vijver te verbieden omdat dat een "gevaar is voor de zedelijkheid".

De fraters van het blindeninstituut St. Henricus in Grave maken zo aan het begin van de vorige eeuw gelukkig wel gebruik van aanhoudende vorst. Zodra de temperatuur onder nul schiet, zetten zij de binnenplaats van het instituut onder water zodat de blinde jongens op een veilige manier kunnen schaatsen. Hup, ijzers uit het vet en vaak in een lange rij zwieren over het ijs.

Meer weten over de plannen van pastoor Van Veerssen of de geschiedenis van Grave? Kijk dan op onze site: www.bhic.nl Heb je herinneringen aan de Graafse ijsbaan of andere vormen van ijspret in Brabant? Laat het ons ook weten!

Foto: Een frater maakt gebruik van de rust op de ijsbaan van het blindeninstituut Henricus in Grave, 1939

Een sigaar voor Sinterklaas

Voor het eerst sinds jaren doet Sinterklaas het wat zuiniger aan. De economische crisis is niet aan de goedheiligman voorbij gegaan, stellen de ondernemers. Wie naar de kassa van de speelgoedwinkels kijkt, zou dat overigens niet zeggen. In lange rijen staan ouders met grote dozen te wachten.

In 1916 was dat anders. Toen waren sigaren en sigaretten nog luxe artikelen die je graag cadeau kreeg. Een echte 'Carte Blanche' was tenslotte niet te versmaden. En enge boodschappen op de pakjes waren nog lang niet aan de orde...

Vol verwachting klopt ons hart...

...de veel besproken Piet in Wanroij...

Nu de Sint weer in het land is, klopt menig kinderhart sneller. A. Ras, onderwijzer in Wanroij, vraagt zich in 1963 af of dit feest niet leidt tot een gezagscrisis bij de jeugd. Ras haalt hiermee de woede van Godfried Bomans op zijn hals.

Behalve onderwijzer is Ras ook hoofdredacteur van het nieuwsblad Wanroijs Nieuws voor iedereen. In dit blad schrijft Ras over de opvoedkundige bezwaren tegen het Sinterklaasfeest. Het schrikelement van Zwarte Piet bijvoorbeeld, die de onderwijzer liever zou vervangen door een blanke diaken. Of het feit wanneer kinderen erachter komen wie de echte Sint is; dat zou kunnen leiden tot een gezagscrisis.

De Volkskrant pikt de kwestie op en de bekende schrijver Godfried Bomans haalt in deze krant op een ironische manier genadeloos uit naar Ras: "Het spijt mij dat het lager onderwijs te Wanroij in handen ligt van een man, die zulke streken bedenkt, wat lager kan het niet. En hoewel volwassenen in het algemeen zelden in de zak gaan, meen ik toch dat we hier geen keus meer hebben. Ras moet in de zak."

Op onze website vind je meer over deze Sinterklaaskwestie.

De elfde van de elfde

Vandaag, op de elfde van de elfde, klokslag 11.11 uur, wordt de aftrap gegeven voor het komende Carnaval. Het getal elf is van vroeger uit namelijk het getal van dwazen en gekken.

De zogenoemde Raden van Elf komen vandaag voor het eerst weer bijeen, om het Carnavalsfeest alvast voor te bereiden. Op de agenda staan belangrijke vergaderpunten, zoals het nieuwe motto voor Carnaval. Wordt het "dur zit muziek in", "ut lopt op rollekus" of misschien wel "alle bietjes helpen"? Zonder goed motto immers geen goed Carnaval!

Om alvast echt in de stemming te komen kun je eens kijken hoe Carnaval in de voorbije decennia werd gevierd.

Foto: Prinsenwagen tijdens de Carnavalsoptocht in Sint-Anthonis, circa 1959