Posts tonen met het label 1795. Alle posts tonen
Posts tonen met het label 1795. Alle posts tonen

vrijdag 13 mei 2016

"Ellendig gekerm van menschen en beesten"

...kaart van Drunen en Langstraat in de 18de eeuw...
In 1794 belegerden Franse Revolutionaire troepen de Langstraat in Staats-Brabant en daarmee het dorpje Drunen. Bonifacius Beerenbroek, in die tijd pastoor van het dorp, vertelt ons in zijn dagboek onder andere over hoe hij de belegeringen, ontmoetingen met Franse soldaten, plunderingen en overstromingen in de jaren 1794-1795 heeft beleefd.

Al vrij snel na de komst van de eerste Franse troepen kwam Beerenbroek erachter dat het geen gezellige tijd zou worden. Op 24 februari 1794 plunderden vijf soldaten het huis van de pastoor. ‘In een kwartier uurs was er geen hoekje, (…) alle de vertrekken, zolder of kerk, dat niet doorsnuffelt was.’ De schade viel gelukkig mee, met name met het oog op twee nieuwe plunderingen die later op de dag en de daaropvolgende morgen zouden plaatsvinden.

Na de eerste van de twee invallen herkende Beerenbroek zijn huis niet meer: ‘kelders, kamers, alles ledig; gebrokene flesschen en potten, vuiligheid verspreid onder en boven.’ Om zeven uur ’s morgens begon de volgende roof, die tot vier uur ’s middags duurde. De dieven vonden een verscholen kelder en namen zo’n 300 flessen wijn mee, ‘zoo dat er niets meer te vinden was, en ik gerust met open deuren kon slapen,’ aldus Beerenbroek.

Na de overname van ’s-Hertogenbosch door de Fransen in oktober kregen Beerenbroek en de andere inwoners van Drunen het nog zwaarder te verduren. De boeren in Drunen moesten een groot aantal paarden en karren afstaan, en doordat de waterwegen richting Holland waren afgesloten door middel van een dijk, ontstond er al snel een gebrek aan onder andere koffie, zeep en zout. Het weinige voedsel en drinken dat men in Drunen had, werd voornamelijk opgekocht door de Fransen. Het waren zware tijden voor de Brabanders.

Toen de Fransen in januari 1795 Drunen hadden verlaten, waren die zware tijden nog niet voorbij. De Drunenaren hadden de pech dat binnen een week tot drie keer toe de dijken doorbraken. ‘Ellendig was het gekerm van menschen en beesten,’ laat Beerenbroek weten. In zijn eigen verblijf stond het water een halve meter hoog en ‘Den drift was zoodaanig, dat het houtwerk van de achterkeuken, door de binnen keuken, gang en sacristie dreef.’

Pastoor Beerenbroek heeft fragmenten van enkele lastige jaren uit zijn leven vastgelegd in een dagboek, een fenomeen dat ter herinnering wordt geschreven. Nu er meer dan twee eeuwen later nog steeds uit zijn dagboek kan worden gelezen, is dat doel in ieder geval bereikt.

Geschreven door: 
Jurian ter Horst

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Kijkje in kerkelijke archieven
- Kapelaan achter de tralies

De beste verhalen via e-mail ontvangen?









maandag 4 maart 2013

Ambities van een Graafse uitgever

...een kijkje in een zeldzaam boek...
Het BHIC in Grave zit nu vijf jaar aan de Arnoud van Gelderweg 73 in Grave. In het kader van het lustrum verzorgt Leny van Lieshout drie maanden iedere maandag een blog over bijzondere archiefstukken. Vandaag deel vier.

In de tweede helft van 1795 nam Adriaan van Dieren, pas 22 jaar oud, de uitgeverij en drukkerij van Jan Alexander Krieger te Grave over, compleet met diens kersverse Graafsche Courant. 

Krieger begon een politieke carrière, Van Dieren begon een familiebedrijf waaraan pas zeer recent, in 2012, een einde is gekomen. (De Graafsche Courant stopte in 1798, begon opnieuw in 1852 en bestaat nog steeds). Wanneer in 1810 van bovenaf wordt geïnformeerd hoe het zit met die Van Dieren antwoordt het Graafse stadsbestuur  geruststellend (in vertaling, de voertaal was toen Frans): “De enige boekhandelaar/drukker hier drukt enkel voor de autoriteiten, lagere scholen en de handel en verkoopt alleen maar schoolboekjes”. 

Van Dieren was echter zeer ambitieus van start gegaan. Het BHIC Grave bezit een uitermate zeldzaam boek (het enige andere bekende exemplaar berust in Leiden), getiteld Eerste proeven van het genootschap, ter bevordering van waaren godsdienst, deugd, kunst en wetenschap. Het boek, met als drukkersnaam die van Van Dieren, bestaat uit een aantal kennelijk afzonderlijk gedrukte maar vervolgens gebundelde beschouwingen door allerlei personen. 

Van Dieren trad op als uitgever en centraal adres: prospectussen onder zijn naam worden bewaard tot in de Parijse Bibliothèque Nationale. Adriaan van der Willigen (die ook de prospectus bezat) noemt hem uitdrukkelijk als uitgever in zijn recent door Lia van der Heijden en Jan Sanders uitgegeven levensverhaal. Hoe Van Dieren aanjager werd van dat genootschap en vooral waarom hij ermee stopte om als onbeduidend plaatselijk drukkertje verder te gaan: we weten het (nog) niet. Of we er ooit achter komen, weten we trouwens evenmin.

Meer lezen over Grave en de Graafsche Courant? Lees dan het verhaal over J. G. Le Sage Ten Broek.
Of lees de overige bijdragen van Leny van Lieshout.