René kiest: de foto van de neomist #stukvanhetjaar

...de keuze van René: onderdanige devotie en superieure zelfverzekerdheid...

Tijdens de Maand van de Geschiedenis - in oktober a.s. - vindt de landelijke online verkiezing Stuk van het Jaar plaats. Natuurlijk doet ook het BHIC hieraan mee! Verschillende BHIC-medewerkers hebben hun favoriete stuk uitgezocht. Vanaf 1 juli a.s. kun je je stem uitbrengen op: www.bhic.nl/stukvanhetjaar. Op ons blog presenteerden de BHIC-medewerkers de afgelopen tijd hun favorieten en René sluit vandaag de rijen.

Wat maakt een archiefstuk nou bijzonder? In de meeste gevallen zal de uniciteit een rol spelen; er immers maar één exemplaar van het betreffende document. Soms bepaalt de vormgeving het bijzondere karakter: een schitterende met de hand ingekleurde kaart spreekt tot ieders verbeelding.

Ook de ouderdom kan een toegevoegde waarde geven: een fragment uit de 13^e eeuw is al snel indrukwekkend, hoe onleesbaar het ook moge zijn. En soms geeft ook de maatschappelijke betekenis het archiefstuk extra glans: een vredesverdrag wordt immers belangrijker geacht dan de oprichtingsakte van de plaatselijke geitenfokvereniging.

...René over zijn favoriete foto...

Foto’s voldoen aan geen van deze kenmerken: ze zijn niet uniek, vaak ook niet mooi. Ze bezitten geen bewijskracht zoals een akte en oud zijn ze al evenmin. Toch kunnen ze een bijzondere waarde hebben: vaak onbedoeld geven ze een fraai tijdsbeeld. Uit de immense beeldcollectie van het BHIC heb ik vrij willekeurig een foto van een neomist gekozen. Dat is een priester die net is gewijd en zijn eerste Heilige Mis nog moet opdragen.

Veelal gebeurde dat in zijn geboortedorp of woonplaats van zijn ouders. En dan was het feest in de gemeenschap: de gelovigen verzamelden zich rond zijn huis en dan trok men in optocht naar de kerk, voorafgegaan door een hele reeks bruidjes in het wit. De kerk zat vervolgens stampvol, niemand durfde te ontbreken. Na de plechtigheid werd door de jonge priester snoep uitgedeeld aan de kinderen, rolletjes King en Rang waren favoriet. En dan was er de receptie en aansluitend – enkel voor genodigden – het diner.

We hebben honderden fotoseries die deze gebeurtenis en detail in beeld brengen. De door mij gekozen foto toont het begin van de feestelijkheden: de neomist wordt opgehaald van huis, maar geeft eerst nog even de zegen aan zijn familieleden.

We schrijven 1949, het naoorlogse rijke roomse leven is op zijn hoogtepunt. Het is de tijd dat 90% van alle Brabanders en Limburgers nog praktiserend katholiek is, de tijd dat er in Nederland meer priesters zijn dan alle huisartsen en medisch specialisten van alle gezindten bij elkaar. De tijd dat hel en vagevuur nog angstaanjagende realiteiten vormen, de tijd ook dat de priester de enige is die de zonden van gewone stervelingen in de biecht kan vergeven. Hij is degene die het verschil kan maken tussen eeuwigdurende verdoemenis of permanente gelukzaligheid.

Deze foto illustreert die prominente positie prachtig: de familieleden in onderdanige devotie, de neomist ondanks zijn jeugdige leeftijd in stralende en superieure zelfverzekerdheid. Er is maar één detail dat detoneert: wie op onze site de foto vergroot ziet dat de jonge priester niet alle 33 knoopjes van zijn soutane heeft dicht geknoopt. Kennelijk had ook hij toch last van zenuwen.

René Bastiaanse, directeur BHIC

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Yvonne kiest: haarpoeder
- Paul kiest: Streetview avant la lettre

Er was eens… een Cuijkse poppenspeler

Jozef van den Berg in de tijd dat hij nog poppenspeler was

Op het forum van onze site ontvangen wij vaak prachtige anekdotes, mooie foto’s, maar ook ontroerende verhalen. Zo schreef Leo Wagenaars ons een poos geleden over een Cuijkse poppenspeler: Jozef van den Berg. Hij werd geboren in 1949 in Beers. Van den Berg was ooit trotse bezitter van een landgoed in Herwijnen. Toch verruilde hij zijn monumentale villa voor een door hem zelf getimmerd hutje. Geen water, gas en elektra.

Ooit genoot hij landelijke bekendheid met zijn poppentheater. Zijn zelfgeschreven verhalen als ‘Moeke en de Dwaas’, ‘De Pleisterplaats’ en ‘De Ontmoeting’ werden goed ontvangen door publiek en pers. Toch gebeurde er in 1989 blijkbaar iets dat ervoor zorgde dat hij het roer drastisch omgooide. Nog één keer speelde hij in de Schouwburg van Cuijk zijn voorstelling ‘Moeke en de Dwaas'. Een laatste maal sprak hij het publiek toe met de wijze woorden: “Ik heb lang gezocht, ben overal geweest en tot de conclusie gekomen dat ik heb gevonden wat ik zocht. Daarom stap ik uit dit vak en ga ik de Heer volgen. Ik wil jullie hartelijk danken voor jullie komst en aandacht.” Met deze woorden van dank liet hij zijn publiek wel een beetje verbouwereerd achter.

De ex-poppenspeler

Maar inderdaad, de cirkel was rond voor Jozef. Hier in Cuijk was het allemaal begonnen, toen hij als klein jongetje van tien er zijn eerste voorstelling gaf. Maar hier sloot ook het doek. Van den Berg trok zich terug. Hij nam niet alleen afscheid van zijn publiek, maar ook van zijn gezin. De ex-poppenspeler leeft nu als kluizenaar en leidt een teruggetrokken leven. Sommigen schreven ons dat ze hem nog wel eens hebben ontmoet. Ze beschrijven hem als een wijze man met veel kennis en levenservaring en met een rechtstreekse lijn naar God. “Hij zet je aan het denken over wat écht belangrijk is in het leven.”

Bekijk ook de innemende film van Auke Hamers hieronder 'Ik speel niet meer' met Jozef van den Berg in de hoofdrol (bron: YouTube).

Aan de vooravond van de jaren vijftig

Zelf ooit "gids" geweest? Of in Esch? Of liefhebber van historische foto's? Het maakt niet uit waarom je deze foto's nu gaat bekijken. Maar ze zijn onwaarschijnlijk mooi. Alles ademt die typerende sfeer, aan de vooravond van de jaren vijftig. Dus kijk en geniet.

Created with flickr slideshow.

 
En? Teveel gezegd? Wil je de hele serie van dit kamp zien, kijk dan op Flickr. Op zoek naar andere gidsen? Klik dan eens hier. Was je zelf betrokken bij een dergelijk gidsenkamp? Vertel dan je verhaal en blaas deze foto's nieuw leven in!

"Akela, wij doen ons best!"

Herinneringen van een gids:

“Na het ontbijt volgde eerst corvee, nog voordat het dagprogramma van start ging. We deden snel de afwas en toen klonk de bel alweer om alle groepjes te verzamelen. "Zingen!", klonk het in de open ruimte. Niet lang daarna vormde de hele groep heel gedisciplineerd een mooie kring en zette de kampleidster het kamplied uit volle borst in. Oh ja, ik zal nooit die knopen vergeten die je moest leren maken; van die mooie waarmee je uit een boom omlaag kon glijden, terwijl je dat touw na afloop weer heel gemakkelijk los kon krijgen. Dan dacht ik: “Mij krijgen ze die boom niet in!” ’s Middags gingen we heerlijk zwemmen in het meer iets verderop of spannende speurtochten maken door het bos, terwijl de avondschemer al kwam opzetten. En slapen in een tent en koken op een eenpits gasbrandertje… Het was een groot spektakel!”

Ook deze zomer gaan er weer duizenden kinderen op scoutingkamp. Velen zelfs naar de JubJam100 in Roermond. Dit omvangrijke evenement vindt plaats van 26 juli tot en met 4 augustus en wordt georganiseerd ter gelegenheid van 100 jaar Scouting. Want een jubileumjaar kan niet zonder jubileumkamp.

Wil je meer weten over Esch, Biezenmortel, Haaren en Helvoirt? Kijk dan eens in onze online geschiedenisboekjes van Haaren, of neem een kijkje in de fotocollectie van Esch op Flickr.

Foto: "Wie heeft er dorst?", gidsenkamp in Esch, 1949

Stort Uw zegen uit...

‘Almachtige God, wij bidden U, stort Uw zegen uit over deze vergadering, verlicht en steun ons bij het volbrengen van onze werkzaamheden…’
zo zou de dijkgraaf van waterschap De Maaskant voortaan de Dijkstoelvergaderingen openen. Of dit gebeurde, dat is de vraag. Maar dit besluit staat in een brief die de toenmalige Griffier van het waterschap De Maaskant op 16 juni 1949 schreef aan de Heren Heemraden van het waterschap.

Overigens was dit in Brabant met een grote christelijke meerderheid een eeuwenoude traditie. In het aanvangsgebed werd God om kracht en wijsheid gevraagd. Het was ook gebruikelijk dat de voorzitter, in dit geval de Dijkgraaf, een gebed uitsprak om de vergadering te sluiten. Dit om God te danken en om de hoop uit te spreken dat er de volgende keer weer in alle vrijheid vergaderd zou kunnen worden.

Deze brief met het openings- en sluitingsgebed is één van de archiefstukken afkomstig uit het archief van voormalig waterschap De Maaskant. Vandaag precies een week geleden heeft waterschap Aa en Maas dit omvangrijke archief met waterschapsgeschiedenis overgedragen aan het BHIC. De archiefstukken dateren uit 1950 – 1989 en kenmerken zich door de wederopbouw.
De oorlog richtte veel schade aan en het waterschap is tot in de jaren vijftig in nauw contact met het ‘Bureau Wederopbouw Publiekrechtelijke Lichamen’ om de kosten te claimen voor het herstel van de vernielde dijken, wegen, bruggen en andere ‘kunstwerken’.
Je vindt in dit archief ook stukken over de opheffing van kleine polders en waterschappen die worden ondergebracht bij dit waterschap, stukken over grote ruilverkavelingen, het verruimen en verbeteren van watergangen en het aanleggen van stuwen. Maar bijvoorbeeld ook over de grootschalige aanleg en bouw van persleidingen, rioolgemalen en rioolwaterzuiveringsinstallaties vanwege het van kracht worden van de wet Verontreiniging Oppervlaktewateren.
Enkele stukken zijn nog van vóór deze periode. Zo is er een met de hand geschreven beschrijving van de bevrijding van Orthen te ’s-Hertogenbosch en informatie over het sluitingsgebed:

‘Almachtige God, mogen de werkzaamheden door ons verricht, strekken tot zegen van ons waterschap. Amen.’

Foto: Brief uit het archief van waterschap De Maaskant (1950 - 1989) waarin het besluit staat om bij de opening en sluiting van Dijkstoelvergaderingen een gebed uit te spreken, Oss, 16 juni 1949.

Zilver voor de arme kindjes

Kent u het nog? Het gebruik halverwege de 20ste eeuw om zilverpapier te verzamelen voor de missie? In die tijd spaarden we eigenlijk van alles dat geld kon opleveren. Zilverpapier, bijvoorbeeld, van chocoladerepen en bonbons, of aluminium doppen van melkflessen. Maar bijvoorbeeld ook afgeweekte postzegels. Aan die “verzamelwoede” deed je als kind natuurlijk fanatiek mee. Het was per slot van rekening voor een goed doel en je deed er alles aan om de missie of zending te steunen.

Later werd het papier netjes gladgestreken en in een doos, pot of pop met een gleuf gestopt. Vaak met een afbeelding van een negertje erop. Als kind begreep je niet wat hier nu precies de bedoeling van was. Later werd duidelijk dat het zilverpapier gerecycled werd, vanwege de dunne laag tin (staniool) die het bevatte. En dat leverde weer wat geld op. Niet veel, maar alle beetjes helpen!

Deze foto komt uit een collectie van Vught uit de periode 1930-1950. Grotendeels zijn deze foto’s afkomstig van Fotopersbureau ‘Het Zuiden’. Een bekende naam, maar ook kwalitatief een zeer mooie collectie. Er zitten bijvoorbeeld dorpsgezichten tussen, maar ook groepsfoto’s rond familiegebeurtenissen en portretten.

Wilt u meer zien, ga dan naar Flickr en kom meer te weten van Vught in de jaren ’30-‘50. Maar u kunt natuurlijk ook het online geschiedenisboekje van Vught en Cromvoirt bezoeken.

Foto: Op deze foto, gemaakt op 25 oktober 1949 in Vught, staan de zusters van Mariaoord in Vught klaar om weer naar de missie te vertrekken. Meisjes helpen hier mee om het verzamelde zilverpapier glad te strijken.