Geboeid door boeven!

Van kruimeldief tot moordenaar, van wanbetaler tot vechtjas, je komt ze allemaal tegen in onze archieven. De gevangenisregisters zijn een prachtige bron voor stamboomonderzoekers, maar ook bijvoorbeeld sociologen en criminologen kunnen er hun vingers aan aflikken. Deze lijvige inschrijfboeken bevatten namelijk de naam, geboortedatum, -plaats en het beroep van honderdduizenden gevangenen - mannen en vrouwen - maar ook informatie over de veroordeling door een rechtbank en het begane misdrijf. Bovendien bevatten veel registers signalementen van gevangenen en gegevens over ouders, burgerlijke staat, genoten onderwijs en gedrag in de gevangenis.

Geen wonder dat het BHIC vorig jaar de inschrijvingsregisters van de drie grote Brabantse strafgevangenissen uitkoos om te digitaliseren. Maar niet zonder de hulp van honderden vrijwilligers, want zij waren het die in record tempo - maar toch uiterst nauwkeurig! - alle namen wisten in te kloppen in een database. Daarin kan nu iedereen zoeken, je vindt ze tussen alle andere personen in onze stamboomdatabase. En zitten er nog boefjes in jouw familie? ;-)

Nieuwe klus
Omdat de honger van onderzoekers naar nieuwe informatie niet te stillen is, omdat alle inkloppers bleven vragen naar méér van dit soort spannende klussen en omdat het BHIC nog letterlijk kilometers archieven in huis heeft om digitaal toegankelijk te maken, komen we binnenkort met een nieuw project: de inschrijvingsregisters van de Brabantse Huizen van Bewaring.

Deze strafinrichtingen waren bestemd voor mensen die bijvoorbeeld wegens overtredingen tot een gevangenisstraf waren veroordeeld, voor gegijzelden wegens schulden, voor personen die nog terecht moesten staan, voor passanten en ook voor mensen die op verzoek van familie wegens verkwisting of wangedrag waren opgesloten. Kortom, niet alleen de spreekwoordelijke grote jongens, maar ook gewone burgers die een keer de fout waren ingegaan.

Verhalen uit de bak
Houd ons nieuws dus in de gaten als je mee wilt doen met dit nieuwe project. Want ook jij kunt helpen met het inkloppen van de persoonsgegevens van al die Brabanders die korte of langere tijd achter slot en grendel verdwenen en nu terug te vinden zijn in onze archieven.

En achter al die namen en gegevens van boeven en boefjes gaan natuurlijk tragische, indrukwekkende en soms romantische verhalen schuil. Journalist Geurt Franzen dook in deze archieven en legde elf persoonlijke geschiedenissen van grote en kleine criminelen vast. Eerder verschenen deze verhalen in dagblad De Gelderlander, de komende weken lees je ze iedere vrijdag hier, als lekkermakertje voor ons nieuwe boevenproject. Bovendien publiceert De Gelderlander sinds afgelopen maandag een serie nieuwe boevenverhalen door Geurt. Geniet ervan!

De foto's bij dit bericht zijn van het voormalige Huis van Bewaring aan de Sint Jorisstraat in Den Bosch, dat in 2008 de deuren voorgoed sloot. Ze zijn gemaakt door Ton Wetzer. Voor meer informatie zie de Bossche Encyclopedie.

Geschreven door:
Christian van der Ven, digitale archivaris

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Koude kant koudgemaakt
- Christiaan van der Ven op het criminele pad

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Drie flessen met riekende inhoud

...de inschrijving van Abraham Hage...

Boefjestijd! De Brabantse gevangenisregisters bevatten criminelen van elk kaliber, maar vandaag geven we aandacht aan genotmiddelen. Sinds jaar en dag vinden mensen creatieve manieren om aan drugs en alcohol te komen. De kranten verhalen regelmatig over voorbeelden van manieren om de mens te voorzien van pleziertjes. In mindere mate maar in dezelfde context lichten twee personen op in de gevangenisregisters: Hercule Spyridakis en Abraham Hage.

De 53-jarige Abraham Hage had een vindingrijke oplossing om aan de hoge accijns op alcoholhoudende dranken te ontsnappen: hij had zelf een brouwketel gebouwd zonder deze aan te geven bij de belastingdienst. Daar was de directeur der accijnzen het niet mee eens, want over alcohol moest natuurlijk belasting worden betaald. 

De getuigen Marten Prins en Cent Quist meldden dat zij “in een waschhok (…) een gegalvaniseerd ijzeren waschketel met daarop vastgesoldeerd deksel, in het midden voorzien van een daarin vastgesoldeerde van schroefdraad voorziene buisvormige opening van enkele centimeters middellijn als de opening van een benzineblik” aantroffen. In het huis lagen her en der onderdelen verspreid in de hoop dat zijn alcoholproductie, en misschien ook wel zijn consumptie, geheim zou blijven. 

In het huis van Abraham vonden de twee ambtenaren nog drie flessen met brouwsels. Zij waren natuurlijk benieuwd naar de brouwkunsten van hun verdachte maar het proeven viel tegen: de inhoud “riekte en smaakte als slecht bereid gedistilleerd van troebele kleur, meer smakende naar spiritus dan naar jenever”. Ook in 1926 werden belastingontduikers aangepakt! Abraham moest maar liefst 4 maanden brommen.

Tien jaar later nam Hercule Spyridakis zijn beroep als koopman iets té serieus. Op 14 september 1935 werd hij aangehouden in ‘een rijtuig der Nederlandsche spoorwegen’ toen hij zich verdacht gedroeg. De getuigen à charge fouilleerden Hercule en vonden maarliefst 3860 gram opium op zijn lichaam! Om zeker van hun zaak te zijn, schakelden ze een scheikundige in die de inhoud van de zakken onderzocht. En ja hoor, het bleek inderdaad opium te zijn met een gehalte van maarliefst 13,55% morphine. 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Ontsnapping uit Gevangentoren

- Christiaan van de Ven op het criminele pad

Schuilt in jou een echte boevenvanger?

...welke boef pak jij in z'n kladden?...

Schuilt in jou een echte boevenvanger? Grijp jij dat elfjarige schoffie in de kraag dat appels heeft gejat uit de winkel of ga jij achter die man aan die vrouwen lastigvalt? Voor alle duidelijkheid: de boeven moeten worden “opgepakt” uit de gevangenisregisters van 1821 tot 1940. Hoe? Lees maar verder…

Het is de bedoeling dat met dit speciale project Brabantse gevangenisregisters (1821-1940) worden geïndixeerd. In de inschrijvingsregisters kun je op dit moment alleen op datum zoeken; een naamindex is meestal niet voorhanden. Daar brengt dit project verandering in. Liefhebbers (misschien ben jij dat wel?) lezen scans uit de registers en halen daaruit de naam, leeftijd, geboorteplaats en misdrijf. Daarmee wordt de boef 'vindbaar' voor onderzoekers.

Voor dit project wordt samengewerkt met de website VeleHanden, een online platform waarop archiefdiensten scans kunnen aanbieden zodat het grote publiek, de 'crowd', kan helpen om deze archieven beter toegankelijk te maken. Iedereen kan digitaal (of online) meedoen: het is leuk werk, beslist niet moeilijk en bovendien erg nuttig. 

Wat zijn gevangenisregisters?
Gevangenisregisters vormen de kern van de administratie van het gevangeniswezen uit de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw. Ze geven een zakelijke opsomming van gegevens van personen die in de strafinstellingen verbleven. Samen met jou willen wij de inschrijvingsregisters van de Brabantse strafgevangenissen over de periode 1821-1940 op naam toegankelijk maken. Het resultaat wordt een online database waarin iedereen op persoonsnaam de gevangenisregisters kan doorzoeken.

Die registers betreffen vooral de grote strafgevangenissen van 's-Hertogenbosch, Breda en Eindhoven, maar ook van enkele andere Brabantse strafinstellingen.Deze inschrijvingsregisters kunnen niet alleen gebruikt worden voor genealogisch onderzoek, maar bieden ook mogelijkheden voor wetenschappelijk onderzoek van sociologisch/psychologische en criminologische aard. Ze geven persoonsinformatie als de naam, geboortedatum, -plaats en het beroep van de gevangene - mannen en vrouwen - maar bevatten ook informatie over de veroordeling door een rechtbank en het begane misdrijf.

Vaak geven de registers ook een signalement van de gevangene en gegevens over zijn of haar ouders, de burgerlijke staat, het genoten onderwijs en gedrag in de gevangenis.Waarom dit project?Wil je ons helpen met het digitaal toegankelijk maken van de oude Brabantse gevangenisregisters? Meld je dan snel aan via www.bhic.nl/velehanden of ga direct naar:www.velehanden.nl (kies bij de projecten voor ‘Gezocht! Inkloppers van Brabantse gevangenisregisters 1821-1940’).

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- De Zwarte Ruiter
- Veldwachters