Geboeid door boeven!

Van kruimeldief tot moordenaar, van wanbetaler tot vechtjas, je komt ze allemaal tegen in onze archieven. De gevangenisregisters zijn een prachtige bron voor stamboomonderzoekers, maar ook bijvoorbeeld sociologen en criminologen kunnen er hun vingers aan aflikken. Deze lijvige inschrijfboeken bevatten namelijk de naam, geboortedatum, -plaats en het beroep van honderdduizenden gevangenen - mannen en vrouwen - maar ook informatie over de veroordeling door een rechtbank en het begane misdrijf. Bovendien bevatten veel registers signalementen van gevangenen en gegevens over ouders, burgerlijke staat, genoten onderwijs en gedrag in de gevangenis.

Geen wonder dat het BHIC vorig jaar de inschrijvingsregisters van de drie grote Brabantse strafgevangenissen uitkoos om te digitaliseren. Maar niet zonder de hulp van honderden vrijwilligers, want zij waren het die in record tempo - maar toch uiterst nauwkeurig! - alle namen wisten in te kloppen in een database. Daarin kan nu iedereen zoeken, je vindt ze tussen alle andere personen in onze stamboomdatabase. En zitten er nog boefjes in jouw familie? ;-)

Nieuwe klus
Omdat de honger van onderzoekers naar nieuwe informatie niet te stillen is, omdat alle inkloppers bleven vragen naar méér van dit soort spannende klussen en omdat het BHIC nog letterlijk kilometers archieven in huis heeft om digitaal toegankelijk te maken, komen we binnenkort met een nieuw project: de inschrijvingsregisters van de Brabantse Huizen van Bewaring.

Deze strafinrichtingen waren bestemd voor mensen die bijvoorbeeld wegens overtredingen tot een gevangenisstraf waren veroordeeld, voor gegijzelden wegens schulden, voor personen die nog terecht moesten staan, voor passanten en ook voor mensen die op verzoek van familie wegens verkwisting of wangedrag waren opgesloten. Kortom, niet alleen de spreekwoordelijke grote jongens, maar ook gewone burgers die een keer de fout waren ingegaan.

Verhalen uit de bak
Houd ons nieuws dus in de gaten als je mee wilt doen met dit nieuwe project. Want ook jij kunt helpen met het inkloppen van de persoonsgegevens van al die Brabanders die korte of langere tijd achter slot en grendel verdwenen en nu terug te vinden zijn in onze archieven.

En achter al die namen en gegevens van boeven en boefjes gaan natuurlijk tragische, indrukwekkende en soms romantische verhalen schuil. Journalist Geurt Franzen dook in deze archieven en legde elf persoonlijke geschiedenissen van grote en kleine criminelen vast. Eerder verschenen deze verhalen in dagblad De Gelderlander, de komende weken lees je ze iedere vrijdag hier, als lekkermakertje voor ons nieuwe boevenproject. Bovendien publiceert De Gelderlander sinds afgelopen maandag een serie nieuwe boevenverhalen door Geurt. Geniet ervan!

De foto's bij dit bericht zijn van het voormalige Huis van Bewaring aan de Sint Jorisstraat in Den Bosch, dat in 2008 de deuren voorgoed sloot. Ze zijn gemaakt door Ton Wetzer. Voor meer informatie zie de Bossche Encyclopedie.

Geschreven door:
Christian van der Ven, digitale archivaris

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Koude kant koudgemaakt
- Christiaan van der Ven op het criminele pad

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Wie is de archivaris van morgen?

...Yvonne tijdens haar presentatie tijdens de Letterenbeurs...

Radboud Universiteit in Nijmegen hield vorige week de Letterenbeurs voor bachelor- en masterstudenten. In het sfeervolle Huize Heyendaal konden studenten die op zoek waren naar een stage of die zich wilden oriënteren op de arbeidsmarkt in contact komen met verschillende organisaties uit het beroepenveld van geschiedenis, literatuur, cultuur, taal en communicatie. Er waren korte presentaties en workshops van o.a. Das Magazin, Uitgeverij Vantilt en Talpa Producties. Het BHIC en Regionaal Archief Tilburg waren van de partij om de studenten voor te lichten over werk, stage en onderzoek in een archief.

Christian van der Ven (BHIC) en Astrid de Beer (RATilburg) hielden samen een - drukbezochte-  workshop met als titel "Archivaris worden: heb jij het in je?". Hierin kregen studenten aan de hand van verschillende archiefbronnen (gevangenisregisters, foto's, patiëntendossiers van een psychiatrische inrichting, muurkranten) vraagstukken over selectie, openbaarheid, toegankelijkheid en publieksbereik. Het was erg boeiend om te zien hoe de studenten hun hersens kraakten over de probleemstellingen die Christian en Astrid hen voorlegden. De oplossingen die ze aan het einde van de workshop in groepjes presenteerden waren gevat en kwamen zelfs gedeeltelijk overeen met ons huidige beleid . Voor zowel student als archief een leerzame ervaring!

...een enthousiaste groep, met links staand Astrid de Beer...

Daarna gaf ik twee korte presentaties over mijn ervaringen tijdens studie, stages en de werkvloer van het BHIC en RATilburg. Sinds 2012 werk ik als archiefassistent in de studiezaal bij het BHIC en heb mijn stage-ervaringen daarheen meegenomen: bezoekers te woord staan en hun vragen beantwoorden, vrijwilligersprojecten ondersteunen, blogs schrijven en archiefstukken lichten behoren tot mijn werkzaamheden. Als afgestudeerd historica leek het me zinvol om te vertellen op welke fronten het verstandig is om in contact te komen met bedrijven. Want naast het uitbreiden van je netwerk helpt het om een beeld te vormen van het aanbod op de arbeidsmarkt. Met een theoretische studie is het immers een uitdaging om je verworven competenties breder in te zetten dan je gewend bent.

Doordat er een presentatie uitviel, hadden we tijd om de rollen eens om te draaien en de studenten te vragen wat ze wilden leren van de Letterenbeurs. Zo werd duidelijk dat de meesten al met hun master begonnen waren en zich wilden oriënteren op het beroepenveld. Helaas te laat voor een stage, maar veel waren geïnteresseerd in archiefonderzoek voor hun masterscriptie. Daar zijn we natuurlijk ook erg blij mee! Na onze uitleg over mogelijkheden voor stages en onderzoek denk ik dat de stap naar het archief gemakkelijker is geworden voor studenten. Archieven zijn immers, naar mijn mening, de bouwstenen voor de geschiedschrijving.

Dit jaar was de Letterenbeurs niet verplicht, maar werd het aangeboden als een extraatje buiten het programma om. De studenten die aanwezig waren op deze middag waren dan ook oprecht geïnteresseerd en gemotiveerd: een goede basis om onze schatten van archieven te promoten. Voor herhaling vatbaar!  

Geschreven door:
Yvonne Verstappen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Cold case van archiefkraak
- Niet rijden op zondag!

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Leg een steentje voor twee Brabantse Damslachtoffers

(foto Wiel van der Randen)

7 Mei 1945. De Duitsers hebben twee dagen geleden wel gecapituleerd, maar grote delen van Nederland zijn dan nog niet bevrijd, waaronder onze hoofdstad.

Op de Dam in Amsterdam zijn duizenden mensen in feeststemming verzameld om de komst van de bevrijders af te wachten. Het is onrustig in de omliggende straten. De Binnenlandse Strijdkrachten (B.S.) zijn begonnen de Duitsers uit het geldkantoor, postkantoor en paleis te verdrijven. Ook op het Rokin vinden schermutselingen plaats tussen B.S. en Duitsers. Vlakbij wordt een Duitse vrachtwagen aangehouden waarbij in ieder geval één Duitse soldaat wordt neergeschoten.

Schoten
Rond 13.00 uur komt een aantal voertuigen via het Rokin op de Dam. Het zijn de Polar Bears, een Engelse verkenningseenheid. Al gauw zitten de gepantserde voertuigen vol met feestvierders. Van tegengestelde richting komen een paar Duitse voertuigen. Ze rijden langs elkaar voor de Nieuwe Kerk. Een spannend moment, maar er gebeurt nog niets. De Engelsen rijden de stad weer uit. Ze hebben in de gaten dat ze zich in een zeer explosieve situatie bevinden.

(foto Kryn Taconis)

Een tijdlang is het rustig. Tot 15.00 uur. Dan klinken er schoten en even later slaat de vlam in de pan: op de Dam wordt geschoten door B.S.'ers en vanuit de Groote Club (een herensociëteit aan de Dam) door soldaten van de Kriegsmarine. Paniek breekt uit! Mensen verdringen zich om weg te komen. Na de eerste schoten volgt een tweede salvo. Bij elkaar duurt de schietpartij anderhalf uur...

Mies Jager-van Hooff

Slachtoffers
Het waarom van deze schietpartij is nooit onderzocht. Altijd ging men uit van 19 tot 22 doden, men wist niet wie dat waren. Een werkgroep is nu bezig om de namen van de slachtoffers te achterhalen en hun verhaal en gezicht op te nemen op een website. Het uiteindelijke doel is om op 7 mei 2016 een Memorial te onthullen met hun namen. Op dit moment zijn 31 slachtoffers geïdentificeerd. Twee van hen waren Brabander van geboorte: Maria Nella (Mies) Jager-van Hooff, geboren 1 juli 1916 te Gestel, en Arnoldus Petrus (Nol) Stroop, geboren 16 maart 1905 te Oosterhout.

Nol Stroop

Op www.plaatseensteen.nl kan iedereen meehelpen met het schrijven van hun namen door een digitaal herdenkingssteentje te plaatsen. Bovendien zijn donaties voor de Memorial zeer welkom. Het uiteindelijke ontwerp zal worden vastgelegd in steen en onthuld op 7 mei 2016 in de bestrating van de Dam.

Meer informatie vind je op de website van de Stichting Memorial voor Damslachtoffers, voor vragen kun je ook een e-mail sturen naar dam07051945@gmail.com.

Geschreven door:
Christian van der Ven, digitale archivaris BHIC

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Bijzondere film over bevrijding Sint-Michielsgestel
- Den Bosch, 27 december 1944


Onze beste verhalen via e-mail ontvangen?

Schijt aan den Koning!

De man die in november vorig jaar op een demonstratie in Amsterdam "fuck de koning" riep werd uiteindelijk toch niet vervolgd. Het Openbaar Ministerie besloot de zaak te seponeren omdat hij zijn uitspraak had gedaan "binnen de context van het publiek debat".

Dat publiek debat was echter ver te zoeken toen Christiaan Struick, een 53-jarige geboren Rotterdammer die als kleermaker woonde en werkte in Woudrichem, zich op 30 december 1850 voor de rechtbank in 's-Hertogenbosch moest verantwoorden voor het "boosaardiglijk en openbaar honen en smaden van de persoon des Konings van Nederland". Er was ook geen ontkennen aan voor hem, want hij uitte de belediging in een café vol getuigen. Christiaan had daar onenigheid gekregen over het uitblijven van een beloning voor zes trouwe jaren militaire dienst. Herhaalde pogingen tot erkenning van zijn diensttijd werden steevast door de Koning afgewezen.

Stront
Al zijn frustratie hierover dronk Christiaan op 1 november 1858 in de gelagkamer van een herberg in Woudrichem weg. Hij raakte er bovendien verzeild in een woordenwisseling met een gewezen Franse soldaat en op het kookpunt van zijn woede jegens 's lands Koning kwam de majesteitsschennis zo over zijn tong rollen: "ik heb schijt aan den Koning, niet één hoop, maar wel twéé, als ik eenen grooten hoop stront had, zoude ik hem dien op zijn kop zetten!"

Christiaan zelf kon zich door zijn beschonken toestand van toen, later niets meer van deze bloemrijke woordkeuze herinneren, maar had hoe dan ook een overduidelijk wanbedrijf begaan! En wel eentje waarop zomaar twee tot vijf jaar gevangenisstraf stond. Gelukkig voor hem vond de rechter een paar verzachtende omstandigheden voor Christiaan. Zo achtte deze zijn militaire diensttijd wel degelijk bewezen en ook gezien zijn "gewonden gemoedstoestand" kwam Christiaan Struick uiteindelijk weg met 'slechts' drie maanden cel. Het was de eerste kennismaking met het Bossche gevangenisleven voor de onfortuinlijke kleermaker uit Woudrichem.

Bron: archief rechtbank in Den Bosch (toegangsnr. 24), inv.nr. 61, vonnisnr. 166.

Dank
In deze zaak werd ik getipt door Antoon Vissers, die als vrijwilliger bij het BHIC druk doende is de bestaande naamindex op strafvonnissen aan te vullen. Je komt de vermelding van Christiaans gevangenisstraf trouwens ook tegen als je op zijn naam zoekt in onze nieuwe index op gevangenisregisters. Een prachtige bron om oude boeven en boefjes op te sporen! Check je eigen naam maar eens...

Geschreven door:
Christian van der Ven, digitale archivaris BHIC

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Christiaan van de Ven op het criminele pad
- Vijf en twintig Bossche hoertjes in één brief

Onze beste verhalen via e-mail ontvangen?

Vijf en twintig Bossche hoertjes in één brief #HistoryPost

De Pijp. Marktstraat gezien vanaf hoek Suikerstraat met brug over Binnendieze.
Op de prentbriefkaart is abusievelijk de naam Tolbrugstraat vermeld.
(collectie Afdeling Erfgoed gemeente 's-Hertogenbosch, nr. 0006752)

Vroeger kon men ze vast feilloos aanwijzen, maar in onze archieven zijn ze tegenwoordig maar lastig terug te vinden: illegale bordelen. En soms heb je geluk. Een mooie brief voor HistoryPost.

Zo stuitte ik op deze brief, gedateerd 16 januari 1881, van de Bossche diender Van Goor, die belast was met toezicht op en ontsmetting van logementen waarvan publieke vrouwen in ’s-Hertogenbosch gebruik maakten. De brief is gericht aan de commandant van het militaire garnizoen in de stad, die zijn militairen blijkens de brief een bordeelverbod had opgelegd. Dat was niet zomaar, dat was in het landsbelang! Militairen waren in garnizoenssteden als Den Bosch trouw afnemer van de diensten van prostituees, maar liepen daarmee ook grote kans op besmettelijke (geslachts)ziekten.

In de brief legt Van Goor aan de garnizoenscommandant uit dat die maand geneeskundige controles zijn gestart en dat “de Geneesheer met dat onderzoek belast heeft verklaard, dat van de vier en twintig door hem onderzochte vrouwen, twaalf zijn behebt gevonden met venerische ziekte, van welke besmette vrouwen elf in het zieken gasthuis alhier worden verpleegd; terwijl één besmette vrouw onze gemeente naar elders heeft verlaten.” Kortom, de helft van alle onderzochte prostituees bleek ziek, maar gelukkig voor de militairen was het besmettingsgevaar inmiddels geweken en kon men weer veilig naar de Bossche hoertjes. Weetje: tussen 1881 en 1884 kelderde het percentage gevallen van venerische ziekte onder de Bossche soldaten van 12,3 naar 5,1%! Ongetwijfeld tot grote tevredenheid van hun commandant.

Voor het garnizoen verboden
Maar naast het relaas over deze officiële bordelen maakt Van Goor ook melding van een illegaal bordeel, ter waarschuwing aan de commandant: “Intusschen komt mij als zéér gewenscht voor, dat ofschoon de mede verboden tapperij van de herbergierster Grietje Kloots, in de tolbrugstraat alhier, niet als bordeel officieel bekend, voor het garnizoen verboden blijft; omdat zij met grond wordt verdacht gehouden binnen hare woning aan bezoekers gelegenheid te geven gemeenschap te hebben met zoogenaamde baan of straatmeiden, die niet aan het geneeskundig onderzoek onderworpen zijn.”

De Tolbrugstraat (gelegen tussen de Markt en de Zuid-Willemsvaart) lag in een wijk die in de volksmond ook wel ‘de Pijp’ werd genoemd. Het was van oudsher al een buurt vol winkeltjes, herbergen en bordelen, zeker toen in 1840 de gemeente ’s-Hertogenbosch besloot om de legale prostitutie in deze straat te concentreren. Dat zou in de rest van de stad minder overlast moeten geven. In deze wijk bevond zich trouwens ook de Tolbrugkazerne, die pas in 1892 zijn functie verloor.

En in deze straat bevond zich dus ook de herberg van Grietje Kloots, die daarin een illegaal bordeel bestierde, als we Van Goor mogen geloven. Hoe dan ook een mooi startpunt in de archieven om verder op zoek te gaan naar dit illegale bordeel. Te beginnen bij de archieven van de rechtbank. De naamindex van het BHIC op criminele vonnissen maakt alvast melding van een Grietje Kloots, in 1889 veroordeeld voor – dat is nou jammer – diefstal. Maar wie weet?

Onder de rokken
Volgens het vonnis is deze Grietje 45 jaar oud, geboren in Rotterdam, ventster en zangster van beroep. Ene C. Herwaarden ontmoet Grietje in een herberg aan de Brede Haven, waar ze liedjes zingt. Hij verklaart “dat hij ongeveer tegelijk met beklaagde die herberg verliet en langs de haven opwandelende met haar in een straatje gegaan is, dat zij daar elkander vast hebben gehouden, en hij beklaagde, onder de rokken gevoeld heeft.” Maar toen Grietje riep dat er volk aankwam en ze elkaar verlieten bleek naderhand zijn portefeuille gerold. Herwaarden ging haar achterna en vond Grietje in de Tolbrugstraat.

Nou goed, voor de rechter verklaarde Grietje dat er allemaal niks van het verhaal klopte, maar uiteindelijk werd ze niet geloofd en moest ze een maand zitten. Bovendien zijn er dus verschillende aanwijzingen dat het zowel in de brief als in het vonnis wel eens om dezelfde Grietje Kloots zou kunnen gaan... En los daarvan laten de oude archieven ons toch weer een sfeervol beeld schetsen van het nachtelijk leven van toen!

Christian van der Ven

Als je dit interessant vindt, lees dan ook:
- Over ontucht en andere onzedelijkheden
- Vunzige verklaringen

Wist je dat Christian van der Ven dit óók doet?

Drie keer in de week verschijnen op deze blog verhalen over opmerkelijke archiefstukken, bijzondere genealogische akten of mooie foto's. Deze blogs worden geschreven door Lisette Kuijper, Annemarie van Geloven, Christian van der Ven en Marilou Nillesen. De komende maandagen stellen de blogschrijvers zich voor. Dit keer is de beurt aan Christian.

Mijn naam is Christian van der Ven en ik werk bij het BHIC als digitale archivaris. Inmiddels ben ik bijna 15 jaar in de archieven werkzaam, waarvan ruim 10 jaar bij het BHIC. Daarvoor heb ik gewerkt bij het inmiddels opgeheven gemeentearchief van Waalwijk, in de automatisering en als geschiedenisdocent.

Wat doe je nog meer, behalve bloggen?

Bloggen doe ik eigenlijk maar weinig, hoor. Ik ben toch vooral bezig met onze website, het coördineren van de digitale dienstverlening en projecten rond innovatie en publieksparticipatie (samenwerken met archiefgebruikers). Denk aan het project kortgeleden waarin we gevangenisregisters via crowdsourcing toegankelijk hebben gemaakt of aan onze succesvolle forums en chatservice. Veel collega’s lopen bovendien bij me binnen als praatpaal en vraagbaak. Naast Brabant Bekijken heb ik vooral veel geblogd op mijn eigen stek: www.digitalearchivaris.nl maar dat staat momenteel op een laag pitje...

Waarom blog je?

Voor mij persoonlijk is bloggen een mooie, makkelijke en toegankelijke manier om mijn gedachten te ordenen, kennis te delen en met anderen ideeën uit te wisselen. Het is ook een soort openbaar notitieblok waarin ik schrijf over archiefzaken die me bezighouden, vertel over initiatieven die me inspireren (of zo nu en dan irriteren!) en soms ook over persoonlijke dingen, zoals een verslag van een museumbezoek. Alhoewel ook dat laatste nog gerelateerd aan het werk is.

Wat is het leuke aan bloggen?

Een groot voordeel vind ik dat een blog niet per se 'af' hoeft te zijn. Het kunnen compleet doordachte en uitgewerkte wetenschappelijke artikelen zijn, maar ook gewoon hersenspinsels die je even kwijt moet. Je kunt er bovendien heel makkelijk heel snel heel veel mensen mee bereiken, met wie je door hun reacties in contact kunt komen. Blogs zijn flexibel en laagdrempelig.

Is er een blog (al dan niet historisch/genealogisch die je zelf volgt of graag leest?)

Er zijn heel veel blogs die ik volg. Voornamelijk blogs met nieuws, meningen of ideeën van collega-archivarissen, onderzoekers en archiefdiensten in binnen- en buitenland, maar ook op het gebied van bibliotheken, musea en erfgoed in het algemeen. Daarnaast volg ik blogs met nieuwtjes over digitale media en communicatie, gebruiksvriendelijkheid van websites en blogs over cultuur in het algemeen, wetenschap, rechtsgeschiedenis, historie in de wereld van computerspellen en wat al niet meer. Naast het onderwerp vind ik het trouwens ook belangrijk dat de auteur(s) van een blog de materie aantrekkelijk weten te brengen.

Wat is jouw favoriete top 3 van je eigen blogs?  

1. Vooruit dan, mijn favoriete archiefstuk nog maar eens in het zonnetje: 

Christian kiest de omgehakte eik  

2. Omdat Nederlanders zo weinig weten van de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog voor ons land: 

Voor wat het waard is, klompen voor 30 punten

3. Niet ván mij, maar óver mij, of in ieder geval over een naamgenoot: 

Christiaan van de Ven op het criminele pad! 

Lees ook: 

- Mag ik je Lisette even voorstellen?

Christiaan van de Ven op het criminele pad!

...een maand brommen en acht guldens betalen...

Ja, je leest het goed: Christiaan van de Ven is opgepakt. Voor moedwillige verwonding van Joannes Sulsters zal hij een maand moeten brommen en acht guldens boete moeten betalen. Niet niks voor deze 16-jarige schoenmaker uit Loon op Zand in 1842. Van de Ven werd onlangs - na bijna 175 jaar - nog eens digitaal in zijn kraag gevat dankzij het boeven vangen-project op VeleHanden.

Met dit speciale project worden Brabantse gevangenisregisters (1821-1940) geïndexeerd.In de inschrijvingsregisters kun je op dit moment alleen op datum zoeken; een naamindex is meestal niet voorhanden. Daar brengt dit project verandering in. Liefhebbers (zoals jij?) lezen scans uit de registers en halen daaruit de naam, leeftijd, geboorteplaats en misdrijf. Het mooie is dat je het gewoon thuis kunt doen. Bovendien kun je punten verdienen die dan weer in te wisselen zijn tegen scans op onze website! En dankzij dat nuttige werk wordt de boef 'vindbaar' voor onderzoekers. Zo kwam ook Christiaan van de Ven boven water. Uit het inschrijvingsregister van de gevangenis maken we op dat hij een rond gezicht heeft met een gezonde kleur, blauwe ogen en rood haar.

...normale neus en rond aangezicht...

In het archief van de Arrondissementsrechtbank 's-Hertogenbosch 1838-1877 lezen we wat onze Christiaan op z'n kerfstok heeft. Samen met twee kornuiten (Petrus Spijkers van 23 en de 20-jarige Jan Kops) heeft hij deze Sulsters in een herberg "zonder aanleiding van zijne zijde ter aarde geworpen en op de borst getrapt". Of het door zijn jeugdige leeftijd komt of doordat zijn aandeel minder is geweest maar Christiaan komt weg met één maand gevangenschap terwijl z'n twee vrienden voor drie maanden achter de tralies gaan. Allemaal moeten ze acht gulden betalen én de kosten voor het proces ("ter somme van 22 gulden en 40 cent"). 

Ben je nu benieuwd of het rode haar van Christiaan al dan niet een rol heeft gespeeld in zijn criminele gedrag, lees dan ook deze blog van onze eigen betrouwbare Christian van der Ven (wiens verklaring van goed gedrag we net nog hebben gecheckt ;-) over criminaliteit, DNA en ras. Over het verband tussen DNA-onderzoek en archieven.

Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Opgepast: onbekwame veldwachters
- Moord in Boxmeer

Christian kiest: de omgehakte eik #stukvanhetjaar

...Christian van der Ven toont zijn favoriete stuk...

Tijdens de Maand van de Geschiedenis - in oktober a.s. - vindt de landelijke online verkiezing Stuk van het Jaar plaats. Natuurlijk doet ook het BHIC hieraan mee! Verschillende BHIC-medewerkers hebben hun favoriete stuk uitgezocht. Vanaf 1 juli a.s. kun je je stem uitbrengen op: www.bhic.nl/stukvanhetjaar. Op ons blog presenteren de BHIC-medewerkers de komende weken hun favorieten en dit keer is dat Christian.

 Het lijkt een perfect klusje voor mr. Frank Visser alias 'de rijdende rechter', maar die was er in 1657 natuurlijk nog niet bij. De Raad van Brabant wel en daarom boog die zich over de zaak van de omgehakte eik. Maar op deze kaart zie je niet alleen een omgehakte eik. Achter de kaart gaat een uniek stukje Brabantse geschiedenis schuil. Namelijk van het zogenoemde 'pootrecht', een eeuwenoud recht dat al bekend is uit de 12e en 13e eeuw.

Het oude hertogdom Brabant lag ooit bezaaid met bomen en bossen. Maar toen de bevolking groeide en er steeds meer hout nodig was als brandstof en bouwmateriaal, werden grote delen van het hertogdom kaal gekapt. Toen het hem te gortig werd, greep de hertog zelf in en gaf hij aan eigenaren van percelen langs de aan hem toebehorende wegen, het recht om in de berm bomen te planten en te rooien. En geplant (en af en toe gekapt) werd er!

Het pootrecht zorgde na een tijdje voor lange rijen bomen langs de Brabantse wegen. Vooral populieren, want die groeien lekker snel hoog en dik. Het prachtige uiterlijk van Brabant hebben we dus mede te danken aan een oud en uniek feodaal recht. Dat bovendien in sommige gemeenten in de Meierij en de Kempen tot op de dag van vandaag bestaat. Dat bijzondere landschap zie je op deze kaart kleurrijk ingetekend. Niet alleen de populieren, maar ook knotwilgen en eiken, waaronder dus de "affgehouwen eijckenboom in questie".

...de kaart in questie...

Dat vind ik precies een van de leuke dingen van archiefstukken: onderzoekers van nu gebruiken archieven om hele andere verhalen te vertellen, dan waarvoor die archieven oorspronkelijk werden gevormd. Want deze kaart was helemaal niet gemaakt om ons iets te vertellen over het 17e-eeuwse Brabantse landschap. Maar was dus bewijsstuk in een rechtszaak waarin Johan Oudart, heer van Rixtel, Aarle, Beek etcetera, en Wouter van Craenenbroeck lijnrecht tegenover elkaar stonden over een omgehakte eikenboom. Hoe die rechtszaak is afgelopen? Dat vertelt de kaart niet…

…maar kun je wel volgen in de processtukken van deze rechtszaak, die worden bewaard op het BHIC. Om die rechtszaak goed te kunnen begrijpen, moet je dan wel iets weten van de omgeving, de context waarin deze archiefstukken zijn ontstaan. Van het pootrecht dus. Het hele procesdossier beslaat bijna een doos vol papier. Al dat papier voor één omgehakte eik… Je moet er bijna een boom voor kappen!

Christian van der Ven 
Coördinator Studiezaal BHIC

Nominatie voor Christian van der Ven

Christian van der Ven, archivaris bij het Brabants Historisch Informatie Centrum, is genomineerd voor de eretitel Informatieprofessional van het Jaar. Van der Ven wordt onder meer geroemd om zijn manier van samenwerken en kennis delen. Trots als het BHIC is op deze voordracht nemen we 'n duik in het archief, op zoek naar meer mensen met een vooruitziende blik.

"Alleen door onderlinge samenwerking is iets te bereiken. Samenwerking is een voorwaarde voor de vooruitgang van de streek." Met dit uitgangspunt gaat burgemeester Verheijen (burgemeester van Zeeland van 1957 tot 1979) de strijd aan met de grote buurgemeenten Uden en Veghel.

Verheijen probeert op meerdere manieren zijn steentje bij te dragen aan deze gemeentelijke coöperatie. Zeeland helpt Veghel bij het in stand houden van de HBS en het ziekenhuis terwijl Uden niet zonder Zeelandse arbeidskrachten kan. Maar al te vaak blijkt de liefde van één kant te komen en doet Zeeland tevergeefs een beroep op de hulp van de naastgelegen gemeenten.

Uiteindelijk wordt de samenwerking dan toch een feit; al loopt het anders dan verwacht. Op 1 januari 1994 gaat Zeeland samen met Schaijk verder als Landerd. Hiermee wordt tegen het advies-Schampers gestemd dat voorstelt Zeeland en Boekel samen met Uden één gemeente te laten vormen.

Foto: Winnaars zijn er in allerlei soorten en maten: hier huldigt voorzitter Goossens de winnaar van een wedstrijd motorcross in St. Anthonis, jaartal onbekend;

Vind je - net als het BHIC - dat Christian deze titel verdient? Breng dan je stem uit! Stemmen kan tot 16 juni.