Annemarie kiest: propaganda-affiche #stukvanhetjaar

...de favoriet van Annemarie...

Tijdens de Maand van de Geschiedenis - in oktober a.s. - vindt de landelijke online verkiezing Stuk van het Jaar plaats. Natuurlijk doet ook het BHIC hieraan mee! Verschillende BHIC-medewerkers hebben hun favoriete stuk uitgezocht. Vanaf 1 juli a.s. kun je je stem uitbrengen op: www.bhic.nl/stukvanhetjaar. Op ons blog presenteren de BHIC-medewerkers de komende weken hun favorieten en nu is het de beurt aan Annemarie.

Het is al weer vijftien jaar geleden dat ik – al bladerend door de affiches van de Tweede Wereldoorlog van de gemeente Sint-Michielsgestel – geboeid raakte door dit propaganda-affiche van de Nationale Jeugdstorm uit oktober 1943.

Als ouder van een opgroeiende puber in die tijd, spreekt zo’n titel OUDERS WAT KIEST U? meteen tot de verbeelding. Maar wat een indoctrinatie sprak uit dit geraffineerde gebruik van beeld en tekst. Niet de jongeren zelf worden aangesproken, maar er wordt een appèl gedaan op de verantwoordelijkheid van ouders om de juiste keuze te maken. 

...of klik hier als je het affiche verder wil vergroten...

Dat het begeleiden van jongeren naar volwassenheid soms een moeizaam proces is, wist zelfs de oude Socrates al. Maar het lidmaatschap van de Nationale Jeugdstorm werd als de enige heilzame weg voorgeschoteld om jongeren van ‘baldadigheid’ en ‘leeghoofdigheid’ af te houden, alsof er geen alternatieven waren. Vooral NSB-ouders zal dat in die tijd hebben aangesproken. Het ledenaantal van de Jeugdstorm moet tijdens de bezetting gevarieerd hebben van 12.000-16.000 leden. Maar we moeten niet vergeten dat verreweg de meeste jongeren tussen de 10 en 17 in Nederland niet in uniformen van de Jeugdstorm paradeerden …

 

Deze archiefschat is zeker niet uniek, maar blijft wel boeiend. Het herinnert ons er aan dat propaganda vanuit ‘onderbuik gevoelens’ – om een meer moderne term te gebruiken - van alle tijden is. Maar dat geldt ook voor ‘baldadigheid’ en ‘leeghoofdigheid’!

 

Hier de tekst van dit propanda-affiche:

 

Ziet ge Uw zoon niet liever hier bij staan, flink en zelfbewust …..  dan dat hij met zijn ziel onder den arm rondhangt

Moet een jong meisje door gebrek aan lichaamsoefening stijf en harkerig worden …..  Of moet zij door spel en sport in haar vrijen tijd dit gemis opheffen en gezond en lenig blijven

Zoo’n spel is juist iets voor Uw jongen, dat is toch heel wat beter ….. dan dat hij uit verveling tot baldadigheden komt

Vindt U het prettig als Uw dochter alleen maar aandacht heeft voor haar lippenstift …. Of ziet U liever, dat zij haar handen op deze manier gebruikt?

Gezonde lichaamsoefeningen in de frissche lucht – dat is een zegen voor Uw jongen .. of meent U dat dit spel gezonder is?

Zou Uw dochter in een dergelijke omgeving opgroeien tot een gezonde vrouw en moeder …. Of zou zij flinker en degelijker worden, als zij ook voor dit werk niet terugschrikt? 

 

Annemarie van Geloven
Medewerkster studiezaal BHIC, locatie ‘s-Hertogenbosch 

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 

- Lisette kiest: een Graafs juweeltje uit 1473 

- Christian kiest: een omgehakte eik  

Ouders, wat kiest U?

 

Wie zou in de “Inventaris van gedeponeerde archieven van Sint-Michielsgestel” (een verzameling van grotendeels particuliere archieven en collecties) zo gauw de “Catalogus van affiches en documenten uit de Tweede wereldoorlog” ontdekken? Want daar staat deze archiefschat in. Samen met nog ruim 130 andere affiches en brochures die allemaal te maken hebben met voorlichting en vooral ook propaganda in de periode 1941-1945.

Allemaal uitgevaardigd door de overheid, zowel door de Duitse bezetter als door de Nederlandse overheid, maar ook door de militaire bevelhebber van de geallieerden. Luchtaanvallen, Nederlandsche Unie, zwarte handel, Waffen-SS, Vrijwilligerslegioen Nederland, Nationale Jeugdstorm, schaarste, Winterhulp Nederland, de bevrijding, Binnenlandse Strijdkrachten: het komt allemaal terug in vaak pakkende beelden.

Want dat moet gezegd: de meeste propaganda-affiches, zeker degene die afkomstig waren van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten (DVK), waren van een geraffineerde psychologie, ondersteund door een overtuigende grafische vormgeving. Veel van die affiches zijn verloren gegaan. Maar een ambtenaar uit Sint-Michielsgestel met een vooruitziende blik heeft al die affiches (na ze soms flink te hebben bestempeld met het gemeentestempel) zorgvuldig weggeborgen. Daarmee is een unieke collectie materiaal uit de periode 1941-1945 bewaard gebleven.

Een voorbeeld is het hierboven afgebeelde propaganda-affiche voor de Nationale Jeugdstorm met de tekst “Ouders, wat kiest u?” uit oktober 1943. Op demagogische wijze worden hier ouders keuzen voorgehouden. “Ziet ge Uw zoon niet liever hier bij staan – flink en zelfbewust… dan dat hij met zijn ziel onder den arm rondhangt?” of “Vindt U het prettig als Uw dochter alleen maar aandacht heeft voor haar lippenstift… of ziet U liever, dat zij haar handen op deze manier gebruikt?” Alsof het enige alternatief voor vernielingen aanrichtende (“baldadigheden” heette dat toen nog) hangjongeren of voor leeghoofdige wufte meisjes de Nationale Jeugdstorm (discipline!) was.