Eerste Wereldoorlog 100 jaar geleden

Roosendaal wordt in 1914 overspoeld door Belgische vluchtelingen...

Dit jaar is het honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak. Hoewel Nederland neutraal bleef, heeft deze oorlog toch grote impact gehad op ons land. De komende maanden zal deze ingrijpende invloed op verschillende manieren herdacht worden. Zo is er een landelijk coördinatiepunt ontstaan, Eerstewereldoorlog.nu. Daarnaast laten we twee voorbeelden van bijzondere herdenkingen zien, uit Oud-Gastel en Roosendaal. 

Landelijk herdenken
Vanaf 1 oktober kun je alle activiteiten rond de herdenking van de Eerste Wereldoorlog in Nederland bekijken op een nieuw digitaal platform, EersteWereldoorlog.nu. Op deze site kun je ook terecht voor een goede basisinformatie over de Eerste Wereldoorlog. Het coördinatiepunt is een gezamenlijk project van Huis Doorn, NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies en het Nederlands Openluchtmuseum. Men wil niet alleen kennis over de oorlog en herdenkingsactiviteiten bieden, maar de site wil ook organisaties met elkaar verbinden die actief zijn op dit gebied.

Bijzondere wandeling naar Oud-Gastel
Een voorbeeld van zo'n herdenking vindt plaats in Oud-Gastel. Op 28 september komt daar een delegatie Belgen naar het museum 'De Drie Snoecken' van de Heemkundekring Het Land van Gastel om een bijzondere voettocht te herdenken, die 100 jaar geleden plaatsvond.

Vluchtoord Uden, een andere bestemming voor veel Belgische vluchtelingen

Vanwege het geweld van de Duitsers, liep Antwerpen eind september 1914 volledig leeg. Duizenden mensen zochten hun toevlucht in Nederland, zo ook een groep van 15 weeskinderen, 6 zusters en 5 paters van de abdij van Bornem. Na een hachelijke tocht kwamen zij per stoomtram aan in Oud-Gastel, waar zij werden opgevangen in het St. Bernardusklooster.

De Heemkundekring herdenkt deze tocht met een speciale tentoonstelling, die te zien is in het museum 'De Drie Snoecken' op de Open Monumentendagen op 13 en 14 september 2014 en alle zaterdagochtenden tot en met 12 oktober 2014. Wie nog in het bezit is van foto's van deze tijd, wordt van harte uitgenodigd contact op te nemen met de Heemkundekring Het Land van Gastel.

'Alles vlucht naar Roosendaal' 

Gemobiliseerde soldaten in Wouw

Een ander voorbeeld van een herdenking vinden we in Roosendaal. Ook deze stad kende een enorme toestroom van Belgische vluchtelingen in 1914. De gebeurtenissen zijn hier bijzonder goed bewaard gebleven. De Roosendaler Jacobus van der Veken, op dat moment 48 jaar oud, hield namelijk zeer nauwgezet een dagboek bij. Hieronder een citaat van Jacobus:

Wat ervan terecht moet komen, ik weet het niet! Duizenden, ik lieg niet, duizenden vluchtelingen van Antwerpen en omgeving komen met treinen, wagens en te voet Roosendaal binnen.  Rijk en arm, alles vlucht naar Nederland.'

Dit dagboek staat, samen met foto's, archiefstukken en filmbeelden, centraal in de tentoonstelling 'Alles vlucht naar Roosendaal', die van 13 september 2014 tot en met 8 februari 2015 te zien is in Museum Tongerlohuys te Roosendaal. Het biedt een unieke kijk op Roosendaal en omliggende dorpen in oorlogstijd.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Gevluchte Scheutisten in Esch
- Schijndel bedankt!


 

Oranjegekte in 1932?

Met de Regiohistoricus op pad...
 

De oranje fontein op de Markt in Schijndel...

Op donderdag 7 juni 2012 zag uw regiohistoricus oranje water komen uit de fontein op de Schijndelse Markt. Dat was minder verrassend dan het lijkt, want de afgelopen weken kleurde het EK-Voetbal heel Nederland oranje. De 1-0 nederlaag tegen Denemarken op 9 juni deed daar (nog) niets aan af.

Ook tachtig jaar geleden was het Nederlands elftal populair. Op zondag 16 oktober 1932 werd in Brussel een interland gespeeld tegen België. De N.V. Europa Express te Haarlem zette extra treinen naar Brussel in. Vanuit Amsterdam vertrok die ochtend om 6.10 uur een D-trein. Via Haarlem, Leiden, Den Haag en Rotterdam bereikte deze tegen half 9 Roosendaal. West-Brabanders konden dus daar instappen. Zij betaalden voor een retourkaartje 2e klasse inclusief gereserveerde zitplaats  f 3,50 en 3e klasse  f 2,50. Om vier minuten over 10 was de trein in Brussel-Noord.

Vanuit Arnhem vertrok om 7.43 uur ook een extra trein. Deze pikte in Oss (8.23), ’s-Hertogenbosch (8.41) en Tilburg (9.06) eveneens Brabanders op om daarna via de toen nog bestaande spoorlijn over Baarle Nassau-Hertog richting België te rijden. De prijzen varieerden van f 6,25 voor de Ossenaren 2e klas tot f 3,- voor de Tilburgenaren 3e klas. Hun trein arriveerde om 11.23 uur in Brussel-Noord.

Was zo’n voetbalreisje betaalbaar? Voor de gewone man niet of nauwelijks, want in 1932 werd een uurloon van 50 cent lang niet door iedereen verdiend. Bovendien was de economische crisis op zijn dieptepunt en zaten dus veel kostwinners zonder werk thuis. Vandaar dus het vraagteken achter de titel boven deze blog.

Degenen die het wel konden betalen, keken wellicht verbaasd op, toen de trein stopte bij het eerste Belgische station. Stel je voor: om half 9 uit Roosendaal vertrokken zijn en dan tien minuten vóór half 9 aankomen in Essen! Dat had alles te maken met het feit dat Nederland in 1932 als standaardtijd de Amsterdamse tijd aanhield. Die viel niet samen met de Midden-Europese tijdzone (met onder andere Duitsland), maar ook niet met de West-Europese, die wel werd gevolgd door België. Zo kwam het dat Nederland toen 19 minuten en 32,13 seconden vóór liep op België,  zodat de horloges van onze voetbalsupporters na het passeren van de grens 20 minuten moesten worden teruggezet.

Ondanks de klokperikelen beleefden de Nederlanders een goede dag in Brussel, want hun elftal won met 3-2 van de Rode Duivels. Glansrollen waren er voor Van de Broek, Van Run en de Feijenoorder Puck van Heel. Dus de stemming zal er goed in gezeten hebben, toen de extra treinen weer noordwaarts reden. Zo goed dat menig horloge ook de volgende ochtend nog achter liep….