Geheimzinnige Graafse graftombe

Kun jij de geheime tombe vinden in de Graafse St. Elisabethskerk?

Op onze website kun je stamboomonderzoek doen in duizenden genealogische akten, zoals de doop-, trouw- en begraafboeken van de kerken. Maar wist je dat we ook een begraafakte hebben van vòòr 1500? En dat dit om twee heel voorname heren gaat? Hun 'beenderen'  lagen honderden jaren verborgen in een kerkelijke tombe. Graaf mee naar dit mysterie...

'Een kelderken voor een lijk'
In 1765 maakte schoolmeester Roelof Kraals een prachtige plattegrond van de hele Elisabethskerk te Grave, die nog steeds bij het BHIC in Grave is opgeslagen.  Bovenstaande afbeelding is slechts een klein gedeelte van de enorme kaart. Kun jij de kelder vinden?

Een vijftiende eeuwse graftombe in 1765 ontdekt!

Wie een Graafs 19e eeuws begraafboek openslaat, komt plotseling een akte tegen van 400 jaar daarvoor! Je kunt daar de ontdekking vinden van een mysterieus 'kelderken voor een lijk.' 

Het opschrift luidt, als men goed leest, als volgt: 'Hier leijdt begraven den Hooggeboren vermogende vorst Hertog Arnoud van Gelre, en van Gulik, grave van Zutphen, sterft in 't jaar 1473 (...) en die Edele Waal gebooren Heer Willem van Egmont tot Baar en tot Kessel, twee gebroeders, en sterft in het jaar ons Heeren 1483."

In droog sant begraven...
De akte leert ons verder dat de lichamen van de twee broers 'sonder kisten in droog sant' zijn begraven, omdat de beenderen van 1 lichaam op deze wijze zijn gevonden in 1765.

Gelukkig kregen Arnoud en Willem eeuwen na hun overlijden alsnog de eer die hun toekwam. Na de ontdekking van de tombe werd een massief grafmonument voor de heren opgericht, compleet met beeldhouwwerk en levensgrote beelden. Jammer genoeg ging al deze pracht verloren door het Franse beleg in 1794. In 1802 kregen de twee broers uiteindelijk toch hun praalgraf, dat nog steeds in de Elisabethskerk te bewonderen is. Kijk zelf maar:

Praalgraf in de St. Elisabethskerk

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Grave, graven en begraven
- Abseilen in de zestiende eeuw

Kasteelgeheimen...

Het Kasteel Makken nog in zijn volle glorie...

Altijd al willen weten hoe het is om als een echte baron in een statig kasteel te leven? Dat kan nu! Achttiende-eeuwse documenten geven een uniek inkijkje in het kasteelleven van baron Judocus van Hugenpoth tot Stockum. Hoe waren de 25 kamers precies ingericht? Welke dieren waren er ondergebracht in de vele stallen en wat hing er eigenlijk aan de dikke kasteelmuren? Ga mee op ontdekkingstocht naar alle geheimen van het voormalig kasteel Makken te Vierlingsbeek...

Tegenwoordig is er vrijwel niets over van het kasteel, dat in de vijftiende eeuw gebouwd is. Alleen de voorburcht en een paar vervallen schuren zijn nog te bewonderen. Ooit stond op die plek een enorm gebouwencomplex, compleet met een toren en omgeven door diepe grachten met maar liefst drie ophaalbruggen. 

Lotgevallen van het kasteel

Tekening van het kasteel uit 1739

Joducus van Hugenpoth tot Stockum erfde het kasteel bij zijn huwelijk met Johanna Frederica Beatrix Bouwens van der Boijen in 1737. Bij zijn overlijden in 1751 werden alle bezittingen overgedragen aan diens zoon, Christiaan August van Hugenpoth. Christiaan voelde er echter niets voor om zijn intrek te nemen in het immense kasteel en zodoende heeft het sinds 1751 leeg gestaan. Uiteindelijk is het in 1802 afgebroken door een 'ontrouwen rentmeester', die zonder zijn heer in kennis te stellen, het gebouw eigenhandig met de grond gelijk heeft gemaakt.

Gelukkig hebben we nog de inventaris van goederen, die vlak na het overlijden van de baron is opgesteld. Letterlijk alle kamers worden tot in detail beschreven: van tafelkleedjes, bedden- en serviesgoed tot pistolen en opmerkelijke huisdieren.

Die arme Freule!
De heer des huizes had het goed voor mekaar, zo blijkt uit de inventaris. Zijn kamer telde naast een bedstee maar liefst drie 'cabinetten', 31 porseleinen schotels, twee spiegels, een tafel met zes stoelen en verschillende luxe kleden met gouden elementen. Mocht hij, na een lekker wijntje uit één van  zijn 'glase pocaalen' nog zin hebben in een ritje op één van zijn twintig paarden, dan kon hij zijn 'swart fluweele reijsmuts' opzetten.

De sobere inrichting van de 'Vreulens Kamer'

Zijn vrouw, de 'vreule' was minder goed bedeeld. Haar kamer was slechts ingericht met de hoognodige elementen, waarvan sommige bovendien in een niet al te beste staat verkeerden. Ze sliep in een 'slegt oud ledicant' en moest zich optutten met de beschikking over slechts een klein spiegeltje. Bij haar vond je geen zijden kleden met gouden borduursels, maar slechts een 'oud taafelkleed'.

Zou deze Judocus zo'n hekel hebben gehad aan zijn vrouw of is hier iets anders aan de hand? Het blijkt dat zijn vrouw in 1740 al is overleden en waarschijnlijk is haar kamer sindsdien niet meer onderhouden. Dit zou heel goed de reden kunnen zijn van de gedateerde inrichting van de 'Vreulens kamer.' Laten we het maar hopen voor die arme freule...

Bijen, vogels en pistolen?
Naast de inrichting van de verschillende slaapkamers werden ook andere vertrekken tot in de puntjes beschreven. Zo waren in de eetzaal naast het uitgebreide serviesgoed en enkele 'chocolade potties' ook een 'canarijvogel en een kouw' aanwezig om de boel een beetje op te vrolijken. Verder werd er in het kasteel een 'jagdmes' bewaard, naast enkele ijzeren vossenvallen, verschillende pistolen en ook een heuse 'spinnenjager.'
 

Enkele levende (en dode!) beesten en gedeelte van het zilverwerk

Niet iedereen vond in het kasteel een gerieflijk onderkomen. Zo moesten de knechts het doen met drie bedden, die middenin de stallen waren geplaatst! Samen met deze knechten bevonden zich hier ook verschillende soorten dieren, zoals koeien, varkens en paarden, maar ook jachthonden en bijen. Zelfs de dode beesten die werden aangetroffen, staan in de inventaris beschreven: 'Vijff levende bijen, twaelf dito doode.'

Nieuwsgierig naar de complete inrichting van dit kasteel? Kom dan eens langs bij het BHIC in Grave en duik zélf in het archief van de schepenbank Land van Cuijk...

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Het spook van kasteel Tongelaar
- Op jacht naar de schat... kamer!

Hanneke kiest: Heksenproef #stukvanhetjaar2014

...Een vermeende heks onderworpen aan de waterproef...

In vroeger eeuwen hadden allerlei vormen van bijgeloof vele mensen in hun greep. Zo geloofden mensen in tovenaars, spoken, geesten en heksen. Volgens de kerk was tovenarij een daad van de duivel. Wanneer een oogst mislukte, door ziekte vele dorpelingen stierven of andere tegenslagen plaatsvonden, werd dit gezien als een straf van God. En de mensen zochten dan een zondebok. Dit leidde tot beschuldigingen van hekserij.

Vanaf de 14e eeuw zijn tijdens de heksenvervolgingen in Europa tienduizenden slachtoffers gevallen. De Kerk brandmerkte ieder wier zienswijze niet overeenkwam met die van de Kerk als ketters. Ook hekserij werd als ketterij gezien, want de heksen zouden de duivel aanbidden, in plaats van God. Hekserij was echter geen gewone misdaad, maar werd gezien als de gruwelijkste van allemaal. In de periode van 1580 tot 1650 vonden de meeste heksenjachten plaats, en begonnen de massaprocessen. In West-Europa vonden naar schatting 200.000 mensen, meest vrouwen de dood tijdens deze heksenjachten.

Heksenhamer
Het in 1485 geschreven boek Malleus Maleficarum, 'Heksenhamer', werd het standaardwerk voor de heksenjacht. Niet alleen stond er een overzicht van bestaande literatuur over demonen en hekserij, ook gaf het boek aanwijzingen aan de heksenvervolgers. Zo stond erin beschreven hoe een heks ondervraagd moest worden en wat de meest effectieve manier was om een heks te doden.

Martelingen en heksenproeven
De slachtoffers, meestal arme alleenstaande oudere vrouwen, stonden totaal machteloos. Want met hun magische krachten konden heksen de oogst laten mislukken, zichzelf in een dier veranderen, iemand ziek maken en slecht weer veroorzaken. Om te bewijzen dat iemand een heks was, werd de heks onderworpen aan martelingen en heksenproeven.

Van heksen werd aangenomen dat ze op bezemstelen of op geitenbokken door de lucht vlogen. Om te kunnen vliegen, moesten heksen licht van gewicht zijn en werden verschillende proeven bedacht om te bewijzen dat iemand een heks was.
Bij de vuurproef moest de verdachte met blote voeten over hete kooltjes lopen. Als ze daar brandblaren van kreeg, was ze onschuldig, want een heks zou zich namelijk beschermen tegen het vuur. Daarnaast was er de weegproef, waarbij de verdachte op een weegschaal werd gewogen. Woog ze, gezien haar postuur, te weinig dan was het doodsvonnis getekend en kwam ze op de brandstapel.
Een andere proef was het prikken in het lichaam van de heks, een poging om het duivelsmerkteken te vinden. Op de plaats waar het geen pijn deed, had de duivel zijn pact gesloten. 

'Swimming the witch'
De meest gebruikte proef was de waterproef, 'Swimming the witch', waarbij de verdachte met handen en voeten aan elkaar gebonden in het water werd gegooid. Als ze bleef drijven, was ze te licht en dus een heks en volgde veroordeling. Wanneer ze zonk was ze onschuldig, maar dan was de zogenaamde heks vaak al verdronken.

In de 17e eeuw kreeg de mens een rationelere kijk op het leven. Mensen werden sceptisch en wilden eerst zien alvorens ze geloofden. De vervolging en veroordeling van heksen werden minder en hekserij werd niet langer gezien als misdaad. In Brabant was de waterproef sinds 1595 afgeschaft. Het geloof in magie en hekserij was hiermee niet verdwenen, nog steeds gaven vele mensen de heksen de schuld van tegenslagen en problemen. Maar de mensen die verdacht werden, konden niet meer worden vervolgd of vermoord.

Stuk van het jaar
Voor mij is de afbeelding van de heksenproef het stuk van het jaar. Tegen de achtergrond van een idyllisch landschap ondergaat een jonge aan handen en voeten gebonden vrouw de waterproef in het koude water. Naast haar de nog net boven water zichtbare handen en voeten van een andere van hekserij beschuldigde vrouw. De uitslag staat bij voorbaat vast. 






Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Hugo kiest: Moffenspiegel
- Margot kiest: het gezicht van de oorlog