maandag 19 augustus 2013

'Cold case' archiefkraak Berghem

Regiohistoricus op pad


...het laatste tastbare bewijsmateriaal: een foto van de ontvreemde kluis...
In politiethrillers is regelmatig  sprake van ‘cold cases’, oude zaken die onoplosbaar leken, maar jaren nadien weer uit de mottenballen worden gehaald. De rechercheur is vaak een oude rot in het vak die indertijd betrokken was bij het onderzoek en niet met pensioen wil gaan zonder een ultieme poging gewaagd te hebben. Soms wordt de dader dan alsnog ingerekend. Het verhaal dat nu volgt, heeft daar iets van weg. Niet alleen wat de zaak betreft, want de rechercheur zit in een soortgelijke positie…..

In oktober 1988 bezocht de streekarchivaris van Maasland, Henk Buijks, de pastorie van Berghem. Hij wilde het parochiearchief raadplegen voor een onderzoek naar de bouwgeschiedenis van de kerken van Berghem. In 1848 zouden de Berghemnaren de stenen voor de bouw van hun nieuwe kerk zelf hebben gestookt, en daarover was wellicht iets te vinden in de financiële stukken van die tijd.

Pastoor Van Genuchten wees Buijks de weg naar het kleine kluisje dat in de voorkamer van de pastorie op de grond stond. Daarin waren oude archiefregisters opgeborgen. De losse stukken lagen in een ander vertrek. De archivaris vond wat hij zocht in een 19e-eeuws kasboek en vroeg de pastoor of hij misschien genegen was het archief op enige termijn onder te brengen in het gemeentelijk archiefdepot. Dat was het jaar tevoren opgeknapt, tegelijk met de rest van het gemeentehuis. De pastoor wees het verzoek meteen af, maar stond wel toe dat het kasboek ’n uurtje meeging naar het gemeentehuis voor het maken van kopieën van de passages uit 1848. Buijks maakte toen een foto van het kluisje en wandelde even naar het gemeentehuis.

Enkele weken later, op Allerheiligen (1 november), stopte er een busje bij de pastorie. De pastoor was in de kerk voor de Allerzielendienst en de huishoudster opende de deur voor twee mannen met een bedrijfslogo op hun kleding. Die vertelden dat zij kwamen voor het kluisje in de voorkamer. Het moest nagekeken worden. Enkele minuten later waren zij vertrokken, met het kluisje. Jammer genoeg voor hen zaten er geen kelken en monstransen in…

Enkele dagen later belde de pastoor naar het Streekarchief in Oss. Of er nog kopieën waren gemaakt van de gestolen archivalia. En of de archivaris een zoekactie wilde opstarten. Ondanks diens frisse tegenzin kwam er zo’n actie. In Weekblad De Sleutel verscheen een oproep om dit Berghems erfgoed anoniem af te geven bij het Streekarchief. Tot nu toe is dat niet gebeurd. Maar het kan nog, bij de receptie van het BHIC!

vrijdag 16 augustus 2013

Corsettenweek

Vrijdag advertentiedag! Voor het behoud van een jeugdige lijn had men in 1955 dé oplossing, namelijk een corset. De zogenaamde 'zware figuren' moesten hiervoor echter wel dieper in de buidel tasten...


Boxmeers Weekblad 12-3-1955
Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Oude reclames in de aanbieding!
- Te koop: een schrijfmachine

woensdag 14 augustus 2013

Op de mallemolen door de vorige eeuw

Augustus is bij uitstek de kermismaand. Over het ontstaan van de kermis bestaan uiteenlopende theorieen. Waarbij de één het erop houdt dat het fenomeen een erfenis is van de Romeinen (als uitvloeisel van de jaarmarkt) en de ander stelt dat het om een kerkelijk feest gaat (de viering van een sterfdag van de patroon van een parochie).

Wat wel zeker is, is dat het vastleggen van kermissen op de gevoelige plaat al ruim een eeuw gebeurt. Dankzij onze voorraad foto's kunnen we een mooi beeld krijgen van kermissen door de jaren (en plaatsen) heen. Over mallemolens en meer...

Oeffelt, 1913, wellicht als onderdeel onafhankelijkheidsfeesten
 

Sint-Michielsgestel, 1952, oud-Hollandse spelletjes tijdens de kermis


Den Dungen, jaren vijftig (?)


Uden, kamelenrace (jaartal onbekend)


Den Dungen, 1982


Uden, kindervliegtuigjes (jaartal onbekend)

maandag 12 augustus 2013

Straatmuzikant zonder papieren

...H. Janssen uit Den Bosch met zijn accordeon...

Inmiddels moeten zij een diploma hebben of een ontheffing. In een aantal gemeenten is zelfs een gedragscode van kracht waarin precies staat omschreven waaraan de straatmuzikant zich moet houden.

Op de foto hierboven uit 1972 is van dat alles nog geen sprake. We zien hier straatmuzikant en accordeonist Janssen van de Oude Vlijmenseweg in Den Bosch. Te zien is hoe hij met zijn accordeon speelt voor het gemeentehuis in Uden.

Het muzikale bloed kroop overigens waar het niet gaan kon want zijn zoon Huub werd een bekende drummer van onder meer de Dutch Swing College Band. Ook trad hij op met het Cocktail Trio en met cabaretier Tom 'Dorus' Manders. Huub overleed in 2008.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Geen optreden zonder Kees de Bok
- De vrolijke noten van de Schroders

vrijdag 9 augustus 2013

Hoe zet ik de lekkerste koffie?

Vrijdag advertentiedag! En als je wil weten hoe je de lekkerste koffie zet? Nou, zó dus...
...uit de Udensche Courant 25 maart 1948...
Vind je dit interessant? Bekijk dan ook:
-Wat? 7,75 procent rente?!
-Wat heeft een tas met een kraagje te maken?

woensdag 7 augustus 2013

Stamboom van Dolfje Weerwolfje?

...uit de schepenbank van Grave, 1632...
Historisch onderzoek is zelden saai. Maar het is extra leuk als je stuit op één van de voorvaders van Dolfje Weerwolfje. Tenminste... Jensson Wolssen wordt in 1632 in ieder geval weerwolf genoemd.

Maar of Wolssen ook echt Opa Weerwolf is geweest, valt te betwijfelen. De beste man heeft - zo'n krappe vierhonderd jaar geleden - veel tegen: hij komt van origine uit Schotland en heeft zijn vaderland verlaten om dienst te nemen in het leger van de Staten-Generaal. Hij is soldaat "totdat God hem had bezocht met een langdurige ziekte". Door armoede en "calamiteiten" wordt hij genoodzaakt de dienst te verlaten. Al bedelend trekt hij door Nederland.

Op 23 april 1632 staat hij in Grave terecht wegens bedelarij en wordt hij verdacht van brandstichting en bedreiging. Omdat Jenson bij eerdere verhoren niet wil bekennen, eist de aanklager dat hij onder tortuur wordt verhoord. De verdediging voert aan dat Wolssen toegeeft als vagebond en bedelaar te hebben geleefd en soms mensen te hebben lastiggevallen maar dat het hem spijt. Hij mag dan soms wel gezegd hebben dat hij hun huizen en schuren zou afbranden maar dat niet echt hebben gedaan. Dat hij uitviel tegen mensen komt omdat ze hem uitdagen en hem weerwolf noemen.

Het baat niet en de Schotsman wordt op 5 mei 1632 onder tortuur verhoord. Maar bekennen weigert hij en de aanklager eist "ter schrik van anderen" de doodstraf. Maar zover gaan de schepen niet. Op 15 mei 1632 komen zij met hun oordeel. Jenssen heeft met zijn bedelarij de gemeenschap lastiggevallen en mensen met brandstichting bedreigd. Hiervoor wordt hij veroordeeld tot zeven jaren dienst op de galeien en 25 jaar verbannen uit de stad Grave en het Land van Cuijk.

Deze blog is gebaseerd op een verhaal uit het boek "Een land met goede justitie" van Joh. J.J. van Dongen, over de criminele rechtspraak in de Stad Grave en het Land van Cuijk 1588-1811. Het boek is in te zien in de studiezaal in Grave.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Criminele vrouwen maken het archief onveilig
- Crimineel of niet?

maandag 5 augustus 2013

Vakantie: Zeeland 1918-1920

...uit het gemeentebestuur Zeeland...
Vrij zijn van verplichtingen: dat is waar het woord vakantie oorspronkelijk van is afgeleid. Van oudsher kregen schoolkinderen in juli en augustus vrij om zo mee te kunnen werken op het land. Die situatie is allang veranderd maar voor veel mensen blijft de zomer dé tijd waarin even niet wordt gewerkt. In deze weken duiken we in onze archieven, op zoek naar… vakantie!

...een lange rij kinderen uit Keulen...
Vakantie gaat soms veel verder dan het vrij zijn van verplichtingen. Zo zit in het gemeentebestuur Zeeland een cahier “Bevolking verblijfsregister”. Met daarin een lange rij van Duitse kinderen die vanuit Keulen naar Zeeland kwamen. De leeftijd varieert maar schommelt zo tussen de acht en tien jaar. Gaat het hier om zogenaamde “bleekneusjes” die na het oorlogsgeweld komen aansterken? Deze vraag leidt ons naar Piet Huvenaars en Albert de Groot van de heemkundekring Zeeland. Waarom deze meisjes nu juist naar Zeeland kwamen, is niet helemaal duidelijk maar ze zijn ook terug te vinden op foto's uit die tijd (omschreven als "Duitse meisjes"):


...foto van de heemkundekring Zeeland...


1
Tonia Pittens
22
Marietje van de Hei
2
Marietje Pittens
23
Doortje Pittens
3
Kaat van der Wijst
24
Dina van Dijk
4
Doortje Broeren
25
Tonia Huvenaars
5
Tonia Pittens
26
Dina van den Heuvel
6
Kee Vervoort
27
Anna Dekkers
7
Martina Pittens
28
(Marie Manders) Nel van der Loop
8
Miena van den Berg
29
Gonda van de Hei
9
(Jans Couwenberg)Chris Goossens
30
Dina Broeren
10
Marie Laurenssen
31
Kato Laurenssen
11
Marie van Wiechen
32
Marietje van der Bolt
12
Kaat van Beek
32a
Mina van der Wijst
13
Kee Verstegen
33
Marie van der Voort
14
Truus van der Burgt
34
Dina Henst
15
Ciska Manders
35
Marie Henst
16
Lies Henst
36
Mina Verstegen
17
Duits meisje
37
Thera van den Broek
18
Duits meisje
38
Corrie van den Berg
19
Johanna van Tiel
39
Martina van de Laar
20
Mina Manders
40
Marie van den Berg
21
Doortje van den Broek




Doorgaans werden de connecties gelegd via zusters die elkaar via kloosterordes kenden. Op die manier werden deze gastgezinnen gevonden.

De meesten verbleven twee à drie weken, anderen weer twee à drie maanden, allemaal ondergebracht bij gastgezinnen. Dat de toestand van de kinderen soms slecht was, blijkt wel uit het lotgeval van de negenjarige Maria Blüming. Op 26 november 1919 komt ze aan in Zeeland. Op 11 januari 1920 overlijdt ze in het Liefdesgesticht.

...vergroten? klik dan op de illlustratie...
Vind je dit interessant? Lees dan ook:
 - Vakantie: Boekel 1955
 - Grave 1663