Een zeeman met Sambeeks kerkzilver

De Sambeekse kerk, waar in 1861 een zilverdief actief was

De Venlose zilversmid vertrouwt het voor geen cent. Het is dinsdag 31 juli 1861. De onbekende kerel die voor hem staat, met een dikke neus en een hoog voorhoofd, biedt wat ongebruikelijke spulletjes te koop aan. 

Zilveren stukjes van een rozenkrans, maar ook een zilveren kruisje en wat plaatjes. Ik trap er niet in, denkt de smid. Hij waarschuwt de marechaussees en die grijpen de kerel in zijn kraag. Al gauw denkt de politie te weten wie ze in hun cachot hebben: de dief van het Sambeekse kerkzilver!

Twee dagen eerder, op zondagmorgen, is het ontdekt. Het zilver waarmee het Lieve Vrouwebeeld in de Sint Jan de Doperkerk van Sambeek wordt opgesierd, is verdwenen. De koster meent dat op zaterdag alles er nog lag, in een glazen kastje bij het beeld, zo zal hij later tijdens de rechtszitting in Den Bosch verklaren. Maar zondag is alles foetsie. Een zilveren kroon van de Madonna zelf en het kleinere kroontje van het kindje Jezus. Plus een verzilverde rozenkrans en wat zilveren plaatsjes die voorwerpen voorstellen, zoals wat hartjes en een hoofd. De gelovigen zijn geschokt. Wie steelt er nu uit een kerk?

Na de arrestatie in Venlo denkt Justitie wel te weten wie de onverlaat was. Cornelis Kuijpers, zo heet de zilverdief die in de Limburgse stad is opgepakt. Hij komt uit Gorinchem, is 25 jaar oud en zeeman van beroep. In Venlo probeerde hij de gestolen goederen te verpatsen, meent het Openbaar Ministerie.

Die laat een aantal getuigen opdraven tijdens de zitting. Zoals de Boxmeerse herbergier bij wie Kuijpers een paar dagen heeft gelogeerd. De zaterdagmiddag waarop de diefstal vermoedelijk is gepleegd, was de zeeman vertrokken uit het logement. Een paar dagen eerder had de herbergier hem over de Sambeekse kerk horen spreken. Ook een getuige uit Sambeek had de vreemdeling met bewondering over het kerkzilver horen praten. De zeeman had navraag gedaan over de kerk. De gereformeerde Kuijpers zou zelfs overwegen om 'Roomsch' te worden.

En wat oordeelt de rechter? Die vindt het bewijs te dun. De verdachte zegt dat hij voor iemand anders, die Venlo niet binnen durfde te gaan omdat hij schulden had, de spulletjes te koop had aangeboden. Omdat er lichte twijfel is of de teruggevonden stukjes wel echt die uit de kerk zijn en omdat er verder geen sluitend bewijs is, wordt de zeeman vrijgesproken.

Vijf jaar later belandt Kuijpers toch nog in de bak. Wegens landloperij. De gevangenisdirecteur noteert in het register dat de gevangene van het gereformeerde geloof is. Toch maar niet Roomsch geworden...

Dit verhaal is geschreven door journalist/schrijver Geurt Franzen (www.geurtfranzen.com) en verscheen eerder in dagblad De Gelderlander (www.dg.nl/maasland).

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- "Dorus, Dorus, ge slaat mij dood..."
- Een tragische moord in Haps

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Geheimzinnige Graafse graftombe

Kun jij de geheime tombe vinden in de Graafse St. Elisabethskerk?

Op onze website kun je stamboomonderzoek doen in duizenden genealogische akten, zoals de doop-, trouw- en begraafboeken van de kerken. Maar wist je dat we ook een begraafakte hebben van vòòr 1500? En dat dit om twee heel voorname heren gaat? Hun 'beenderen'  lagen honderden jaren verborgen in een kerkelijke tombe. Graaf mee naar dit mysterie...

'Een kelderken voor een lijk'
In 1765 maakte schoolmeester Roelof Kraals een prachtige plattegrond van de hele Elisabethskerk te Grave, die nog steeds bij het BHIC in Grave is opgeslagen.  Bovenstaande afbeelding is slechts een klein gedeelte van de enorme kaart. Kun jij de kelder vinden?

Een vijftiende eeuwse graftombe in 1765 ontdekt!

Wie een Graafs 19e eeuws begraafboek openslaat, komt plotseling een akte tegen van 400 jaar daarvoor! Je kunt daar de ontdekking vinden van een mysterieus 'kelderken voor een lijk.' 

Het opschrift luidt, als men goed leest, als volgt: 'Hier leijdt begraven den Hooggeboren vermogende vorst Hertog Arnoud van Gelre, en van Gulik, grave van Zutphen, sterft in 't jaar 1473 (...) en die Edele Waal gebooren Heer Willem van Egmont tot Baar en tot Kessel, twee gebroeders, en sterft in het jaar ons Heeren 1483."

In droog sant begraven...
De akte leert ons verder dat de lichamen van de twee broers 'sonder kisten in droog sant' zijn begraven, omdat de beenderen van 1 lichaam op deze wijze zijn gevonden in 1765.

Gelukkig kregen Arnoud en Willem eeuwen na hun overlijden alsnog de eer die hun toekwam. Na de ontdekking van de tombe werd een massief grafmonument voor de heren opgericht, compleet met beeldhouwwerk en levensgrote beelden. Jammer genoeg ging al deze pracht verloren door het Franse beleg in 1794. In 1802 kregen de twee broers uiteindelijk toch hun praalgraf, dat nog steeds in de Elisabethskerk te bewonderen is. Kijk zelf maar:

Praalgraf in de St. Elisabethskerk

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Grave, graven en begraven
- Abseilen in de zestiende eeuw

Ontdek het #Helvoirt van Vincent van Gogh op de fiets

Het ouderlijk huis van Vincent van Gogh te Helvoirt

Het jaar 2015 is uitgeroepen tot het Vincent van Goghjaar. In 2015 is het 125 jaar geleden dat Vincent van Gogh is gestorven. Tijdens zijn leven verkocht hij één schilderij, maar nu is hij als merk de nummer 1 van de wereld. Tijdens Open Monumentendag op zaterdag 13 september 2014 besteedt de gemeente Helvoirt aandacht aan zijn misschien wel belangrijkste bezoeker ooit...

Voor het boek dat ik geschreven heb en de Vincent van Goghwandelingen en fietstochten die daar in staan, ging ik me verdiepen in Vincent van Gogh in relatie tot Helvoirt. Ik deed verrassende ontdekkingen. Zo viel me op dat Helvoirt ontbreekt op de Vincent van Goghkaart. Op de site www.vanGoghBrabant.com vind je de plaatsen Zundert, Tilburg, Etten-Leur, Nuenen en 's-Hertogenbosch, maar over Helvoirt wordt eigenlijk niet gerept. Opmerkelijk, want nergens anders hebben zoveel leden van de familie Van Gogh gewoond als in Helvoirt; maar liefst dertien familieleden!

De kerk in Helvoirt, die door Vincent van Gogh is geschilderd

Vincent maakte drie tekeningen in Helvoirt, twee van de kerk, die er overigens nog precies hetzelfde uit ziet. Tegenover de kerk staat zijn ouderlijk huis, daar woonden zijn ouders met zijn twee broers en drie zussen. Vanzelfsprekend gaan de wandel- en fietstochten ook langs het huis van zijn drie ongehuwde tantes. Dat huis staat aan de Oude Rijksweg, die toen net werd aangelegd.

Een ander belangrijk punt is de begraafplaats met het graf van zijn oom en tante en het huis van de vrienden van de familie Van Gogh, de familie Van Jonge Van Zwijnsbergen. Hun landgoed 'Mariënhof', gelegen aan de doorgaande weg van 's-Hertogenbosch naar Breda, is bijna helemaal intact gebleven. In de Torenstraat  staan maar liefst acht monumenten die er waren toen Vincent zijn vakantie doorbracht in Helvoirt. De weg van Helvoirt naar Nieuwkuijk was al aangelegd. Vincent moet dus zeker het kasteel Zwijnsbergen gezien hebben.

Het graf van Vincents oom en tante

Helvoirt was een agrarisch dorp met veel Vlaamse schuren, waarvan er nog enkele bewaard zijn gebleven. Het is de vraag of Vincent over de Antwerpse baan in Helvoirt heeft gelopen. Deze Oude Baan, die in de 13e eeuw is aangelegd, is eigenlijk niet veranderd.

Maak een reis naar de oude kerk in Helvoirt
Op zaterdag 13 september van 10.30-14.30 uur tijdens Open Monumentendag is er in de Oude Kerk van Helvoirt aan de Torenstraat van alles te doen en te zien. De reizen door de ogen van Vincent van Gogh en Jheronimus Bosch staan centraal. Je kunt er niet alleen routes krijgen voor de Vincent van Goghwandeling door Helvoirt, maar bijvoorbeeld ook spreken met kunstenaars geïnspireerd door Jheronimus Bosch en kennismaken met mijn werk. Meer informatie over het programma vind je hier.

In mijn laatste roman 'Bruiloft Regelen & Zo' besteed ik aandacht aan het Vincent van Goghjaar (2015) en het Jheronimus Boschjaar (2016). Ook staan er bezienswaardigheden in die hier mee te maken hebben. Voor meer info, bezoek mijn website.

Deze tekst is van de hand van gastblogger Els Knoope. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-)

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Vincent van Gogh in Helvoirt, 1874 
- Van domineehuis tot Van Goghhuis 

'Cold case' archiefkraak Berghem

Regiohistoricus op pad



...het laatste tastbare bewijsmateriaal: een foto van de ontvreemde kluis...

In politiethrillers is regelmatig  sprake van ‘cold cases’, oude zaken die onoplosbaar leken, maar jaren nadien weer uit de mottenballen worden gehaald. De rechercheur is vaak een oude rot in het vak die indertijd betrokken was bij het onderzoek en niet met pensioen wil gaan zonder een ultieme poging gewaagd te hebben. Soms wordt de dader dan alsnog ingerekend. Het verhaal dat nu volgt, heeft daar iets van weg. Niet alleen wat de zaak betreft, want de rechercheur zit in een soortgelijke positie…..

In oktober 1988 bezocht de streekarchivaris van Maasland, Henk Buijks, de pastorie van Berghem. Hij wilde het parochiearchief raadplegen voor een onderzoek naar de bouwgeschiedenis van de kerken van Berghem. In 1848 zouden de Berghemnaren de stenen voor de bouw van hun nieuwe kerk zelf hebben gestookt, en daarover was wellicht iets te vinden in de financiële stukken van die tijd.

Pastoor Van Genuchten wees Buijks de weg naar het kleine kluisje dat in de voorkamer van de pastorie op de grond stond. Daarin waren oude archiefregisters opgeborgen. De losse stukken lagen in een ander vertrek. De archivaris vond wat hij zocht in een 19^e-eeuws kasboek en vroeg de pastoor of hij misschien genegen was het archief op enige termijn onder te brengen in het gemeentelijk archiefdepot. Dat was het jaar tevoren opgeknapt, tegelijk met de rest van het gemeentehuis. De pastoor wees het verzoek meteen af, maar stond wel toe dat het kasboek ’n uurtje meeging naar het gemeentehuis voor het maken van kopieën van de passages uit 1848. Buijks maakte toen een foto van het kluisje en wandelde even naar het gemeentehuis.

Enkele weken later, op Allerheiligen (1 november), stopte er een busje bij de pastorie. De pastoor was in de kerk voor de Allerzielendienst en de huishoudster opende de deur voor twee mannen met een bedrijfslogo op hun kleding. Die vertelden dat zij kwamen voor het kluisje in de voorkamer. Het moest nagekeken worden. Enkele minuten later waren zij vertrokken, met het kluisje. Jammer genoeg voor hen zaten er geen kelken en monstransen in…

Enkele dagen later belde de pastoor naar het Streekarchief in Oss. Of er nog kopieën waren gemaakt van de gestolen archivalia. En of de archivaris een zoekactie wilde opstarten. Ondanks diens frisse tegenzin kwam er zo’n actie. In Weekblad De Sleutel verscheen een oproep om dit Berghems erfgoed anoniem af te geven bij het Streekarchief. Tot nu toe is dat niet gebeurd. Maar het kan nog, bij de receptie van het BHIC!