Censuur doet krant toontje lager zingen

...Koning Willem I probeert de groeiende oppositie in de pers de kop in te drukken...

Het jaar 1829 staat bol van politieke onrust in het zuiden des lands. Uit onvrede over de anti-klerikale politiek van koning Willem I verschijnt op katholiek initiatief het dagblad De Noord-Brabander, voorloper van het huidig Brabants Dagblad. 

De "rustverstorende" Noord-Brabander onderhoudt contacten met liberaal-katholieken in het zuiden en publiceert citaten uit de oppositiepers. Ze wordt kritisch gevolgd door de gouverneur van Noord-Brabant die de inhoud bestempelt als "vuilaardige artikels van eigen opstel, welke strekken om haat, afgunst en misgenoegen onder de ingezetenen te verwekken". 

Wanneer de koning op 11 december bij wet de persvrijheid wil beperken, jaagt hij katholieken en liberalen op de kast. Ze starten een petitie-beweging. Nog diezelfde dag komt er vanuit Oost-Brabant een stroom van verzoekschriften op gang. De katholieke identiteit blijkt de belangrijkste drijfveer. De dorpsbesturen, geestelijkheid en voorname inwoners dringen aan op wijzigingen van het regeringssysteem, waaronder vrijheid van onderwijs, godsdienst en drukpers. Zeeland heeft vooral moeite met de "uitstervingsbesluiten" voor de kloosterorden, terwijl Uden aanstuurt op het herstel van de bisschoppelijke hierarchie. Veghel telt het hoogste aantal steunbetuigers aan de petities.

Ongetwijfeld een signaal naar dorpsgenoot en grootgrondbezitter jonkheer Josephus de Kuyper. Die was van 1822-1826 statenlid voor het kiesdistrict Sint-Oedenrode. Onvoorwaardelijke steun aan het regeringsbeleid levert hem in 1829 een adellijke titel op, maar zijn katholieke achterban laat hem in de steek. In augustus 1830 breekt de Belgische Opstand uit. De onafhankelijkheidstrijd van België laat niets over van de oppositiebeweging in Noord-Brabant. Nog vóór de militaire bezetting, kruipt ze in haar schulp. Het dagblad De Noord-Brabander moet een toontje lager zingen. Gouverneur des Konings, Van de Bogaerde van Terbrugge te Heeswijk, stelt de krant onder censuur. Ze droeg te veel bij aan het zelfbewustzijn van de zuidelijke, vooral katholieke bevolking. "Belagchelijk".

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:

Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Aangenomen met algemene stemmen

- Krachtige kanonnen 

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Over bidprentjes gesproken...



Het bidprentje van “Johanna Maria Vloers, gewezene Huisvrouw van den Heer Johannes Andreas van den Grootenacker, Medicinae Doctor. Overleden te Uden, den 30 julij 1833, in den ouderdom van ongeveer 70 jaren” (Uden Archief van Bressers).

Bidprentjes zijn nog steeds geliefde gedachtenisplaatjes die bij een uitvaart (in Rooms-Katholieke kringen) worden uitgedeeld. Stond er vroeger een voorstelling op uit de bijbel, van Christus, een heilige of een godsdienstig symbool, vanaf halverwege de 19de eeuw sierde de voorkant ook wel  een mooie foto van de overleden persoon. Dit vanwege het herinneringsaspect. Het Uden Archief van Bressers heeft zijn collectie bidprentjes deze week aangevuld met ongeveer 2000 stuks en telt nu maar liefst 15.000 Udense gedachtenis- of bidprentjes, rouwbrieven en rouwadvertenties.

De collectie heeft betrekking op personen die binding hebben gehad met Uden, Volkel of Odiliapeel. Wil je meer weten over bepaalde Udense families, dan zijn deze prentjes een interessante bron. Je kunt zoeken op volledig ingevulde namen, plaatsen én religieuze ordes. Ben je op zoek naar een geestelijke of religieuze, dan zul je hier ruim 900 treffers vinden vanwege het grote aantal kloosters dat in Uden gevestigd was. Heb je interesse in een scan, dan kun je die op aanvraag krijgen. Trouwens, het Uden archief is ook heel blij met bidprentjes (of scans) die het zelf nog niet in zijn collectie heeft. 

De eerste Brabantse bidprentjes zijn gewone algemene devotieprentjes. Op de achterkant staat vaak een handgeschreven tekst waarin een gebed wordt gevraagd voor een overledene. Vandaar de naam ‘bidprentje’. Rond 1830 kwamen de eerste gedrukte exemplaren in omloop. Wist je trouwens dat aanvankelijk alleen voor priesters of aanzienlijke families een bidprentje werd vervaardigd? Anderen moesten genoegen nemen met een ‘invulprentje’ waarop een familielid dan zelf de naam en sterfdatum van de overledene kon invullen…

Kijkje nemen in de aangevulde collectie bidprentjes van het Uden Archief van Bressers? Klik dan hier.

Bij de Heemkundekring Uden kun je trouwens ook terecht. Zij beschikken over een uitgebreide collectie van ruim 10.000 bidprentjes. Bovendien hebben zij van de Kruisheren te Uden een collectie in bruikleen gekregen.

Tip: Meer weten over de ontstaansgeschiedenis van bidprentjes en devotieprentjes? De Heemkundekring van Loon op Zand heeft hier een aardig artikel over geschreven.

Zo maar een mooi bidprentje uit de collectie

De Sok uit Schijndel

Het omgaan met het tere nylonweefsel was in de ogen van de fabrikanten "specifiek vrouwelijk fijn werk". Hier een aantal van de zeer vele vrouwen die bij De Sok in dienst waren, bezig met het dichtnaaien van de kousen.

Zegt het je iets: Jovanda kousen, Bix sokken, Veronica sfeerpanty’s? Het zijn allemaal producten van JeDeWe ofwel de Koninklijke Kousen- en sokkenfabrieken M. Jansen de Wit N.V. te Schijndel. In Schijndel zelf spraken ze meestal kortweg van “De Sok”.

De Schijndelse kousenfabriek heeft een lange geschiedenis gehad. Het bedrijf begon zijn activiteiten al in 1830. Op het economisch hoogtepunt, in de jaren ’60 en begin ’70 van de vorige eeuw, verschafte de fabriek werk aan meer dan 5.000 mensen. Behalve de hoofdvestiging in Schijndel waren er ook nog fabrieken in onder meer Uden, Helmond en Emmen (Danlon).

In de jaren ’80 ging het fout. Na allerlei pogingen om het economisch tij te keren door middel van inkrimpingen, reorganisaties en verhuizingen, moest het bedrijf in 1985 definitief de poorten sluiten. Dankzij de oplettendheid van een van de laatste medewerkers van Jansen de Wit, Toon van de Rijt, is een interessante hoeveelheid documentatiemateriaal over Jansen de Wit bewaard gebleven en bij het voormalige streekarchief Langs Aa en Dommel terecht gekomen in plaats van in de vuilcontainer. Een goede zaak, omdat dit bedrijf voor de economische geschiedenis van Schijndel zo belangrijk is geweest.

Op onze site vind je op het online geschiedenisboekje van Schijndel naast informatie ook een commercial van één van hun producten. Een langere film over De Sok vind je bij TVSchijndel.

Het bedrijfsvoetbalteam van De Sok gaat op de foto voordat de wedstrijd begint. Wat is er nou leuker dan af en toe een balletje te trappen met je collega's tegen andere collega's?