Zorgen over protestantse pogingen in Jekschot

...Het katholieke gezin van Willem Bekkers uit Erp betrekt in 1861 de pachthoeve Jekschotstraat 11 in Zijtaart...

Een anonieme briefschrijver, naar eigen zeggen een 'echte Majorijenaar', maakt zich in 1854 zorgen over de protestantse pogingen "de waarheid van hun geloof hier te lande voort te planten". Sinds de nieuwe grondwet van 1848 is de protestantse kerk niet langer de staatskerk. Het 'geheime' protestantse genootschap Christelijk Hulpbetoon, in Brabant opgericht met doel het katholieke gevaar in te dammen, kijkt met zorg naar het toenemend aantal bekeringen van protestant tot katholiek. 

Het wil behoeftige protestanten financieel terzijde staan om te voorkomen dat ze moeten aankloppen bij de katholieken. In de Meierij gaat het gerucht rond dat Christelijk Hulpbetoon boerderijen opkoopt -ongeacht de te hoog opgevoerde prijs- om daarin protestantse boeren te vestigen. "Men lokt vermogende protestanten uit Holland naar onze streken. Deze, hier gevestigd, worden van dominees overgehaald om de protestantse belangen te verdedigen".

Zo ook jonkheer Johan Anne Cornelis van Oldenbarneveldt-Tullingh. Hij erft de heerlijkheid Jekschot met haar zes pachthoeven tussen Veghel en Sint-Oedenrode. Als 'grondbezitter' vestigt hij zich in 1853 in Sint-Oedenrode. Volgens de Meierijenaar hitst de Rooise dominee Buddingh jonkheer Van Oldenbarneveldt-Tullingh op met hatelijke woorden. Met als doel dat de Jekschotse pachthoeven "eerlang door protestantsche boeren worden bevolkt". Pachters wees alert, de huur zal binnenkort worden opgezegd! Jonkheer Van Oldenbarneveldt-Tullingh wordt heet noch koud van deze geruchten. Hij verhuist naar Veghel.

Niet om van de Rooise dominee af te komen, maar voor zijn huwelijk. Van Oldenbarneveldt-Tullingh ontvouwt geen plannen tot protestantse volksplanting. Heel pragmatisch bevolkt hij Jekschot met plaatselijke katholieke boeren. De jonkheer overlijdt in 1892 in Erp. En de heerlijkheid Jekschot? Die wordt met haar zes pachthoeven voor f 61.175,- verkocht. De Veghelse bierbrouwer en grootgrondbezitter Henri Smits mag zich 'Heer van Jekschot' noemen. Wat een opluchting voor onze 'Majorijenaar': Smits is net zo katholiek als de pachtboeren van Jekschot.

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:

Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Stephanus Hanewinckel

- Hanewinckel? Schandelijke laster!

Let op: we gaan verhuizen!

Hopelijk heb je deze blog met plezier gelezen. Maar let op: woensdag 15 juni verschijnt onze laatste bijdrage op deze blog. Daarna verschijnen er bijna dagelijks nieuwe verhalen op onze website; die verhalen vind je via www.bhic.nl/verhalen Volg je de blog via rss-feed? Meld je dan voor onze nieuwsbrief want daarin vind je onze beste verhalen overzichtelijk terug. Hopelijk zien we je daar weer! Bedankt alvast voor je aandacht!

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Brabantse cowboys slaan hun slag

...de inschrijving van Francis Wijnen in het gevangenisregister...

Via het boeven vangen-project op VeleHanden zijn wij door inkloppers gewezen op enkele opmerkelijke zaken uit de gevangenisregisters. Zo wees Nik de Vries ons op een uitspraak tegen Francis Wijnen, een ongehuwde arbeider, afkomstig uit Hugten (Maarheeze). Francis was veroordeeld wegens “rebellie”, maar wat hield dat precies in?

Het vonnis beschrijft hoe een jongeman in januari 1854 op een met illegale turf geladen ossenkar door Hugten reed. Plotseling werd hij daarbij ‘gesnapt’ door twee heren “in kwaliteit van Commiezen des Rijks”. Deze 19^e-eeuwse belastinginspecteurs zetten hem op de bon vanwege de niet betaalde accijnzen en vroegen hem om hen met kar en al te volgen naar het Rijkskantoor te Budel. Eenmaal onderweg vroeg de jongeman toestemming om kort te pauzeren bij een goede vriend, zodat de os even zou kunnen rusten en hijzelf gepaste kledij voor een bezoek aan het Rijkskantoor zou kunnen aantrekken. Na deze korte stop werd de reis in een rustig tempo vervolgd.

Later, aan de voet van de Kanonsberg onder Maarheeze, hield het gezelschap opnieuw even rust toen zij plots van achter een stel paarden in vol galop hoorde aanstormen. Op de paarden zaten twee gewapende mannen met een rode doek om het hoofd. Terwijl zij de inspecteurs onder schot namen, riepen zij de jongeman bij zich. De geschrokken, plichtsgetrouwe inspecteurs zochten dekking, trokken ook hun wapen en probeerden de os met de in beslag genomen turf richting Budel te manen.

Eén van de gewapende mannen, Francis Wijnen genaamd, aarzelde echter geen moment en schoot één van de inspecteurs tegen de grond, waarna hij hem bestormde en met enkele slagen van zijn geweer nog verdergaand letsel toebracht. De eerder gearresteerde jongeman die de daders goed leek te kennen, moedigde Francis aan en schreeuwde “sla hem dood!”. Maar gelukkig voor de inspecteur had de andere gewapende man de os inmiddels verlost van zijn trekvracht en hierop besloten de drie mannen om gezamenlijk, met de heroverde os, te vluchten.

Na dit bizarre voorval werd een onderzoek gestart. De goede vriend van het pauzeadres verklaarde hierop dat hij door de betrokken jongeman verzocht was om direct diens familie te informeren over de arrestatie en aanstaande inbeslagname. Eenmaal bij het ouderlijk huis van de jongen trof de goede vriend enkel de broers van de betrokkene aan, die op basis van de boodschap zonder twijfel naar hun geweren hadden gegrepen en op pad waren gegaan onder de kreet: “wij zullen zien of wij het terug kunnen krijgen!”. Francis Wijnen werd wegens rebellie veroordeeld tot een gevangenisstraf van 10 achtereenvolgende jaren en moest de volledige proceskosten betalen.  

Deze gastblog is van de hand van Sjoerd Bergmans, student Archiefwetenschap. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 à 350woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-)

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Deed A2 Maarheeze de das om
- Osse Bende opgerold

Ja hoor... de allereerste klokkenluider!

...een geheel uur luiden voor een groot lijk....

Vandaag werd bekend wie er verantwoordelijk is voor het lekken van informatie over surveillanceprogramma's door de Amerikaanse geheime dienst NSA. Deze klokkenluider Edward Snowden maakte bekend hoe de geheime dienst gegevens over telefoongesprekken verzamelt en bij internetbedrijven e-mails en bestanden checkt. Maar dat klokkenluiden blijkt al een eeuwenoud fenomeen.

Oké, het was even speuren maar collega Jean Pierre vond hier vorige week in het archief van Beugen en Rijkevoort een mooi voorbeeld van. Het gaat om een brief uit 1854 van koster B. Kruijsen. Een noodkreet blijkt al snel want al meer dan vier jaar lukt het hem niet 'het kerkinstrument gaande te houden'. De koster heeft al eerder aangegeven dat de klok moest worden nagekeken maar dat is tot op heden niet gebeurd.

Opnieuw stelt hij dit nu in een brief aan de kaak bij de pastoor en wat blijkt? De eerwaarde pastoor heeft publiek afgekondigd dat er voor een groot lijk (lees: volwassene) 'een geheel uur moet geluid worden'. "Het welk bij ons voor een gewoon lijk nog nooit is gebeurd", voegt de koster daar aan toe.

De man benadrukt nog eens dat het 'hoogst noodzakelijk' is dat het uurwerk wordt gerepareerd. "En in mijn belang hoe eerder hoe liever", schrijft hij er bij. Hij stuurt zijn brief naar de wethouder De Voorst. Klokkenluiden over het klokkenluiden, zeg maar. De raad belooft overigens na te denken over reparatie.

 

 

...de hele brief van de koster...

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Stiller dan stil
- Veertig jaar kosteren