Posts tonen met het label vele handen. Alle posts tonen
Posts tonen met het label vele handen. Alle posts tonen

woensdag 9 september 2015

Frauduleuze notaris loopt tegen de lamp

Een opmerkelijk verhaal uit ons Vele Handen-notarissenproject. De vrijwilligers van het project zijn opmerkzaam tijdens het invoeren, zodat er regelmatig bijzondere en interessante inschrijvingen van notarissen voorbij komen. Ook van notarissen die er zo hun eigen werkwijze op na blijken te houden...

In 1665 was de functie van notaris in ’s-Hertogenbosch vacant. Daarom werd Johan Keijsers aanbevolen door de schepenen van ’s-Hertogenbosch aan het Leenhof van Brabant om deze functie in te vullen. Zij stuurden in 1665 een brief aan het Leenhof waarin staat dat Keijers “een Jongman is, van Eerlijcke Lieden gebooren, ende van goede comportementen, oock de practijcque wel geoeffent”. Het leenhof heeft daar gehoor aan gegeven, want in 1675 duikt Johan weer op in hetzelfde archief. Dit keer niet positief.

...De latere "practijcque" zou anders uitpakken dan de geschepenen hadden gedacht...
In hetzelfde archief bevindt zich namelijk een dossier over hem met daarin een lijst van alle frauduleuze zaken waarmee Keijsers te maken had. Op de lijst is te zien dat hij verschillende mensen opgelicht heeft, waaronder een marktschipster, een advocaat en een aantal boeren uit Wolfsberg (Dui).

...enkele frauduleuze zaken van Johan Keijsers...
Naast de lijst is ook een proces overgeleverd, waarin Keijsers wordt aangeklaagd wegens fraude en valsheid in geschrifte. In het proces is te lezen dat Keijsers de procuratie vervalst heeft die hij van Adriaen van der Horst in goed vertrouwen had gekregen. Om een onderhandelingspositie te hebben, veranderde hij het te besteden bedrag van fl.800,- naar fl.1200,- gulden zonder zijn opdrachtgever in te lichten. Adriaen dacht zelf eerder aan fl.600,- à fl.800,-… Een flink verschil!

...het stuk dat verhaalt over de valsheid in geschrifte...
Blijkbaar gebeurde het vaker dat notarissen niet geheel volgens het boekje werkten. Om misstanden in het Brabantse notariaat tegen te gaan, publiceerde de Raad van Brabant in 1732 een affiche met de consequenties van een onnauwkeurige administratie: de notarissen, griffiers en secretarissen waren verplicht om de plaats en datum te vermelden op officiële stukken. Kwam men bij controle uit bij een overtreding? Dan werd een boete van fl. 25,- (bijna 300 euro!) uitgeschreven. Was men hardleers? Bij een tweede overtreding werd het boetebedrag verdubbeld.


Wil je meer informatie over de Brabantse notarissen? Of wil je meehelpen met het inkloppen van de repertoria? Kijk dan op de website van Vele Handen.

Yvonne Verstappen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

vrijdag 10 april 2015

Vele Handen nodig!

Kun jij het nog volgen? 45 erfgenamen op een rijtje!
Nee, dit is geen keurig uitgewerkte stamboom, zorgvuldig getekend door gedreven genealogen. We zien hier een tekening van een notaris uit 1850, voor wie het allemaal even teveel werd. Maar liefst 45 mannen en vrouwen stonden te springen om de erfenis van twee overleden Boxmeerse inwoners. Een wel heel bijzonder voorbeeld uit onze rijke notarisarchieven, waar jij ook zelf een handje mee kunt helpen via ons Vele Handen project!

Alle handtekeningen verzamelen!
De Boxmeerse notaris Johannes Josephus Verbunt had er zijn handen vol aan; maar liefst 45 erfgenamen meldden zich na het overlijden van Gerardus van der Pas in 1838 en diens vrouw Johanna Walraven in 1847. Dit kinderloze echtpaar overleed te Boxmeer, maar had ook bezittingen in Amsterdam. Verder bezaten de echtgenoten grote sommen geld, waar de verschillende families op zaten te azen.

Onder de erfgenamen bevonden zich uiteraard broers, zussen, neven en nichtjes van het overleden echtpaar, maar ook enkele regenten van het Amsterdamse maagdenhuis en een echte baron! Hiernaast hebben velen van hen gretig hun handtekening onder de notarisakte gezet.

Bijzondere begrafeniskosten

Natuurlijk werd er ook flink uitgepakt voor de begrafenis van de echtelieden. Wat dacht je bijvoorbeeld van het kopen van een doodskist? Hier legde de executeur 18,20 gulden voor neer bij de timmerman. Aan twee dames werd 5 gulden betaald voor het 'ontkleeden van het lijk' en tijdens de begrafenis werd maar liefst 120,56 gulden besteed aan het uitdelen van brood voor de armen!

Gelukkig zijn niet alle notarisakten zo omvangrijk en complex. Maar je kunt er veel interessante, opmerkelijke en persoonlijke verhalen in vinden, waardoor de geschiedenis echt gaat leven.

Help onze notarissen het internet op!
Het BHIC start een nieuw VeleHanden.nl project rond het toegankelijk maken van notarisarchieven. Huwelijksvoorwaarden, toestemmingen, schuldbekentenissen, boedelbeschrijvingen of testamenten? Je komt het allemaal tegen in deze archieven, want notarissen legden ze in duizenden akten vast. Help je mee deze akten toegankelijk te maken en zo een van onze belangrijkste en populairste archieven digitaal doorzoekbaar te krijgen? Uitdagend is het zeker, want je gaat niet alleen indiceren, maar ook transcriberen.

Bovendien kun je volgende week vrijdag 17 april van 10.00 tot 12.30 uur in Grave terecht voor een startbijeenkomst, waarin je uitleg krijgt over het Vele Handen project. Meer informatie over het project en de bijeenkomst vind je hier.

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
-  Adellijke omzwervingen
-  Kasteelgeheimen...



maandag 29 december 2014

Boeven vangen met een grote glimlach

...wat is het verhaal achter deze boeven?...
De één wordt getroffen door de soms romantische verhalen van vrouwen die worden geschaakt, de ander krijgt een thuisgevoel van alle bekende namen die hij tegenkomt. Maar één ding hebben de inkloppers van het project Boeven Vangen gemeen: ze werken met veel plezier aan het verwerken van scans van de Brabantse gevangenisregisters.

Met dit speciale project worden Brabantse gevangenisregisters (1821-1940) geïndexeerd. In de inschrijvingsregisters kun je op dit moment alleen op datum zoeken; een naamindex is meestal niet voorhanden. Daar brengt dit project verandering in. Liefhebbers lezen scans uit de registers en halen daaruit de naam, leeftijd, geboorteplaats en misdrijf. Het BHIC vroeg een aantal van deze 'inkloppers' naar hun motivatie en ervaringen. En dat leverde leuke reacties op.

Vrijwel iedereen verbaast zich over de jonge leeftijd van sommige boefjes.“Dikwijls onder de tien jaar! Hoezo kweek je nieuwe boeven?”, stelt Cor van Duynhoven. Ook de schrijnende armoede die mensen dreef tot diefstal maakt op inkloppers indruk. “Wat ik geleerd heb, is dat vroeger smokkelen van de gekste dingen - lompen, zeep, zout - nog een echt item was en dat kinderen zonder pardon ook het gevang in gingen. En ik heb geleerd dat mensen toch door barre omstandigheden tot het uiterste werden gedreven om nog warmte of eten te krijgen. En wat ik eigenlijk best erg vind, is dat deze mensen naast een gevangenisstraf ook nog een boete kregen opgelegd. Ze hadden al niks en nu moesten ze ook nog maar eens zien hoe ze die boete betaald kregen. Echt triest", vertelt Nicole Demas.

Het plezier dat het verwerken van scans oplevert, schuilt vaak in verschillende dingen. Zo vond Evert Veldman na bijna 1000 eindelijk een adellijke persoon. “Leuk is ook om dan het verhaal bij zo iemand te vinden. Dit geeft ook na duizend scans weer een extra boost om verder te gaan.” Ko Bierman zong als kleine jongen in een kerkkoor dat tijdens de kerstdagen in de gevangenis van Haarlem optrad. Gevangenissen hebben hem altijd geintrigeerd en dat maakt het werken in de registers ook zo fascinerend. Veldman bekent redelijk verslaafd te zijn geraakt aan het verwerken van de scans. En hij is vast niet de enige, zo laten de cijfers over de voortgang van het project zien:


Maar niet getreurd want er wordt een vervolgproject: inschrijvingsregisters van de Brabantse huizen van bewaring. Een soortgelijke bron als de registers van de strafgevangenissen, maar om nog een paar extra redenen interessant. Wordt vervolgd...

Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Christiaan van de Ven op het criminele pad
- Bij de kladden

maandag 1 december 2014

Drie flessen met riekende inhoud

...de inschrijving van Abraham Hage...
Boefjestijd! De Brabantse gevangenisregisters bevatten criminelen van elk kaliber, maar vandaag geven we aandacht aan genotmiddelen. Sinds jaar en dag vinden mensen creatieve manieren om aan drugs en alcohol te komen. De kranten verhalen regelmatig over voorbeelden van manieren om de mens te voorzien van pleziertjes. In mindere mate maar in dezelfde context lichten twee personen op in de gevangenisregisters: Hercule Spyridakis en Abraham Hage.

De 53-jarige Abraham Hage had een vindingrijke oplossing om aan de hoge accijns op alcoholhoudende dranken te ontsnappen: hij had zelf een brouwketel gebouwd zonder deze aan te geven bij de belastingdienst. Daar was de directeur der accijnzen het niet mee eens, want over alcohol moest natuurlijk belasting worden betaald. 

De getuigen Marten Prins en Cent Quist meldden dat zij “in een waschhok (…) een gegalvaniseerd ijzeren waschketel met daarop vastgesoldeerd deksel, in het midden voorzien van een daarin vastgesoldeerde van schroefdraad voorziene buisvormige opening van enkele centimeters middellijn als de opening van een benzineblik” aantroffen. In het huis lagen her en der onderdelen verspreid in de hoop dat zijn alcoholproductie, en misschien ook wel zijn consumptie, geheim zou blijven. 

In het huis van Abraham vonden de twee ambtenaren nog drie flessen met brouwsels. Zij waren natuurlijk benieuwd naar de brouwkunsten van hun verdachte maar het proeven viel tegen: de inhoud “riekte en smaakte als slecht bereid gedistilleerd van troebele kleur, meer smakende naar spiritus dan naar jenever”. Ook in 1926 werden belastingontduikers aangepakt! Abraham moest maar liefst 4 maanden brommen.


Tien jaar later nam Hercule Spyridakis zijn beroep als koopman iets té serieus. Op 14 september 1935 werd hij aangehouden in ‘een rijtuig der Nederlandsche spoorwegen’ toen hij zich verdacht gedroeg. De getuigen à charge fouilleerden Hercule en vonden maarliefst 3860 gram opium op zijn lichaam! Om zeker van hun zaak te zijn, schakelden ze een scheikundige in die de inhoud van de zakken onderzocht. En ja hoor, het bleek inderdaad opium te zijn met een gehalte van maarliefst 13,55% morphine. 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

woensdag 12 november 2014

Brabantse cowboys slaan hun slag

...de inschrijving van Francis Wijnen in het gevangenisregister...
Via het boeven vangen-project op VeleHanden zijn wij door inkloppers gewezen op enkele opmerkelijke zaken uit de gevangenisregisters. Zo wees Nik de Vries ons op een uitspraak tegen Francis Wijnen, een ongehuwde arbeider, afkomstig uit Hugten (Maarheeze). Francis was veroordeeld wegens “rebellie”, maar wat hield dat precies in?

Het vonnis beschrijft hoe een jongeman in januari 1854 op een met illegale turf geladen ossenkar door Hugten reed. Plotseling werd hij daarbij ‘gesnapt’ door twee heren “in kwaliteit van Commiezen des Rijks”. Deze 19e-eeuwse belastinginspecteurs zetten hem op de bon vanwege de niet betaalde accijnzen en vroegen hem om hen met kar en al te volgen naar het Rijkskantoor te Budel. Eenmaal onderweg vroeg de jongeman toestemming om kort te pauzeren bij een goede vriend, zodat de os even zou kunnen rusten en hijzelf gepaste kledij voor een bezoek aan het Rijkskantoor zou kunnen aantrekken. Na deze korte stop werd de reis in een rustig tempo vervolgd.

Later, aan de voet van de Kanonsberg onder Maarheeze, hield het gezelschap opnieuw even rust toen zij plots van achter een stel paarden in vol galop hoorde aanstormen. Op de paarden zaten twee gewapende mannen met een rode doek om het hoofd. Terwijl zij de inspecteurs onder schot namen, riepen zij de jongeman bij zich. De geschrokken, plichtsgetrouwe inspecteurs zochten dekking, trokken ook hun wapen en probeerden de os met de in beslag genomen turf richting Budel te manen.

Eén van de gewapende mannen, Francis Wijnen genaamd, aarzelde echter geen moment en schoot één van de inspecteurs tegen de grond, waarna hij hem bestormde en met enkele slagen van zijn geweer nog verdergaand letsel toebracht. De eerder gearresteerde jongeman die de daders goed leek te kennen, moedigde Francis aan en schreeuwde “sla hem dood!”. Maar gelukkig voor de inspecteur had de andere gewapende man de os inmiddels verlost van zijn trekvracht en hierop besloten de drie mannen om gezamenlijk, met de heroverde os, te vluchten.

Na dit bizarre voorval werd een onderzoek gestart. De goede vriend van het pauzeadres verklaarde hierop dat hij door de betrokken jongeman verzocht was om direct diens familie te informeren over de arrestatie en aanstaande inbeslagname. Eenmaal bij het ouderlijk huis van de jongen trof de goede vriend enkel de broers van de betrokkene aan, die op basis van de boodschap zonder twijfel naar hun geweren hadden gegrepen en op pad waren gegaan onder de kreet: “wij zullen zien of wij het terug kunnen krijgen!”. Francis Wijnen werd wegens rebellie veroordeeld tot een gevangenisstraf van 10 achtereenvolgende jaren en moest de volledige proceskosten betalen.  

Deze gastblog is van de hand van Sjoerd Bergmans, student Archiefwetenschap. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 à 350woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-)

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Deed A2 Maarheeze de das om
- Osse Bende opgerold



vrijdag 10 oktober 2014

Schuilt in jou een echte boevenvanger?

...welke boef pak jij in z'n kladden?...
Schuilt in jou een echte boevenvanger? Grijp jij dat elfjarige schoffie in de kraag dat appels heeft gejat uit de winkel of ga jij achter die man aan die vrouwen lastigvalt? Voor alle duidelijkheid: de boeven moeten worden “opgepakt” uit de gevangenisregisters van 1821 tot 1940. Hoe? Lees maar verder…

Het is de bedoeling dat met dit speciale project Brabantse gevangenisregisters (1821-1940) worden geïndixeerd. In de inschrijvingsregisters kun je op dit moment alleen op datum zoeken; een naamindex is meestal niet voorhanden. Daar brengt dit project verandering in. Liefhebbers (misschien ben jij dat wel?) lezen scans uit de registers en halen daaruit de naam, leeftijd, geboorteplaats en misdrijf. Daarmee wordt de boef 'vindbaar' voor onderzoekers.

Voor dit project wordt samengewerkt met de website VeleHanden, een online platform waarop archiefdiensten scans kunnen aanbieden zodat het grote publiek, de 'crowd', kan helpen om deze archieven beter toegankelijk te maken. Iedereen kan digitaal (of online) meedoen: het is leuk werk, beslist niet moeilijk en bovendien erg nuttig. 

Wat zijn gevangenisregisters?
Gevangenisregisters vormen de kern van de administratie van het gevangeniswezen uit de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw. Ze geven een zakelijke opsomming van gegevens van personen die in de strafinstellingen verbleven. Samen met jou willen wij de inschrijvingsregisters van de Brabantse strafgevangenissen over de periode 1821-1940 op naam toegankelijk maken. Het resultaat wordt een online database waarin iedereen op persoonsnaam de gevangenisregisters kan doorzoeken.

Die registers betreffen vooral de grote strafgevangenissen van 's-Hertogenbosch, Breda en Eindhoven, maar ook van enkele andere Brabantse strafinstellingen.Deze inschrijvingsregisters kunnen niet alleen gebruikt worden voor genealogisch onderzoek, maar bieden ook mogelijkheden voor wetenschappelijk onderzoek van sociologisch/psychologische en criminologische aard. Ze geven persoonsinformatie als de naam, geboortedatum, -plaats en het beroep van de gevangene - mannen en vrouwen - maar bevatten ook informatie over de veroordeling door een rechtbank en het begane misdrijf.

Vaak geven de registers ook een signalement van de gevangene en gegevens over zijn of haar ouders, de burgerlijke staat, het genoten onderwijs en gedrag in de gevangenis.Waarom dit project?Wil je ons helpen met het digitaal toegankelijk maken van de oude Brabantse gevangenisregisters? Meld je dan snel aan via www.bhic.nl/velehanden of ga direct naar:www.velehanden.nl (kies bij de projecten voor ‘Gezocht! Inkloppers van Brabantse gevangenisregisters 1821-1940’).

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- De Zwarte Ruiter
- Veldwachters