Feest in Den Bosch in 1744 valt letterlijk in het water

...illustratie uit de Europische Mercurius... 

Alles is in kannen en kruiken. De huwelijksreis van aartshertogin Maria Anne en haar gemaal Prins Karel van Lotharingen in 1744 – beiden gouvernante en gouverneur der Nederlanden – zou gaan via Praag, Dresden en Leipzig en uiteindelijk - via het land van Kleef - ook Noord-Brabant aan doen. Ook ’s-Hertogenbosch staat op de route en daar begint men al snel aan de voorbereiding.

Want in het kielzog van het kersverse echtpaar komt een stoet van 27 zadelpaarden, 178 transport- of trekpaarden met karren voor de bagage en 25 à 30 losse paarden (voor het geval dat er paarden zouden uitvallen wegens ziekte of overmatige vermoeidheid). Dat zijn 230 viervoeters in totaal! De voorbereiding van dit hele gezelschap heeft dan ook de nodige voeten in aarde.

Want let wel: de reis vindt plaats halverwege de 18^de eeuw dus te paard (al dan niet in rijtuig), deels over kasseiwegen of zandbanen of per schip. De vorstin kiest voor het eerste alternatief. De boden van de Staten Generaal krijgen het druk want alle gouverneurs, commandanten en commanderende officieren van diverse garnizoenssteden worden aangeschreven. Er moeten brieven met beschrijvingen bezorgd worden bij de heren Staten van Gelderland, de ambtman van Grave, de hoogschout van stad en meierij van ’s-Hertogenbosch, de drosten van Loon op Zand en Breda en zij op hun beurt dienen andere belanghebbenden in hun district van de juiste informatie te voorzien.

Een kostbare operatie: de Staten van Brabant in Brussel – die hun goedkeuring aan die reis hebben gegeven – verleent een subsidie van maar liefst 1.200.000 florijnen waarvan  500.000 als huwelijksgift voor het majesteitelijk echtpaar.

 

...illustratie uit de Europische Mercurius... 

In de resoluties van de Raad van State staat het relaas over deze reis vermeld. In de brief van de gezant staat dat het prinselijk paar op 16 maart in Grave zou arriveren, om de volgende dag naar ’s-Hertogenbosch te gaan en op de 18^de van ’s-Hertogenbosch via Loon op Zand (waar de paarden werden gewisseld) naar Breda te trekken. Volgens het voorlopige routeschema zou de dag daarna koers gezet worden richting Brussel.

Maar dan stijgt het water van de Maas, en wel tot zó’n hoogte dat stadhouder Juin laat weten dat de route van Grave naar ’s-Hertogenbosch te gevaarlijk is. Terwijl de Bosschenaren nog eens langs alle voorbereidingen lopen – kanonschoten afvuren, klokken luiden, vreugdevuren, inwoners in twee rijen langs de straten en grootse ontvangst in het stadhuis –  wordt besloten verder te reizen via Nistelrode, Vorstenbosch, Veghel, Schijndel naar Boxtel, om van daaruit via Tilburg garnizoensstad Breda te kunnen bereiken. Indrukwekkend voor de inwoners van deze dorpen en een grote domper voor ’s-Hertogenbosch. Een feest dat letterlijk in het water valt.

bronvermelding:

BHIC toegang 178 inv.nr.341 Resoluties van de Raad van State dienstjaar 1744 1^e kwartaal – folio 310 dd. 6 maart 1744 en folio 383 verso dd. 13 maart 1744

Mr. Johan Hendrik van Heurn Historie der Stad en Meyerye van ’s-Hertogenbosch vierde deel [1729-1766] Utrecht 1778 – heruitgave Adr. Heinen [1974] pagina 72 e.v.

Nederlandsch Gedenkboek of Europische Mercurius 1744 1^e deel [University of Michigan – General Library

Deze gastblog is van de hand van Henk Beijers. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 à 350woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-) 

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 

- Anna van Egmond, vrouw van Vader des Vaderlands

- Vestingstad Grave

Beroep: verhalenverzamelaar

...hoog water in Cuijk 1930...

Bij een archief bewaren we niet alleen heel veel oude spullen, we zijn ook altijd op zoek. Op zoek naar het verhaal achter de talloze foto's die we hebben bijvoorbeeld. En daarbij kijken we soms op de meest onverwachte plaatsen. Zoals...

de Facebookpagina van het Brabants Dagblad. Op die manier proberen we ook de verhalen te achterhalen van mensen die niet op onze Facebookpagina komen of nooit dit blog zullen lezen. Want vertellingen zitten in het hoofd van een ieder. Iedere generatie kent zijn eigen gebeurtenissen en vindt die vaak vanzelfsprekend. Maar als niemand die verhalen optekent, gaat die geschiedenis verloren. En het zijn juist de menselijke invulling die geschiedenis zo interessant maakt!

Voorbeeldje dan maar? Deze week hebben we op de FB-pagina van Brabants Dagblad een foto geplaatst van hoog water in Cuijk. Jaren dertig dus lang geleden. Maar het water heeft ons daarna wel vaker tot de lippen gestaan. Een feit. Maar het wordt pas een verhaal als je hoort wat voor een indruk maakt op een meisje van tien jaar. Lees hier het verhaal Het water komt van Elly Schouten-van de Mosselaer en je begrijpt onmiddellijk wat we bedoelen. En o ja, wat is jouw verhaal? Je mag het overal kwijt, hier, op onze site of op de FB-pagina van de krant. Of van ons natuurlijk. We zijn niet voor niets verhalenverzamelaars ;-)

Water tot aan het hoogaltaar...

...detail uit tekening "Bedroefde Watervloed"...

Het mag dan een aantekening in de marge zijn, de inhoud is dat zeker niet. Pastoor Wilhelmus Penninx van Nuland schrijft in de kantlijn van het doopboek van eind 1740 dat Nuland 'sinds mensenheugenis' nog nooit zo'n hoog water heeft gehad. Tot een halve voet boven de bovenste trap van het hoogaltaar.

Het hoge water trof Nuland om één uur vrijdagnacht, twee dagen voor Kerst. Een ingrijpende gebeurtenis die dan ook in verschillende facetten is terug te vinden in het archief. Collega Annemarie sloeg de boeken en kaarten er nog eens op na en vond diverse sporen terug. 

...aantekening van de pastoor in het doopboek... 

Behalve de aantekening van de pastoor trof ze in de dorpsrekening van dat jaar een post met uitgaven voor het metselen van een nieuwe kerkmuur die door ’t hoog water was omgestort.   

...dorpsrekening Nuland 1740...

Niet alleen in Nuland had men last van het hoge water, ook in Den Bosch. Dit blijkt uit een brief  van 31 december 1740 van  S.J. van den Velde alias Honselaar aan zijn neef, waarin hij uitgebreid de gevolgen van het hoog water voor de stad en de evacuatie van bewoners beschrijft. Met 'droevig hart' vertelt hij de stad bijna acht dagen door het 'extra hooge water' is getroffen, dat alle straten waren overstroomd en het water tijdens kerstnacht door de 'groote kerck' (Sint Jan) heeft gelopen. 

Er moesten mensen op andere plekken in veiligheid worden gebracht, onder meer op de zolders boven de Hoofdwagt en op kamers van het stadhuis. Er werd een 'extra ordinaire' collecte gehouden voor de slachtoffers van de watersnood en die bracht 10.000 gulden op 'en nog is er te kort gekomen'. Lezen we verder: "Geen wagte konde afgelost worden, de paarde van 5 esquadrons dragonders en alle andere hebben op de stads walle moete 3 a 4 nagte onder den blooten hemel blijve." En let wel: we hebben het over begin januari...

Ook op verschillende kaarten is het overstromingsgebied in 1740 vastgelegd: hier zien we een detail van een dergelijke kaart.                      

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 

- Het water komt

- Devote koeien bij hoogwater