Vakantie: Grave 1663

...Hendrick van Hattem vraagt zich af waar zijn geld blijft...

Vrij zijn van verplichtingen: dat is waar het woord vakantie oorspronkelijk van is afgeleid. Van oudsher kregen schoolkinderen in juli en augustus vrij om zo mee te kunnen werken op het land. Die situatie is allang veranderd maar voor veel mensen blijft de zomer dé tijd waarin even niet wordt gewerkt. In deze weken duiken we in onze archieven, op zoek naar… vakantie!


Vrij van verplichtingen in de vakantie? Nou, dat hangt er vanaf om welke verplichting het gaat. Hendrick van Hattem, burger in Tiel, heeft geld tegoed van de rector van de school in Grave, Derck Verhoeven. Via de notaris laat Van Hattem op 10 augustus 1663 vragen of dat verschuldigde bedrag nog wordt betaald. En wat blijkt? Verhoeven wilde nét naar Tiel toe gaan om met Van Hattem te spreken. Dat uitje had hij gepland in zijn vakantie…

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Vakantie: Den Bosch 1714
- Vakantie: Grave 1658

Zenuwslopend kerkelijk examen

Het is een spannende tijd voor veel middelbare scholieren, die zich ook deze week weer zullen buigen over hun eindexamens. Hoewel deze leerlingen vast last hebben van zweethandjes en klotsende oksels, is dat nog niets vergeleken bij enkele examenkandidaten uit de 19e eeuw. Hendrik Boonen en Jan Berghege legden in 1851 hun kerkelijk examen voor de Nederlandsch Hervormde kerk af, zodat zij tot het predikantsambt konden toetreden. Hun mondelinge examen bleek echter wat meer voeten in de aarde te hebben dan verwacht en hun examen dreigde zelfs afgelast te worden...

Ook de tegenwoordige examens leveren nog heel wat zweetdruppels op...

Wat hield zo'n kerkelijk examen eigenlijk in? Terwijl de jongens en meisjes zich  tegenwoordig  vooral storten op ingewikkelde wiskundesommen of lastige Engelse teksten, werd van predikant-kandidaten van de Hervormde kerk heel iets anders verwacht. Zij werden in een mondeling examen door het Provinciaal Kerkbestuur overhoord in verschillende vakken, zoals de kerkgeschiedenis, het houden van een proefrede en ook kregen zij vragen over de 'leerstellige godgeleerdheid.' En juist op dit laatste punt dreigde het voor Hendrik en Jan helemaal mis te gaan...

Zwakke stem en stijve houding

Voor de overige vakken bleken de twee kandidaten trouwens met vlag en wimpel geslaagd, zo schrijft de secretaris van het kerkbestuur: 'Men was overtuigd van de groote bekwaamheid en kennis der kandidaten in alle hun voorgeschreven vakken.' Toch laat de secretaris wel weten dat Hendrik over een zwakke stem beschikte, terwijl Jan juist met een heldere stem had gesproken, maar weer een stijve houding zou hebben. Maar de échte reden van alle problemen rond hun examen had met iets véél belangrijkers te maken, namelijk met hun godsdienstige opvattingen.

Strenge president

Tijdens het afleggen van hun examen, kwamen plotseling gevoelens en opvattingen van de twee kandidaten naar boven, waar het kerkbestuur op zijn zachtst gezegd niet blij mee was. Hendrik en Jan meenden namelijk dat de opstanding van Jezus niet lichamelijk, maar alleen geestelijk was. De president, dominee Pape, sprong bijna uit zijn vel en hij 'meende het onderzoek niet verder te mogen voortzetten.' De arme kandidaten Hendrik en Jan zagen de bui al hangen en 'maakten zich gereed de zaal der vergadering te verlaten...'

De kandidaten druipen af na dreigende woorden van de president

De redding is nabij!

Gelukkig was daar een ouderling, die de president er fijntjes aan herinnerde dat juist vóór het examen is besloten dat subjectieve opvattingen en gevoelens geen doorslag mogen geven tot het doen slagen of zakken van een kandidaat. Er volgt een lange beraadslaging, voor het examen hervat kan worden. De meerderheid van het bestuur kiest gelukkig partij voor de kandidaten en het examen mocht gewoon doorgaan. Toch was de president nog niet overtuigd en meende dat hij last zou krijgen van zijn geweten. Uiteindelijk krijgen de dominees-to-be toch hun papiertje, maar wel met een opmerking van de president dat hij zelf wel gelooft in een lichamelijk opstanding en dat dit een 'onbetwistbaar leerstuk was van de Nederlandsch Hervormde kerk.'

En wéér gaat het bijna mis!

Uiteindelijk was er dus toch reden voor een 'examenfeestje' voor de twee nieuwe predikanten en ook de strenge president was enigszins tevreden gesteld. We hopen dat de examens voor de scholieren van nu niet zó spannend  zijn als dit spektakel en dat ook zij binnenkort  reden zullen hebben voor een feestje.

‘Feest van herkenning’ bij expo onderwijs in Cuijk

...Eerste steenleggen van de LTS door burgemeester Van Zwieten, 1966...

“Breng jezelf even terug in de tijd; naar je jeugdjaren op de basisschool en het voortgezet onderwijs. Wie heeft daar geen herinneringen aan?”, zo schrijft de Foto Archief Dienst (FAD) in Cuijk. Op zondag 28 april opent de tentoonstelling Onderwijs in de gemeente Cuijk aan de Kerkstraat 14 in Cuijk.

De tentoonstelling roept oude beelden van eerste inktlappen of kroontjespennen, of later het bezit van een heuse Pelikaan vulpen. Maar ook foto’s van het gymlokaal, speelplein en klassen en vanzelfsprekend de meesters en juffen zelf maken onderdeel uit van deze tentoonstelling. Ook van de middelbare schooltijd zijn diverse foto’s te zien waardoor bezoekers worden teruggebracht naar de tijd van hun eerste kus of hun eerste sigaret. Ook de fraters van Tilburg en de zusters van Liefde mogen als belangrijke pioniers niet ontbreken op deze expositie. Meer dan driehonderd foto’s moeten zorgen voor een ‘feest van herkenning’, is de overtuiging van de FAD.

De tentoonstelling “Onderwijs in de gemeente Cuijk” is langere tijd bij de FAD te zien. Een jubileumjaar voor deze organisatie want de FAD begon in 1978 met een clubje enthousiaste Cuijkenaren, naar aanleiding van het 30-jarig bestaan van buurtvereniging De Haagsestraat. Daar werd begonnen met het verzamelen van oud beeldmateriaal over de gemeente Cuijk. In 1983 werd de stichting Foto Archief Dienst officieel opgericht.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Herinneringen aan Cuijk & St. Agatha

- De eerste keer

'Voedseluitdeelingen' te Mill

Een gedeelte van het verslag, waarin de verschillende menu's worden beschreven

Enige tijd geleden maakte men zich grote zorgen bij de landelijke voedselbanken. Steeds meer Nederlanders moeten namelijk een beroep doen op deze liefdadigheidsinstelling. Maar ook in 1907 vinden we in Mill al een vergelijkbaar voorbeeld, waarbij hongerige monden van schoolgaande jongetjes dagelijks gevoed werden met een degelijke maaltijd.

De jongens die in 1907 op de openbare school te Mill zaten, konden van geluk spreken. Zo’n 42 keer konden zij tussen de middag op het Raadhuis van de gemeente Mill genieten van verschillende soorten maaltijden die volgens het verslag van de gemeente ‘op de meest smakelijke wijze’ bereid waren. Op zogenaamde ‘vleeschdagen’ konden de jongetjes zich te goed doen aan een flink bord erwtensoep met spek en brood, terwijl op de overige dagen melk met rijst en ‘mik’ op het menu stond. Eenmaal werden de scholieren zelfs verrast met spekkoek en een andere keer werden ze getrakteerd op, jawel…chocolade!

Hoewel mannen en jongens tegenwoordig over het algemeen bekend staan als echte vleeseters, bleek in Mill dat de jongens ‘het meeste belust waren op melk met rijst’ en om deze reden kregen zij dit gerecht soms ook geserveerd op de ‘vleeschdagen.’

Het Raadhuis te Mill, waar de jongens hun 'heerlijke spijzen' kregen uitgedeeld

Deze zogenaamde ‘spijsuitdeelingen’ hadden natuurlijk wel wat voeten in de aarde en daarvoor worden in het verslag van 1907 enkele mensen en instanties geprezen. Zo wordt als eerste genoemd Marie Schraven, de kokkin die de spijzen heerlijk wist te bereiden, maar die ook met tact met de jongens om wist te gaan. Verder wordt de secretaris van de gemeente bedankt, aangezien de maaltijden zeer dicht bij zijn kantoor werden bereid en uitgedeeld. Voor hem zou de 'spijskokerij’ niet anders dan onaangenaamheid en hinder kunnen hebben, maar hij heeft nooit geklaagd en droeg dit initiatief zelfs een goed hart toe.

De gemeente Mill was maar wat trots op hun ‘voedseluitdeelingen’, zo blijkt uit het verslag. Volgens de commissieleden en de burgemeester liet deze liefdadigheidsinstelling zien dat de gemeente Mill ‘er recht op heeft mede vooraan te staan in de rijen van orde en beschaving.’ Met de maaltijden werd namelijk in een behoefte voorzien, had men nut gesticht en heeft men het leed van de jongens weten te verzachten. De scholieren zelf hebben zich tijdens de uitdeelingen bovendien voorbeeldig gedragen en hebben zich ook erkentelijk getoond voor de maaltijden. Net als tegenwoordig was er dus in 1907 een grote behoefte aan gratis voedsel en de gemeente hoopte dan ook dat de inwoners de ‘spijsuitdeelingen’ zouden steunen uit hun ‘liefdadige goedhartigheid’.

Andere tijden

Nu de zomervakantie definitief achter ons ligt, zitten kinderen weer op school. Voor de meesten is de vrije woensdagmiddag het hoogtepunt van de week. Maar er wordt hard nagedacht over andere schooltijden. Nieuw? Niet als je het archief van Mook&Middelaar erop naslaat.

Hoe lang zouden de 'verafwonende kinderen' hebben moeten fietsen? Een uur, misschien wel twee? Feit is dat ze in de wintermaanden in het pikkedonker thuiskwamen, tot bezorgdheid van hun ouders. Het hoofd van de school blijkt de flauwste niet en schrijft een brief naar burgemeester en wethouders of dat niet anders kan.

Waarschijnlijk zou er in deze dagen heel wat meer water door de Rijn moeten stromen maar in 1932 deed het bestuur van Mook en Middelaar er niet moeilijk over. Een week later ligt het antwoord er al: het kan, als de kinderen maar ook tussen de middag genoeg tijd hebben om te eten. "Met het oog op het middagmaal voor kinderen."