Buurten met boeren en buitenlui

...aan het werk in Landhorst...

'Buiten zit van binnen' is het thema van de Brabantse Erfgoed Biënnale. In het kader daarvan heeft Erfgoed Brabant een portrettenserie gemaakt van Brabanders die iets hebben met de grond waarop ze wonen, leven en werken. In deze blog aandacht voor één van die afleveringen, namelijk die over Landhorst.

Even een flinke stap terug in de tijd. Midden in de Peel ligt Landhorst, een soort niemandsland. Het gebied was eigendom van de Heer van Cuijk, die deze barre vlakte, waar slechts wolven en struikrovers huisden, verdeelde onder de nabijgelegen gemeenten Beers, Beugen, Cuijk, Haps, Wanroij en Oploo. De plek waar later de dorpskern van Landhorst zou komen, viel vanaf toen grotendeels onder Wanroij en voor een stukje onder Beugen (de Beugense hei). In Wanroij had men het over de Wanroijse Peel. In de twintigste eeuw ontstond hier een echt ontginningsdorp.

Maar de start is niet al te veel rooskleurig. "Het is niks en het wordt niks...", zou burgemeester Cornelissen gezegd hebben. Ook zijn opvolger, burgemeester Smulders, sprak na de oorlog over Landhorst als een ”ongewenst kind dat er nooit had mogen komen.” Maar dat ligt nu allemaal lang achter ons. Landhorst heeft zich ontwikkeld tot een kerkdorp van ongeveer 750 inwoners met diverse interessante bedrijven. Zoals het melkveebedrijf van de familie De Kleijne. Ze houden een melkveebedrijf compleet met melkrobot. Toch komt opa De Kleijne nog elke dag naar de boerderij van zijn oudste zoon om wat koeien machinaal te melken. Een familieportret uit dit ontginningsdorp vind je hier (vanaf pagina 19).

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Licht aan Landhorst
- Echtpaar de Win: beroemd in heel Landhorst

Puzzel jij ook mee met René?

...Wie weet het allemaal?...

De dagen worden korter, de kerst nadert en dus is het weer tijd voor de Brabant Quiz! René Bastiaanse daagt je uit om je kennis van Brabant (vroeger en nu) te testen. In samenwerking met het Brabants Dagblad, het Eindhovens Dagblad en BN/De Stem brengt het BHIC in de zaterdagkrant van 21 december 2013 de nieuwe Brabant Quiz uit. 

Vlak voor Kerst zal deze vijfde editie van de kleurrijke, maar pittige Brabant Quiz dus bij menig Brabants huishouden op de deurmat vallen. Met wat parate kennis, nadenken, overleggen, opzoeken en desnoods kunst- en vliegwerk kun je de vragen vast wel beantwoorden. In totaal bestaat de quiz uit 34 vragen, onderverdeeld in twee gedeelten: één gedeelte (10 vragen) voor de snelle puzzelaar, gevolgd door een tweede gedeelte (24 vragen) voor de échte "diehard" die diep in de geschiedenis van Brabant wil duiken. 

De Brabant Quiz zorgt ongetwijfeld voor urenlang puzzelplezier en nóg meer kennis over Brabant. Bovendien maak je kans op mooie prijzen want ook dit jaar geven de initiatiefnemers weer prachtige prijzen weg. Geïnteresseerden kunnen deze puzzel na verschijning in de krant (21 december) tevens terugvinden op de website van het BHIC: www.bhic.nl/brabantquiz

Vind je dit interessant? Bekijk dan ook: 

- Kerstmarkt

- Wie staat hier op de foto?

Oud-archivaris Harm Douma in de prijzen!

...Harm Douma aan het werk...

De sport- en cultuurprijs Ut Pèèrd, de sport- en cultuurprijs van de gemeente Sint Anthonis, is vorige week gewonnen door oud-streekarchivaris Harm Douma. Voorzitter van de jury, Harry van Raaij, omschreef het als een oeuvreprijs. In het juryrapport staat te lezen waarom de prijs naar de oud-archivaris is gegaan. "De heer Harm Douma, afkomstig uit Friesland, is erin geslaagd zich in korte tijd de historie van Noord-Brabant en dan vooral die van het Land van Cuijk, eigen te maken en op de kaart te zetten." 

Harm Douma was van 1964 tot 1995 streekarchivaris bij de archiefdienst Land van Cuijk.Vanaf de startdatum in 1960 begon streekarchivaris Henk Essink voortvarend met het inventariseren van de archieven van 'zijn' gemeenten. Aanvankelijk zetelde het streekarchivariaat in Cuijk. Eerst in het souterrain van het toenmalige (nieuwe) gemeentehuis, later verhuisde het naar de zolderverdieping. 

In september 1964 kwam Harm Douma in dienst als chartermeester en later in de functie van streekarchivaris. Rondreizend op de Solex of fiets gingen beide heren naar de gemeentehuizen, omdat alle archieven toen nog versnipperd op diverse locaties lagen. In 1967 nam het streekarchivariaat zijn intrek in twee kamertjes van het Wit-Gele Kruisgebouw aan de Trompetterstraat te Grave, want er was geen plek meer in het raadhuis van Cuijk. Rond 1969 startte de nieuwbouw van het toenmalige gemeentehuis in Grave. Echter, voor de archiefdienst werd gedacht aan het Oude Raadhuis. In juli 1987 overleed Henk Essink. De 'Essinklaan' in Grave herinnert aan deze markante persoonlijkheid. 

Een belangrijk project dat Douma ter hand nam, was de inventarisatie van het eeuwenoude, deels middeleeuwse archief van het Kruisherenklooster (1371-1887) te Sint Agatha. Ook zette hij zich in voor het grote restauratieproject van de eeuwenoude Graafse archieven, die in de avond van 2 oktober 1902 tijdens een fataal binnenbrandje op het oude Graafse stadhuis deels in vlammen op gingen. De schade aan het oude archief was enorm. Gelukkig konden deze dankzij inzet van betrokkenen en subsidie gerestaureerd worden. Douma deed regelmatig mooie gelukvondsten. Zo vond hij op de zolder van de pastorie van Cuijk in een relikwieëndoosje het charter uit 1312 terug, waarbij de graaf van Marburg aan de Graafse St. Elisabethskerk een relikwie van de heilige Elisabeth van Thüringen schenkt. 

In 1989 ging het streekarchief Land van Cuijk samen met het streekarchief van Veghel en Oss, zo werd het Streekarchief Brabant-Noordoost geboren met Henk Buijks als directeur. Het werd een instelling van en voor de 15 gemeenten van Noord-Oost Noord-Brabant. Verder nam het Waterschap De Maaskant eraan deel. In 1995, na ruim 31 jaar trouwe dienst, nam Harm Douma afscheid van 'zijn' archief. Nog steeds komt hij wekelijks naar Grave als vrijwilliger van het BHIC. 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Waarom de Noordstraat in het zuiden ligt

- Een eeuw Groeten uit Grave

Dating in the Dust

...sfeervol daten in het BHIC-café...

Tuurlijk was het spannend... Zou de date wel komen opdagen? Zouden we wel een 'klik' hebben? Zouden er geen doodse stiltes vallen tijdens ons gesprek? Maar gelukkig, de zorgen waren allemaal voor niets. Het speeddaten met archivarissen - oftewel Dating in the Dust - afgelopen maandag in het BHIC leverde allemaal enthousiaste reacties op. 

Nog niet zolang geleden stond de Twitter-teller van het BHIC op 2000 volgers. Reden voor een feestje maar hoe? Het werd Dating in the Dust. Twitteraars die het BHIC volgen, konden zich opgeven om een keer te speeddaten met een archivaris. Of je nu met een leesvraag zat, vast zat met je stamboomonderzoek of het oudste archiefstuk van het BHIC wilde zien; het kon allemaal.

Afgelopen maandagmiddag werden zes mensen uit verschillende windhoeken (van Amersfoort tot Duizel) gekoppeld aan hun eigen archivaris. Waar de één een grote hoeveelheid gefotografeerde historische stukken had geërfd - en zich afvroeg hoe hierin het beste wegwijs te worden - wilde de ander wel eens weten waar de Duke of York in 1794 in Berlicum had gezeteld. Samen met 'hun' archivaris werd de zoektocht ingezet en gestruind door boeken en archieven. Leuke middag voor de archivarissen en hun date! Kijk maar mee:

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Eerste twitteraar uit Mill
- Nieuwkerk in Goirle

To Do: naar Citadel op Open Monumentendag

Je kunt komen voor die leuke foto van Juliana of voor die oude filmopname van een koninklijk bezoek aan Den Bosch in 1913. Maar op zaterdag 14 september 2013 van 10.00 tot 17.00 uur is tijdens Open Monumentendag bij het BHIC ook het pas verworven schilderij (17de eeuws) te zien waarop het Beleg van 's-Hertogenbosch staat. 


Centraal staat de expositie die het Stadsarchief ‘s-Hertogenbosch heeft samengesteld rond het thema ‘Macht en Pracht’. Op de expositie zijn historische archiefstukken te zien die te maken hebben met belangrijke en vorstelijke personen in relatie tot ’s-Hertogenbosch. Je kunt denken aan de hertogen van Brabant, maar ook aan prinses Beatrix, en koning Willem-Alexander en koningin Máxima. 

Ook is er een overzicht te zien van foto’s van koninklijke bezoeken aan de stad ’s-Hertogenbosch in de 19e en de 20ste eeuw. Daarnaast is er voor belangstellenden doorlopend een film te zien van 100 jaar koninklijke bezoeken aan ’s-Hertogenbosch. Deze bestaat uit een compilatie van historische films van koninklijke bezoeken. Daarbij zijn ook de oudste bewegende beelden van ’s-Hertogenbosch, namelijk van het bezoek van koningin Wilhelmina en prins Hendrik in 1913. 

Het schilderij waarop het Beleg van 's-Hertogenbosch is te zien, sluit goed aan bij de lezingen van Jan van Boxtel. Van Boxtel vertaalde de Latijnse uitgave van Daniël Heinsius over dit beleg. Om 13.30 uur, 14.30 uur en 15.30 uur zal Jan van Boxtel in de Frederik Hendrikzaal een korte lezing houden over de achtergronden en de totstandkoming van zijn boek. 

Verder zijn er rondleidingen en concerten en kunnen kinderen een mooie gekalligrafeerde akte op perkamentpapier laten voorzien van een mooie lakstempel. De expositie ‘Macht en Pracht’ loopt door tot en met Maritiem ’s-Hertogenbosch: dus ook van dinsdag 17 september tot en met donderdag 19 september, telkens van 09.00 – 16.00 uur en op zaterdag 21 en zondag 22 september (tijdens Maritiem ‘s-Hertogenbosch), telkens van 10.00 – 17.00 uur. De toegang is gratis.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Koningin op bezoek
- Borrelen met Bernhard

Brabant zwaait Beatrix uit

...telegram geboorte Beatrix...

Met de opening van het nieuwe Philipsmuseum in Eindhoven – vrijdag 5 april 2013 – sloot koningin Beatrix een lange lijst van bezoeken aan Brabant af. Nu zij morgen het stokje overdraagt aan Willem-Alexander blikken wij terug naar Beatrix in Brabant. Een impressie.

Geen Brabants kwartiertje voor Beatrix (waar haar vader nog wel een handje van had) maar stipt op tijd. Haar lunch haalt ze zelf in de kantine van het Provinciehuis in Den Bosch en als een meisje langs de kant van de weg roept dat ze jarig is, krijgt ze een bloem van haar. Krantenartikelen over de bezoeken van Beatrix uit Brabant roepen het beeld op van een betrokken, inhoudelijke, bij tijd en wijle een spontane maar altijd betrouwbare koningin. Ook als ze ziek is, verschijnt ze zichtbaar ‘bleek na haar griep’ ten tonele.

...Feest in Heesch na de geboorte van Beatrix, 1938...

Brabantse koffietafels, volksdans, bloemen van of aan een honderdjarige. Bij haar bezoeken aan Brabant is een bepaald patroon te herkennen maar op de foto’s reageert Beatrix iedere keer blij verrast. Al als prinses bezoekt ze veelvuldig onze provincie. 

Vlak na haar verloving met Claus komen ze samen naar de Brabantse hoofdstad. “Langs de gehele route stond een haag van mensen waaronder 12.000 met vlaggetjes en ballonnetjes gewapende schoolkinderen”, lezen we in de kranten uit die tijd. “Het paar ontving van de Commissaris van de Koningin een perkamenten boek uit 1754. De ontvangst in de Statenzaal van het Provinciehuis had een ongedwongen karakter.” En opmerkelijk: “In het gebouw heerste een volslagen rust. Het personeel had een half uur voor de komst van het paar vrijaf gekregen. Naar ons werd verteld, om het personeel in de gelegenheid te stellen met hun gezinnen deel te nemen aan een spontane begroeting.”

...op werkbezoek in Overloon, in 1977 (foto Jan Waarma)...

Waar in Brabant ze ook komt, Beatrix komt goed beslagen ten ijs. Voor haar bezoek worden lijsten verstuurd met tien typeringen van de gemeenten die zij bezoekt. In diverse artikelen verbazen mensen zich over de kennis over lokale kwesties die de koningin heeft. Wat verder opvalt, is regelmatig de beschrijving van de kleding en de hoed van Hare Majesteit opduikt: van een fleurige zomerjurk tot ingetogen blauw.

In het archief vinden we dikke draaiboeken die aan de bezoeken ten grondslag liggen. Bijna van minuut tot minuut staat beschreven waar Beatrix aankomt, dan wel arriveert, dan wel een ontmoeting heeft. Soms staat er met de hand een aantekening bijgeschreven zoals deze uit het archief van de gemeente Uden: “Telefonisch aan schoolhoofden gevraagd kinderen te enthousiasmeren.” De gemeente Uden laat in 1972 overigens sowieso weinig aan het toeval over. Bewoners die aan de route wonen waar het prinselijk paar voorbij zal rijden, krijgen een brief van de burgemeester: “Ik zal het bijzonder op prijs stellen als U van Uw belangstelling voor het prinselijk paar zou willen laten blijken door het uitsteken van de vlag op die dag, tenminste van drie tot vijf uur ’s namiddags.”

...uit het archief van Berghem...

Als lezers krijgen we soms opmerkelijke details voorgeschoteld. Zo laat Omroep Brabant in november 2012 weten dat de koningin in Hooge Mierde even van tafel gaat bij een rondetafelgesprek. “Mensen dacht dat ze naar de wc moest maar het bleek te gaan om het feit dat het regeerakkoord wordt opengebroken.”

...het schilderij in Veghel wordt opgehangen, 1980...

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Beatrix in Overloon
- De Beatrixboom

‘Feest van herkenning’ bij expo onderwijs in Cuijk

...Eerste steenleggen van de LTS door burgemeester Van Zwieten, 1966...

“Breng jezelf even terug in de tijd; naar je jeugdjaren op de basisschool en het voortgezet onderwijs. Wie heeft daar geen herinneringen aan?”, zo schrijft de Foto Archief Dienst (FAD) in Cuijk. Op zondag 28 april opent de tentoonstelling Onderwijs in de gemeente Cuijk aan de Kerkstraat 14 in Cuijk.

De tentoonstelling roept oude beelden van eerste inktlappen of kroontjespennen, of later het bezit van een heuse Pelikaan vulpen. Maar ook foto’s van het gymlokaal, speelplein en klassen en vanzelfsprekend de meesters en juffen zelf maken onderdeel uit van deze tentoonstelling. Ook van de middelbare schooltijd zijn diverse foto’s te zien waardoor bezoekers worden teruggebracht naar de tijd van hun eerste kus of hun eerste sigaret. Ook de fraters van Tilburg en de zusters van Liefde mogen als belangrijke pioniers niet ontbreken op deze expositie. Meer dan driehonderd foto’s moeten zorgen voor een ‘feest van herkenning’, is de overtuiging van de FAD.

De tentoonstelling “Onderwijs in de gemeente Cuijk” is langere tijd bij de FAD te zien. Een jubileumjaar voor deze organisatie want de FAD begon in 1978 met een clubje enthousiaste Cuijkenaren, naar aanleiding van het 30-jarig bestaan van buurtvereniging De Haagsestraat. Daar werd begonnen met het verzamelen van oud beeldmateriaal over de gemeente Cuijk. In 1983 werd de stichting Foto Archief Dienst officieel opgericht.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Herinneringen aan Cuijk & St. Agatha

- De eerste keer

Reden voor een feestje!

...vrijwilligers van Graeft Voort bezig met de inrichting van de tentoonstelling...

Vijf jaar geleden opende het BHIC zijn deuren aan de Arnoud van Gelderweg 73 in Grave. Reden voor een klein feestje! Samen met stichting Graeft Voort is op onze locatie in Grave een kleine tentoonstelling ingericht met verrassende en uiteenlopende zaken die je kunt aantreffen in ons archief.

Zo is er onder meer aandacht voor de verschillende Jannen van Cuijk maar ook voor tekeningen die het bestaan van een bastaard in een adellijk familie moeten bewijzen. De stukken liggen netjes in onze vitrines, voorzien van uitleg. Voor de liefhebbers is er een kleine brochure gemaakt zodat de teksten thuis kunnen worden nagelezen. Vanaf nu verschijnt er drie maanden lang iedere maandag een verhaal op deze blog - van de hand van Leny van Lieshout van Graeft Voort - waarin een geëxposeerd archiefstuk wordt toegelicht.

Net zoals de tentoongestelde boeken en stukken in de expositie worden ook de originele archiefstukken onder strenge voorwaarden bewaard. Een constante temperatuur en luchtvochtigheid in onze depots moeten ervoor zorgen dat de stukken zolang mogelijk in goede staat blijven. Een heel verschil met de vorige eeuw toen archivarissen soms met de fiets, later weer met de Solex, op pad gingen om bij gemeentehuizen archieven te verzamelen. Dat pionierswerk leverde soms mooie ontdekkingen op. Op de zolder van de pastorie in Cuijk vond archivaris Harm Douma in een relikwieëndoosje het charter uit 1312 terug waarin graaf Van Marburg aan de Graafse St. Elisabethskerk een relikwie van de heilige Elisabeth van Thuringen schenkt.

...archiefdozen worden verhuisd per bakfiets...

Benieuwd naar waarom middeleeuwse archiefstukken op een bakfiets werden vervoerd? Lees dan ook deze blog.