Een kwaaie burgemeester...

De originele handtekening van 'de kwaaie' burgemeester zelf!

Maak kennis met de voorname Ludolph de Quaij. Als burgemeester, dijkgraaf, schout en zelfs richter van Grave en omstreken had hij behoorlijk wat in de melk te brokkelen. En laat nou juist deze vooraanstaande rechter zelf herhaaldelijk in aanraking komen met de zeventiende-eeuwse justitie...

Afpersingen
Ludolph de Quaij wordt op zijn gedenkteken 'Collonel van de Burgerye' van Grave, of in hedendaagse termen 'burgemeester', genoemd. In 1728 sterft hij en wordt hij in het graf van de familie De Quaij in de Sint Elisabethskerk bijgezet. Het keurige opschrift geeft echter niets prijs over zijn schimmige verleden.

Ondanks zijn (mis)daden kreeg hij tóch een eigen grafkelder

Het 'strafblad' van Ludolph de Quaij begint namelijk al flink vol te raken in het jaar 1683. De Graafse bakkers en brouwers klagen steen en been sinds De Quaij de molens en het gemaal in pacht had genomen. Een bakker op leeftijd verklaart dat hij al ruim 43 zijn broden in Grave bakt en dat de situatie nog nooit zo slecht is geweest als nu. Er volgt een vrij ingewikkeld relaas over afpersingen en over vervallen molens die niet werden gerepareerd.

Heethoofd
Niet alleen op financieel gebied maakte Ludolph de Quaij er een potje van. Ook zijn handen kon hij soms maar moeilijk thuis houden. Het eerste voorval vindt plaats op 29 juni 1683. Een zekere Theodorus van Bemmel maakte een wandelingetje aan de overkant van de Maas. Zijn oog viel op een groepje ruziënde mannen.

Werd hier nu een stok gebruikt of niet?

Van Bemmel verklaart dat Busson en Noorbeek 'vegtende' waren en dat heethoofd De Quaij hierop af wilde vliegen. Uit alle macht probeerde ene Jacob Martens de burgemeester tegen te houden. Onduidelijk blijft wel hóe dat Martens uiteindelijk is gelukt.

De bijzin 'een stok of riem in de hand hebbende' is namelijk doorgestreept! Daarna lezen we dat Martens hem belette om bij de anderen te komen, met deselve stok. Ook dit laatste stukje is geschrapt. Nog verder in deze notarisakte staat een doorgestreept gedeelte over Martens, die zelfs een mes zou hebben gehad, dat hij schielijk weer in zijn zak zou hebben gestopt. Een typisch gevalletje van doofpot politiek?

Op de vuist!
Jacob Martens was in juni nog de redder in nood, maar twee maandjes later was er geen houden meer aan. Opnieuw een verklaring van Theodorus van Bemmel, die op een zomermiddag gezellig zat te kletsen in de keuken van Johan Bussij.

De Quaij vecht en scheldt erop los!

Plotseling stormt De Quaij binnen samen met controleur Noorbeek, die in bovenstaand geval al een vechtjas bleek. Noorbeek begint met een onschuldige vraag: 'Heb je je neusdoek niet achter gelaten?' Verwonderd zal Bussij hebben opgekeken, maar voor hij het weet, wordt hij twee of drie keer door De Quaij met een stok afgeranseld!

Volgens de echtgenote van Bussij schold de burgemeester haar man ook nog uit voor een 'schelm'. Enigszins van de schrik bekomen probeerde de arme stakker zich te verweren, maar Noorbeek vloog direct op hem af. Het leek dus te gaan om een vooropgezet plan, aldus de 'huijsvrouw.'

Ik bid u, De Quaij...
Ondanks de beschuldigingen van vele afpersingen en vechtpartijen heeft dit heethoofd zijn vooraanstaande functies weten te behouden. Bovendien liet hij een aanzienlijke erfenis na (onder andere 5000 gulden voor elk van zijn vijf kinderen) en kreeg hij een eigen grafkelder in de Graafse kerk.

'Ik bid u De Quaij, blijft daer af!'

Wie weet hoe vaak mensen zoals Jacob Martens Ludolph de Quaij hebben moeten kalmeren? De kreet van Martens in het heetst van de strijd is misschien wel heel illustratief voor het karakter van De Quaij: 'Ik bid u De Quaij, blijft daer af!'

Geschreven door:
Lisette Kuijper  

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Herrie in de herberg!
- Geheimzinnige Graafse graftombe

De beste verhalen via e-mail ontvangen?
 

Frauduleuze notaris loopt tegen de lamp

Een opmerkelijk verhaal uit ons Vele Handen-notarissenproject. De vrijwilligers van het project zijn opmerkzaam tijdens het invoeren, zodat er regelmatig bijzondere en interessante inschrijvingen van notarissen voorbij komen. Ook van notarissen die er zo hun eigen werkwijze op na blijken te houden...

In 1665 was de functie van notaris in ’s-Hertogenbosch vacant. Daarom werd Johan Keijsers aanbevolen door de schepenen van ’s-Hertogenbosch aan het Leenhof van Brabant om deze functie in te vullen. Zij stuurden in 1665 een brief aan het Leenhof waarin staat dat Keijers “een Jongman is, van Eerlijcke Lieden gebooren, ende van goede comportementen, oock de practijcque wel geoeffent”. Het leenhof heeft daar gehoor aan gegeven, want in 1675 duikt Johan weer op in hetzelfde archief. Dit keer niet positief.

...De latere "practijcque" zou anders uitpakken dan de geschepenen hadden gedacht...

In hetzelfde archief bevindt zich namelijk een dossier over hem met daarin een lijst van alle frauduleuze zaken waarmee Keijsers te maken had. Op de lijst is te zien dat hij verschillende mensen opgelicht heeft, waaronder een marktschipster, een advocaat en een aantal boeren uit Wolfsberg (Dui).

...enkele frauduleuze zaken van Johan Keijsers...

Naast de lijst is ook een proces overgeleverd, waarin Keijsers wordt aangeklaagd wegens fraude en valsheid in geschrifte. In het proces is te lezen dat Keijsers de procuratie vervalst heeft die hij van Adriaen van der Horst in goed vertrouwen had gekregen. Om een onderhandelingspositie te hebben, veranderde hij het te besteden bedrag van fl.800,- naar fl.1200,- gulden zonder zijn opdrachtgever in te lichten. Adriaen dacht zelf eerder aan fl.600,- à fl.800,-… Een flink verschil!

...het stuk dat verhaalt over de valsheid in geschrifte...

Blijkbaar gebeurde het vaker dat notarissen niet geheel volgens het boekje werkten. Om misstanden in het Brabantse notariaat tegen te gaan, publiceerde de Raad van Brabant in 1732 een affiche met de consequenties van een onnauwkeurige administratie: de notarissen, griffiers en secretarissen waren verplicht om de plaats en datum te vermelden op officiële stukken. Kwam men bij controle uit bij een overtreding? Dan werd een boete van fl. 25,- (bijna 300 euro!) uitgeschreven. Was men hardleers? Bij een tweede overtreding werd het boetebedrag verdubbeld.

Wil je meer informatie over de Brabantse notarissen? Of wil je meehelpen met het inkloppen van de repertoria? Kijk dan op de website van Vele Handen.

Yvonne Verstappen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Vele Handen nodig!

- Hoe men de voeten in Alem, Maren en Kessel de voeten droog hield

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Vele Handen nodig!

Kun jij het nog volgen? 45 erfgenamen op een rijtje!

Nee, dit is geen keurig uitgewerkte stamboom, zorgvuldig getekend door gedreven genealogen. We zien hier een tekening van een notaris uit 1850, voor wie het allemaal even teveel werd. Maar liefst 45 mannen en vrouwen stonden te springen om de erfenis van twee overleden Boxmeerse inwoners. Een wel heel bijzonder voorbeeld uit onze rijke notarisarchieven, waar jij ook zelf een handje mee kunt helpen via ons Vele Handen project!

Alle handtekeningen verzamelen!

De Boxmeerse notaris Johannes Josephus Verbunt had er zijn handen vol aan; maar liefst 45 erfgenamen meldden zich na het overlijden van Gerardus van der Pas in 1838 en diens vrouw Johanna Walraven in 1847. Dit kinderloze echtpaar overleed te Boxmeer, maar had ook bezittingen in Amsterdam. Verder bezaten de echtgenoten grote sommen geld, waar de verschillende families op zaten te azen.

Onder de erfgenamen bevonden zich uiteraard broers, zussen, neven en nichtjes van het overleden echtpaar, maar ook enkele regenten van het Amsterdamse maagdenhuis en een echte baron! Hiernaast hebben velen van hen gretig hun handtekening onder de notarisakte gezet.

Bijzondere begrafeniskosten

Natuurlijk werd er ook flink uitgepakt voor de begrafenis van de echtelieden. Wat dacht je bijvoorbeeld van het kopen van een doodskist? Hier legde de executeur 18,20 gulden voor neer bij de timmerman. Aan twee dames werd 5 gulden betaald voor het 'ontkleeden van het lijk' en tijdens de begrafenis werd maar liefst 120,56 gulden besteed aan het uitdelen van brood voor de armen!

Gelukkig zijn niet alle notarisakten zo omvangrijk en complex. Maar je kunt er veel interessante, opmerkelijke en persoonlijke verhalen in vinden, waardoor de geschiedenis echt gaat leven.

Help onze notarissen het internet op!
Het BHIC start een nieuw VeleHanden.nl project rond het toegankelijk maken van notarisarchieven. Huwelijksvoorwaarden, toestemmingen, schuldbekentenissen, boedelbeschrijvingen of testamenten? Je komt het allemaal tegen in deze archieven, want notarissen legden ze in duizenden akten vast. Help je mee deze akten toegankelijk te maken en zo een van onze belangrijkste en populairste archieven digitaal doorzoekbaar te krijgen? Uitdagend is het zeker, want je gaat niet alleen indiceren, maar ook transcriberen.

Bovendien kun je volgende week vrijdag 17 april van 10.00 tot 12.30 uur in Grave terecht voor een startbijeenkomst, waarin je uitleg krijgt over het Vele Handen project. Meer informatie over het project en de bijeenkomst vind je hier.

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
-  Adellijke omzwervingen
-  Kasteelgeheimen...

Eenmaal, andermaal...

Kun jij het vergane kasteeltje Broekhof op deze kaart ontdekken?

Notarissen worden vaak ingeschakeld voor het opmaken van een testament of voor het verkopen van bijvoorbeeld een huis of een stukje bouwland. In 1827 ging echter wel een héél bijzonder 'huis' onder de hamer: een compleet kasteel met alles erop en eraan!

Nu herinnert niets ons meer aan het eens zo prachtige kasteel Broekhof te Beers, maar de openbare verkoop doet letterlijke alle bezittingen van de graaf uit de doeken; van een koetshuis tot een verzameling van maar liefst zevenhonderd boeken en een viskom!

Zegt het voort!

Oproep voor de veiling

Het kasteel Broekhof wordt voor het eerst in 1404 genoemd. Op een gegeven moment kwam het in handen van de heer Willem Anna Lodewijk van Gronsfeld-Diepenbroeck. Een zeer voornaam man, want hij was een graaf van het Heilige Roomse Rijk.

Deze adellijke man stierf op 76-jarige leeftijd in 1827 en daarmee was het geslacht Gronsfeld-Diepenbroeck uitgestorven. Het kasteel met complete inboedel werd daarom geveild, inclusief een enorme verzameling van honderden boeken, bestaande uit 'vier duizend deelen, meestal zeer fraai ingebonden, met de titels in gouden letteren.' Hiernaast wordt iedereen in de wijde omtrek opgeroepen om de veiling bij te wonen: 'Zegt het voort!'

Van aardappelen tot een viskom
Er kwamen niet alleen boekenwurmen af op de veiling, zo blijkt uit de omvangrijke notariële akte van tientallen pagina's. Latterlijk alles werd verkocht: van planken tot schaatsen, van tafels en bedden tot een viskom en zelfs...rommel! Zo kocht Antoon Franken 'rommel' voor zestig cent.Wat zou daar nou tussen hebben gezeten? Andere opmerkelijke aankopen waren bijvoorbeeld een viskom, een loopwagen en een 'mandje met messen'!

Letterlijk het hele kasteel werd leeggehaald...

Ook mensen met een lege maag konden hun hart ophalen bij de Broekhof. Tientallen kilo's aardappelen, appels en peren gingen namelijk onder de hamer. Zelfs een salade werd in dank afgenomen door een zekere Cornelis de Bruin.

Ook lege magen konden worden gevuld!

Het kasteel zelf werd, inclusief alle bijgebouwen, verkocht voor 1040 gulden, maar in 1845 is het gebouw uiteindelijk gesloopt. Nu is er helaas niets meer over van het immense complex, maar mocht je toch eens willen snuffelen in de inboedel van zo'n kasteel, kom dan gerust eens langs bij ons Grave...

Lisette Kuijper

Vind je dit interssant? Lees dan ook:
- Kasteelgeheimen...
- Adellijke omzwervingen

Stokslagen op Nieuwjaarsdag!

Een lastig te lezen nieuwjaarswens met vreselijke gevolgen...

Deze week schud je waarschijnlijk tientallen handjes, geef je nog drie keer zoveel zoenen en wens je iedereen in je omgeving een gelukkig nieuwjaar. Misschien hou je niet zo van dit ritueel en kunnen al die handjes en kusjes je gestolen worden, maar in 1688 kreeg ene Jacobus de Haen een wel héél vreemd en pijnlijk antwoord op zijn nieuwjaarswensen...

Op een waarschijnlijk bitterkoude Nieuwjaarsdag 1688, tussen 8 en 9 uur 's ochtends was Jacobus de Haen, een rechtenstudent, samen met zijn vrouw, moeder en zussen op weg naar de kerk om de mis bij te wonen. Onderweg kwam hij een zekere Acchijn tegen, een jonge adjudant uit het Waalse regiment, dat in Grave gelegerd was.

Voor de liefhebbers van oud schrift: kun jij het incident helemaal ontcijferen?

Jacobus nam netjes zijn hoed af en wenste de jonge adjudant een 'geluksaligh jaar'. Acchijn gaf hem echter geen hand of een gelukswens, maar pakte zonder enige aanleiding zijn rottingh (of stok) en stootte hiermee tegen Jacobus' borst, waardoor hij bijna struikelde!

...en het slot van de notarisakte

Acchijns woede was hiermee nog lang niet bekoeld. Integendeel, hij gaf de student maar liefst 25 'slaegs op sijn hooft ende lijff'. Zo verklaren twee getuigen bij de Graafse notaris Ludolph de Haen, die het hele gebeuren vanuit hun huis gade hebben geslagen.
Arme Jacobus! Zijn nieuwe jaar was niet bepaald 'gelukkig en gezond' begonnen met vele blauwe plekken en wie weet welke ernstige verwondingen hij nog meer had opgelopen? Laten we hopen dat de rest van 1688 voor hem wat rustiger is verlopen...

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Ook goede voornemens?
- Oud en nieuw valt in het water

Adellijke omzwervingen

De adellijke familie Roessingh trok noodgedwongen van Pommeren via Frankrijk naar de Meijerij...

Notaris Stephanus Petrus Antonius de Bruijn heeft vele testamenten, boedelscheidingen en verkopen te Beers geregistreerd. Misschien ging dit na verloop van tijd wel op de automatische piloot. Maar op 10 maart 1847, helemaal aan het einde van zijn loopbaan, werd hij ontboden bij een oude man van tachtig en een half jaar oud, met een wel héél bijzonder verzoek...

De familiegeschiedenis van de adellijke familie Roessingh mocht niet in de vergetelheid raken en daarom moest het worden opgetekend, aldus de 'Edel Groot Achtbaren Heer Meester' Johannes Theunis Roessingh Udink. Deze eer kwam notaris De Bruijn toe en hij beschreef de avontuurlijke omzwervingen van dit adelgeslacht.

Wapens van de familie Roessingh, Roessingh Udink en Conringh Roessingh

Een voorname familie!
Dat het hier om een bijzonder voorname familie gaat, blijkt al meteen uit de notarisakte. Meester Roessingh, lid van de Gedeputeerde Staten Overijssel, woonde namelijk in Huize Singraven te Denekamp. Hieronder een foto van het luxueuze optrekje van de familie Roessingh, die ongeveer een eeuw later is genomen:

Het Overijsselse landgoed Singraven, in bezit van de familie Roessingh

Meester Roessingh wist iemand te strikken om zijn familiegeschiedenis op te laten tekenen door notaris De Bruijn en wel zijn familielid Johan Willem Roessingh, die sinds enige tijd in Cuijk rentenierde. Hoewel deze Johan geen beschikking had over 'famillie papieren', wist hij wel te vertellen dat de familie Roessingh een adellijk geslacht was, afkomstig uit Pommeren en dat zij enkele eeuwen geleden zelfs een grafelijke titel had. Vervolgens begint de oude heer te vertellen over de lotgevallen van deze familie, allemaal geput uit mondelinge overleveringen van zijn vader.

Beroofd en vervolgd
Twee tot drie eeuwen geleden hebben enkele voorouders van Johan Pommeren verlaten om in Franse krijgsdienst te gaan, zo vertelt Johan in 1847. Dit was echter geen vrijwillig avontuur! Zij moesten Pommeren noodgedwongen achter zich laten 'omdat zij ten gevolge van eene ongelukkig uitgevallen procedure over famillie goederen, van hunne middelen van bestaan beroofd, elders hun fortuin meenden te moeten zoeken.' De complete familie settelde zich om deze reden in Frankrijk.

Eerste pagina van de opmerkelijke notarisakte...

Maar ook hier werd de Roessinghs geen rust gegund en een 'fortuin' hebben ze hier zeker niet gevonden. In de akte wordt namelijk beschreven dat de familie in Frankrijk verbleef 'tot dat dezelve wegens haar Godsdienstig Geloof vervolgd, zich met de vlugt heeft moeten redden.' Waarschijnlijk werd de familie Roessingh de dupe van de Franse Hugenotenoorlogen, waarbij het protestantisme halverwege de zestiende eeuw werd verboden. Ook in de zeventiende eeuw werden de Franse protestanten nog geregeld vervolgd.

In die tijd bood de Republiek der Vereenigde Nederlanden een 'veilige toevlugt' voor vele Franse families, waaronder de Roessinghs, die zich in de 'Meijerij' vestigden. Uit doop-, trouw- en begraafboeken blijkt dat het nageslacht uiteindelijk in de regio van Tilburg terecht is gekomen.

...en het slot, waarin de wereldreis wordt beschreven

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Ssst! Luister naar 't verhaal van 't archief...
- Stephanus Hanewinckel: Blogger avant la lettre