Ambachtelijke bakkers hebben een goed verhaal

...familie Goossens rind 1920 voor de bakkerij in Den Dungen: vlnr Grarus, Jan en Harrie, Betje en Anna Goossens...

Winkelketens met grote namen vallen als dominosteentjes om maar juist in deze tijd laten ambachtelijke winkels hun kracht zien. Zoals bakkerij/kruidenierswinkel/café Grarus Goossens in Den Dungen die inmiddels de 120 jaar heeft volgemaakt. 

"Groot en sterk was Grarus. Men zei dat hij met een hand 'n zak meel van vijftig kilogram op de werkbank zette. Hij dwong respect af en gevochten in het cafe werd er nooit, daar keek men wel voor uit." Dit staat te lezen in het boekje over 120 jaar Han Goossens, 1895-2015. Het bedrijf van Goossens staat symbool voor zoveel ambachtelijke zaken waar families generaties lang hun schouders onder hun bedrijf zetten.

Grarus Goossens vroeg 120 jaar geleden een vergunning aan om op de Woudseweg in Den Dungen een bakkerij, annex café, annex kruidenierswinkel te bouwen. Grarus was getrouwd met Betje en samen kregen ze drie kinderen: Jan, Harrie en Anna. Jan, de oudste van die drie, was de opa van de huidige bakker, Han Goossens: de vierde generatie. En opmerkelijk: op de plek waar de bakkerij toen begon, wonen nog steeds nazaten van Grarus Goossens.

...fragment uit het boekje over de Den Dungense bakkerij...

In het boekje staat beschreven over hoe het er vroeger aan toeging bij de bakkerij. Bijvoorbeeld dat boeren vaak hun eigen rogge of meel naar de bakker brachten, dat ze eerst bij de molen hadden laten malen. Die boeren wilden het broodje van hun eigen meel gebakken hebben. In de praktijk hield dat in dat er allemaal zakken stonden van allerlei boeren. De boeren kregen daarvoor een kaartje waarop stond 'goed voor een brood'.

Met dit kaartje en een dubbeltje rekenden ze af; het zogeheten bakgeld. In het begin - rond 1900 - werd voornamelijk roggebrood en witte vloermik gegeten. Krentenbrood was voor speciale gelegenheden: een verjaardag werd gevierd met een beker chocolademelk en een krentenbol. Later komen er steeds meer soorten brood bij, tot de 32 verschillende soorten die nu in de bakkerij liggen.

Werd het brood eerst bezorgd met vrachtfiets en paard en wagen, direct na de oorlog gebeurde dat in een oude legerjeep. Dat was ook wel nodig want de wegen naar Schijndel waren op dat moment zo slecht dat daar geen personenauto kon rijden. Later volgden onder meer een DAF bestelbus en vijf rode VW-busjes om het brood bij de mensen thuis te krijgen. Er werd bezorgd in Den Dungen, Sint-Michielsgestel.

Rond 1972 werd de bezorgdienst afgestoten maar werden winkels geopend in Den Bosch en Vught. Dat wil niet zeggen dat het altijd eenvoudig is geweest. De opkomst van de supermarkten zorgde voor flinke tegenwind. Maar de ambachtelijke bakker hield stand door het persoonlijke contact en het ambachtelijk hoogwaardige producten. Zoals de Brabants worstenbroodjes waarvan het recept van het speciaal kruidenmengsel nog altijd een groot familiegeheim is (en blijft...) Benieuwd naar meer ambachtelijke bakkers? Kijk dan hier...

Geschreven door:
Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Broodlevering in Huisseling
- Bakkerij Martens

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Kerststallenroute vanuit je luie stoel

Voor veel mensen zijn het een paar vrije dagen; de tijd tussen kerst en oud en nieuw. En wat is er dan leuker dan een kerststallenroute te lopen? Nou, misschien wel een route te bekijken vanuit je luie stoel. Klik je meteen ook door verschillende decennia...

...Vught 1953...

...kerststal in strafgevangenis Nieuw Vosseveld, 1955...

...Den Dungen 1958...

...Haaren, jaartal onbekend...

...Wijbosch 1981...

...Schijndel 1986...

Vind je dit leuk? Bekijk dan ook:
- Kerstspel
- Een bijzonder kerstgeschenk

Op de mallemolen door de vorige eeuw

Augustus is bij uitstek de kermismaand. Over het ontstaan van de kermis bestaan uiteenlopende theorieen. Waarbij de één het erop houdt dat het fenomeen een erfenis is van de Romeinen (als uitvloeisel van de jaarmarkt) en de ander stelt dat het om een kerkelijk feest gaat (de viering van een sterfdag van de patroon van een parochie).

Wat wel zeker is, is dat het vastleggen van kermissen op de gevoelige plaat al ruim een eeuw gebeurt. Dankzij onze voorraad foto's kunnen we een mooi beeld krijgen van kermissen door de jaren (en plaatsen) heen. Over mallemolens en meer...


Oeffelt, 1913, wellicht als onderdeel onafhankelijkheidsfeesten

 

Sint-Michielsgestel, 1952, oud-Hollandse spelletjes tijdens de kermis

Den Dungen, jaren vijftig (?)

Uden, kamelenrace (jaartal onbekend)

Den Dungen, 1982

Uden, kindervliegtuigjes (jaartal onbekend)

Beurs gevonden? Gauw een kalf kopen!

Achter de kille letters van de rechtbank gaat vaak een persoonlijk drama schuil. Ookal is het strafbare feit niet zo heel erg groot. Maar hoelang droomt Dina Kerkhof al van een eigen kalf? En hoe ver is zij bereid daarvoor te gaan?

In het vonnis van de Arrondissementsrechtbank in Den Bosch lezen we wat er op die mooie lentedag 7 mei 1900 in Den Dungen precies gebeurt. De negenjarige Leentje vindt een portemonnee met flinke inhoud. Tien guldens, vier rijksdaalders, twee guldens, twee kwartjes, een dubbeltje en vijf centen. Om precies te zijn 22 gulden 65. Leentje brengt de beurs naar haar moeder Dina die viavia al over de vondst van haar dochter heeft horen praten.

Dina handelt snel en doordacht. Zij neemt de beurs van haar dochtertje en geeft haar een zakje met steentjes waarmee Leentje buiten moet gaan spelen. Liefst in de buurt van diegenen die hebben kunnen zien dat Leentje iets heeft gevonden. De portemonnee zelf verbergt Dina snel in een kast. Een paar dagen later geeft Dina haar man 21 gulden om een kalf te kopen. De rest van het geld bergt ze weer op in de kast.

Maar de rechtmatige eigenaar, Petrus Raaijmakers, heeft ook horen praten van de vondst van Leentje en vindt het wel erg toevallig dat dat gebeurde op het moment dat hij zijn portemonnee verloor. Hij gaat verhaal halen bij Dina, in bijzijn van brigadier der Marechaussee Boogerd. Die vindt de beurs met het overgebleven geld. En Dina moet mee.

De officier van justitie eist zes weken gevangenisstraf maar de rechter beslist dat Dina veertien dagen achter slot en grendel moet. "Rechtdoende in Naam der Koningin verklaart beklaagde schuldig aan diefstal", zo staat te lezen.

Van potstallen, herden, geuten en een extra ‘goei kamer’

Den Dungen staat bekend als een boerderijendorp. Zo vanzelfsprekend als de boerderij ooit was in het Dungense landschap, zo wankel is haar plek tegenwoordig. En dat proces van bedreiging van belangrijk cultureel erfgoed is al decennialang aan de gang. Telde Noord-Brabant in 1940 nog ruim 10.000 historische boerderijen, in 2000 waren er daarvan nog maar zo’n 4.000 overgebleven.

Het BHIC heeft onlangs een unieke fotocollectie van Dungense boerderijen op zijn site geplaatst. De foto’s zijn afkomstig van oud-Dungenaar Leo van Minderhout. Hij heeft de boerderijen rond 1961 gefotografeerd. Een groot deel van de boerderijen die hij op de gevoelige plaat heeft vastgelegd, bestaat niet meer of niet meer in deze vorm. De circa 500 foto’s geven een uniek beeld van hoe Den Dungen er vijftig jaar geleden uitzag. Ook de straatnamen zijn die van 1961.

Deze collectie is interessant voor belangstellenden die deze Dungense boerderijen nooit hebben gezien. Maar zéker ook voor mensen die deze boerenhuizen nog van vroeger kennen en dan herinneringen kunnen ophalen…

Nog méér weten over de historie van Den Dungen? Kijk dan ook eens naar het online geschiedenisboekje!

Foto: Boerderij aan Grinsel 15/17 in Den Dungen. Op het bovenlicht stond A. Eikemans leerlooier. De boerderij is verbouwd in 1968, fotograaf: L. van Minderhout, 1961

Doden door vulkaanuitbarsting?

Al dagenlang is het Europese vliegverkeer zwaar ontregeld door een aswolk uit de IJslandse vulkaan. Ook in 1783 zorgde een vulkanische uitbarsting op IJsland voor de nodige commotie op het vaste land.

In "Het Griensvenneke" - het tijdschrift van de heemkundekring van Den Dungen - staat een mooi verhaal van Leo van Minderhout. Het gaat over de uitbarsting van de vulkaan Laki op IJsland, op 8 juni 1783. Hierdoor stierven in IJsland zo'n tienduizend doden nadat de vulkaan maandenlang lava, as en miljoenen tonnen zwaveldioxide uitstootte.

De vrijgekomen zwaveldioxide zorgde in Europa voor "grote dichte mist". Volgens een Brits onderzoek zouden in Engeland en Frankrijk het aantal begrafenissen in 1783 en 1784 respectievelijk 25 tot 40 procent hoger liggen dan normaal. Voor Leo van Minderhout aanleiding om de sterftecijfers van Den Dungen van die jaren eens tegen het licht te houden.

Maar nee, een grondige duik in de begraafboeken van deze plaats laat geen verhoogde sterftecijfers zien. "Je vraagt je af of de Engelse onderzoekers met hun conclusies niet te voorbarig zijn geweest en of ze verzuims hebben de statistieken te hulp te roepen", aldus de kritische kanttekening van Van Minderhout.

Nieuwsgierig naar meer "oud nieuws"? Ga op zoek naar meer primeurs op www.bhic.nl!

Foto: Veghel, oude vliegtuigen in de lucht in 1959.

Een goed 2010!

Op naar een mooi, nieuw jaar! Dat ook 2010 maar weer veel geschiedenis mag schrijven...

Weet je in welk jaar de vuurwerkfoto in Veghel is genomen? Of herken je jezelf in één van de oliebolleneters in Den Dungen op de foto hieronder? Laat het ons weten!

Zelf nog leuke foto's van 'historische' jaarwisselingen? Stuur ze door naar ons. En vertel erbij waarom die jaarwisseling zo bijzonder is geweest.


Foto boven: Markt in Veghel (foto Harry van Liempd)

Foto onder: Oliebollenkraam van De Poorter, circa 1962 (foto Het Zuiden)