Boete voor de molenaar!

...Een eigengereide Kilsdonkse molenaar bezorgt grondeigenaren stroomopwaarts natte voeten. Bij gebrek aan wind, gaat het peil in de Aa omhoog voor stuwkracht van de watermolen...

De Kilsdonkse molen is wijd en zijd bekend. De zeldzame combinatie van een water- en windmolen maakt het bouwwerk tot een waardevol erfgoed. De gerestaureerde molen heeft geen invloed meer op de waterstanden in de Aa. De loop is veranderd. Dat was ooit anders. Op 4 maart 1856 bericht de Noord-Brabanter over de toestanden die "zeker molenaar uit de gemeente Dinther" veroorzaakt. 

Molenaar Cornelis van Aart houdt zich niet aan de eeuwenoude afspraak met Veghel dat de molen alleen in de winter mag malen. Van Aart maalt ook 's zomers. Als compensatie voor de niet altijd werkende windmolen. Hij heeft allerlei voorzieningen getroffen die de stroomopwaartse hooilanden in een drassige soep veranderen. Het regent klachten uit Veghel. Dinther komt in actie, constateert dat Van Aart zich niet aan de regels houdt en daagt hem voor het kantongerecht.

Molenaar Van Aart krijgt een boete van 100,- guldens aan zijn broek. Aangezien hij in hoger beroep gaat, wordt de zaak in Den Bosch voortgezet. In de Bossche archieven wordt een akte uit 1492 opgeduikeld waaruit blijkt dat Kilsdonk een wintermolen is. De rechtbank acht Van Aart strafbaar. Wie denkt dat daarmee de kous af is, heeft het mis. Van Aart heeft er maling aan. Ondertussen bemoeit de provincie zich met de kwestie, komen er stapels onderzoeken over te hoge waterstanden op tafel en wordt Van Aart meerdere malen beboet. Het leidt niet tot oplossingen.

Hoewel de provincie zich mild opstelt, vergist Van Aart zich in de standvastige houding van de gemeente Veghel die alles in het werk wil stellen om de waterafvoer in de Aa te verbeteren. Veghel trekt aan het langste eind. Na de dood van molenaar Van Aart blijven de erfgenamen met een onverkoopbare molen achter. Bij gebrek aan interesse wenden ze zich in 1880 tot Jonkheer Victor de Kuijper, burgemeester van Veghel en Erp.

Die grijpt zijn kans. Als eigenaar van Huize Zwanenburg in Dinther heeft hij wateroverlast aan den lijve ondervonden. Namens Veghel en Erp koopt hij de Kilsdonkse molen. Het verwijderen van sluizen, raderen en maalwerk luidt het definitieve einde in. Maar juist de door Veghel gemaakte tekeningen van het molenwerk worden later gebruikt bij de reconstructie van de watermolen. Die draait nu weer als vanouds. Zonder dat iemand natte voeten krijgt.

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:

Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Aangenomen met algemene stemmen

- Krachtige kanonnen 

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

De molenaar van Oeffelt

Molen De Vooruitgang te Oeffelt na de verbouwing in 1987

Theo van Bergen, één van onze vaste vrijwilligers in Grave, is sinds 1980 ook vrijwillig molenaar op molen 'De Vooruitgang' te Oeffelt. Deze molen doet zijn naam wel eer aan dankzij het vooruitstrevende werk van Theo. Conny van Hees heeft hem geïnterviewd over zijn bijzondere bijdrage aan dit prachtige bouwwerk.

Theo is in 1977 begonnen aan de cursus vrijwillig molenaar in Cuijk. Drie jaar later slaagde hij voor deze cursus en is hij begonnen met zijn vrijwilligerswerk in Oeffelt op elke zaterdag naast zijn werk bij Stork in Boxmeer. Samen met de instructeur is hij naar het College van B&W gegaan om de wederopbouw van de Oeffeltse molen te bespreken.

De Vooruitgang
Al direct vanaf het begin (in 1913) droeg de molen de naam 'De Vooruitgang.' De daadwerkelijke restauratie begon in 1986 en de eerste fase was een jaar later afgerond. De molen werd geheel maalvaardig in 1993 in gebruik genomen, want er was een compleet binnenwerk aangebracht.

De Molenstraat in Oeffelt

In die tijd kwam er nog geen publiek, want er was nog niets binnen, behalve een trap die wel een halve meter doorboog en die zorgde voor twee etages. Er werd sporadisch gemalen, bijvoorbeeld voor veevoer voor het hertenkamp (tweede klas graan) en voor de bakker, die zelf het graan bracht.

In 1993 was de eerste nationale Molendag op molen De Vooruitgang. In het begin kwam er 75 tot 100 man op af, tegenwoordig aanmerkelijk minder. Ieder jaar komen de communicanten uit Oeffelt naar de molen, waar ze kunnen zien hoe er meel gemalen wordt voor het brood. Daarna komen ze bijeen bij het oorlogsmonument om een foto te maken.

Damestoilet

Het toilet

Op een gegeven moment kwamen er ook vrouwelijke vrijwillige molenaars in Oeffelt te werken. Een hele dag zonder toiletbezoek hielden zij uiteraard niet vol en om deze reden moest er een toilet in de molen worden gebouwd. Hiervoor moest flink gelobbyd worden, maar dat lukte aardig en uiteindelijk is er een keurig toilet gekomen, voor dames én voor heren.

Theo bedankt!
De Vooruitgang heeft nog meer veranderingen ondergaan de afgelopen decennia. Zo moest er een boerengemaal komen om de molen elektrisch aan te drijven bij gebrek aan wind. Via internet is er een maalstoel gekocht in Goes en het bordes is gemaakt door verschillende geslaagde molenaarsleerlingen. In 2013 werd dit boerengemaal voor het eerst gebruikt.

Theo met een aantal van zijn molenaarsleerlingen

Er zijn in Oeffelt in ongeveer 30 jaar ruim 40 mensen geheel of gedeeltelijk opgeleid door Theo van Bergen, onder wie twee dames en vijf mensen uit Duitsland (Kalkar).

De naam 'De Vooruitgang' wordt wel eer aangedaan, als je bedenkt wat er allemaal is vernieuwd en veranderd onder de bezielende leiding van Theo van Bergen!

Geschreven door:
Conny van Hees en Lisette Kuijper

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Negentien jaar en gesneuveld in Oeffelt
- Twintig sterke mannen verplaatsen molen

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Negentien jaar en gesneuveld in Oeffelt

Is een oorlogskerkhof al erg indrukwekkend door de uitgestrekte velden vol witte kruizen, het wordt nog aangrijpender als je de leeftijden van de gesneuvelden ziet. Ook Oeffelt kent een dergelijke tragische geschiedenis met jonge slachtoffers. Een monument bij de molen zorgt ervoor dat zij niet worden vergeten.

Op 22 juni 1943 stortte een Lancaster van Royal Air Force neer in Oeffelt. De zeven bemanningsleden kwamen door ontploffing van het vliegtuig om het leven. Om dit niet te vergeten, is tien jaar terug een oorlogsmonument geplaatst.

Het 'Lancaster-monument' is een gemetselde zuil van twee meter hoog, bekroond met een vliegtuigpropeller. Op de zuil is een marmeren plaquette waarop de namen en leeftijden van de gesneuvelde militairen staan. De leeftijden spreken boekdelen: de jongste twee zijn negentien, de oudste van de club 28 jaar. Het monument is geplaatst in het parkje bij molen 'De Vooruitgang' aan de Molenstraat te Oeffelt.

Wat niet iedereen weet, is dat het monument van de tekentafel komt van Theo van Bergen, in Oeffelt vooral bekend als molenaar. Theo heeft na jarenlang hard werken de molen De Vooruitgang in Oeffelt nieuw leven ingeblazen maar is - helemaal los daarvan - ook verantwoordelijk voor het ontwerp van het monument.

O ja, daarnaast is Theo óók al jarenlang een vrijwillige kracht bij het BHIC in Grave. Over veelzijdig gesproken.

Foto boven: het oorlogskerkhof in Uden

Foto onder: Theo van Bergen