Met gedichten, foto's en recepten op naar kerst...

December is adventstijd. Het BHIC doet daar graag aan mee met haar eigen adventskalender. Heb jij de eerste pakjes al open geklikt?

Twaalf collega's van het BHIC zijn vorige maand de archieven ingedoken om bijzondere decemberverhalen op te duiken. Soms aan de hand van een gedicht, een recept of een foto, dan weer gebaseerd op een opmerkelijk archiefstuk. Het resultaat zijn 26 gevarieerde bijdragen die je terug kunt vinden op de kalender. Maar waar komt die adventtraditie eigenlijk vandaan?

‘Advent’ is afgeleid van het Latijnse woord adventus, dat ‘komst’ betekent. Met advent leven we namelijk toe naar het kerstfeest, wanneer we vieren dat Christus naar deze wereld is gekomen als een klein kind in een kribbe. Die tijd van voorbereiding duurt vier weken. Op de vier zondagen die in deze periode vallen, wordt in veel kerken elke week een kaars aangestoken. Daarmee wordt gesymboliseerd dat we steeds iets dichter naderen tot Kerst, het feest van het Licht. Minder bekend, maar minstens even belangrijk, is dat de adventstijd ons ook wil richten op de nog te verwachten komst van Christus: zijn wederkomst.

Waarschijnlijk ontstond het gebruik van advent in de vierde eeuw na Christus in de Oosterse kerk en verspreidde de traditie zich al snel westwaarts. In Gallië, het huidige Frankrijk, werd er verder vorm aan gegeven. In de vijfde eeuw maakte men in dit gebied de adventstijd tot een vastenperiode van zes weken. Die periode begon op 11 november, de feestdag van Sint Maarten, een bisschop die bekend stond om zijn liefdadigheid aan de armen en die door de kerk tot heilige was verklaard. De periode van het vasten met advent liep parallel aan het vasten voor Pasen: net als met Pasen begon het vasten met een soort carnavalsdag (Sint Maarten), duurde het veertig dagen en liep het uit op de viering van een belangrijk christelijk feest.

Pas in de zesde eeuw drong de traditie van advent door tot de kerk van Rome. Eerst duurde de periode nog zes weken, maar door paus Gregorius de Grote (590-604) werd ze teruggebracht tot de huidige lengte van vier zondagen. Doordat de Roomse gebruiken geleidelijk aan de overhand kregen over de kerkelijke gebruiken van andere gebieden, werd een vierwekelijks advent in de kerk van heel Europa tot norm. Tegenwoordig wordt in praktisch alle kerken advent gevierd. De periode geldt eigenlijk nergens meer als een vastenperiode, maar staat eerder in het teken van de vreugdevolle verwachting van het kerstfeest en het hoopvol uitzien naar de komst van de Messias.

Benieuwd geworden naar de BHIC adventskalender? Klik dan hier en veel leesplezier!

Geschreven door:
Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- In blijde verwachting
- Strooien maar... pepernoten

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

De potjes op de schoorsteen

Anna's laatste wil...

Ze had het eigenlijk al te lang voor zich uitgeschoven, het moest er nu maar van komen, dacht Anna Adriana Gelpke Smits.  Nog voor haar overlijden wilde ze vastleggen wat er met haar belangrijkste bezittingen zou gebeuren. En daar had ze uitgesproken ideeën over…

Een korte gezinsschets: Anna was nu al zo’n twintig jaar weduwe en woonde nog steeds in Waspik, op huisnummer 125, later Dorp B 41 (nu: Raadhuisstraat 11). Haar man, Johan Frederik Gelpke, oud-apotheker in Waspik, was al in 1862 overleden. Het echtpaar Gelpke had vijf kinderen grootgebracht: twee zonen en drie dochters. Helaas stierven beide zonen op jonge leeftijd: Lambertus op 25-jarige leeftijd en Johan toen hij 18 jaar oud was. Hun dochters: Alida, Elisabeth en Lucia waren dus de overgebleven erfgenamen.

Nu was voor Anna dus het moment aangebroken om haar testament op te stellen. Na lang wikken en wegen en nadat ze de wensen van haar dochters zorgvuldig in kaart had gebracht, schreef ze het bovenstaande briefje aan notaris Middelkoop. Hij zou hier dan een officiële acte van maken.

De laatste wil van Anna
“Ik wil dat het lant naar mijn overlijden in drie paarten gezet zal worden en er om getrokken of geloot wordert, zoo ook met het postelijn het stel in de voorkamer voor de schoorsteen 5 komme met potjes of pullen postelijn moet Lucia vooruit hebben is altijd belooft. Ook moet Lucia de pianino hebben daar voor geeft zij f 100,- in den boel moet daar haar part ende te vrij hebben. Van het meublement kunnen zij er van delen of onderling verkopen de rest er mee handelen naar goedvinden.Mijn kleeren niet verkopen.”

De vijf kommen met potjes of pullen porselein had ze altijd aan haar jongste dochter Lucia beloofd. Deze potjes hadden een vaste plek in de voorkamer op de schoorsteen. Haar jongste was hier erg op gesteld en wilde ze dolgraag hebben. Anna zorgde er dus voor dat deze potjes buiten de erfenis bleven en nog voor de verdeling aan Lucia werden gegeven.
Dan was er nog de pianino (en klein soort piano), ook deze was voor haar jongste telg. Wel ging er dan een bedrag van honderd gulden af van haar erfenis. Het onroerend goed werd verdeeld in drie gelijke delen en zou door loting worden toebedeeld. De drie dochters mochten de overige bezittingen in het huis van hun moeder onderling verdelen, of verkopen. En haar kleren? Dat was weer een ander verhaal. Anna wilde in ieder geval niet dat haar kleren werden verkocht.

Notaris Middelkoop maakte de akte op 14 januari 1882 op aan huis bij Anna Gelpke Smits. Bijna acht jaar later, op 1 februari 1890 stierf zij in haar huis in Waspik.

De vijf potjes zullen wel naar Lucia zijn gegaan. Zij trouwde met notaris Jan Hendrik Zijnen de Gier. Lucia stierf in Teteringen in 1912. Zouden de vijf potjes, wellicht afkomstig uit de apotheek van Gelpke, nog in het bezit van deze familie zijn?


Margot America

Een serie Keulse potten die Anna misschien ook wel had. In die tijd werden ze gebruikt voor het inleggen van groente, vlees en eieren. Later kregen ze een decoratieve functie.

Bron:
Jac Jansen van de Heemkundekring “Op het Goede Spoor” in Waspik kwam bij een testament dit zelfgeschreven briefje tegen. Na enig speurwerk vond hij van wie dit briefje was. Wij willen hem hartelijk danken dat wij zijn vondst en deze ‘petite histoire’ met jou mogen delen op Brabant Bekijken.

Margot kiest: Het gezicht van de oorlog #stukvanhetjaar2014

Evacuatie van een ontredderd gezin in Sint-Michielsgestel in 1944

Ik kwam 'm tegen toen ik op zoek was naar oorlogsfoto's voor een themanummer. Deze aangrijpende foto uit de Tweede Wereldoorlog is opvallend anders dan de meeste oorlogsfoto's in onze beeldbank. Hij vertelt een verhaal, drukt paniek en wanorde uit, maakt angst voelbaar, maar biedt tegelijkertijd troost... Ik vroeg me af waar dit was, wanneer, en wie dit waren?

Pas op: granaten!
De foto is genomen in Sint-Michielsgestel en dateert van 1944, aan het einde van de Tweede Wereldoorlog dus. De fotograaf is onbekend. We zien een Engelse soldaat en een ontredderd gezin. Bij nadere bestudering blijkt deze oorlogssituatie zich af te spelen bij de boerderij van Toon Kapteijns. Toon zit met zijn vrouw en tien kinderen in hun schuilkelder onder de boerderij. Rond het middaguur vallen er fosforgranaten ter hoogte van hun erf. Linke soep natuurlijk, want deze granaten produceren rook en verspreiden in een straal van 15 meter fosfor. Weg spattende fosfordeeltjes kunnen brand veroorzaken. Er is dus haast geboden: het gezin Kapteijns moet daar snel weg.

Het gezicht van de oorlog
Engelse soldaten schieten te hulp bij het evacueren van dit Brabantse gezin. Op de voorgrond zien we de jongste telg van het gezin Kapteijns, baby Sieneke. Zij is op dat moment net een jaartje oud. Links in beeld zien we de dertienjarige Sjaantje. Deze foto spreekt boekdelen en verbeeldt voor mij het gezicht van de oorlog. Maar waarom? Komt dat omdat je je hier midden in de oorlogschaos bevindt? Wat ik me ook afvraag: wat drijft de fotograaf om juist op dit moment waarbij élke minuut telt, een foto te maken? Of is deze foto misschien in scène gezet?

.... Margot met haar Stuk...

Fotografie in de oorlog
Eigenlijk kon je tijdens de Tweede Wereldoorlog tot de herfst van 1944 gewoon foto's maken. Je mocht alleen geen razzia's of militaire gebeurtenissen vastleggen, maar het gebeurde stiekem wel. Soms werd er bewust geposeerd. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat dat hier het geval is.
Tijdens de oorlog moesten alle foto's eerst langs het Bureau Fotopers van de Duitse bezetter. Zij schreven de bijschriften. Verder werden foto's daar voorzien van een kleurcode. Die bepaalde dan of - en zo ja - hoe je die foto mocht publiceren. Vanaf dat moment moest je bij alle foto's ook de naam van de fotograaf vermelden. Wrang detail: de vakfotografie kreeg tijdens de Tweede Wereldoorlog een enorme impuls, omdat er miljoenen pasfoto's gemaakt moesten worden voor op de persoonsbewijzen. Bovendien wilden families geposeerd in hun huiskamer massaal op de foto. Een herinnering, want je wist nooit wat er ging gebeuren.

In onze beeldbank zitten veel foto's van de bevrijding. Mensen bewaarden hun fotorolletje voor een speciaal moment, maar ook voor kiekjes van het dagelijks leven of stiekem van minder onschuldige situaties. Dat laatste deden ze dan vanuit een raam of van achter een gebouw. Dat leverde indringende beelden op. Ik vraag me af of deze foto is gemaakt door een Engelse soldaat, of misschien wel door een kind van de familie Kapteijns? Maar daar zal ik waarschijnlijk nooit achter komen.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Annemarie kiest: zorgplicht gemeenten
- Hugo kiest: Moffenspiegel

Een Japans parelcollier misgelopen...

Wie denkt dat een kranten- of tijdschriftenactie iets is van de laatste decennia, heeft het mis. Al bladerend in het breekbaar geworden weekblad ‘Ons Zuiden’ van 5 februari 1932 valt mijn oog op een actiebon. De vormgeving laat veel te wensen over. Er staat met grote rode letters ‘gratis’ op.

Dit sloeg op een voorstelling met de veelbelovende en spannende titel ‘Dat interesseert iedere Huisvrouw,’ die op vrijdag 12 februari 1932 in het Luxor Theater aan de Hoge Steenweg 15 in ’s-Den Bosch zou plaatsvinden. Als je er als de kippen bij was, kon je mét die bon kans maken op iets “dat iedere Huisvrouw interesseert”: een écht bontje bijvoorbeeld of een luxe parelcollier. 

Een gewild Japans parelcollier

Toen ik de bon beter bestudeerde (ik wilde toch wel weten welke cadeaus ze gratis weggaven) las ik op de achterzijde: “Bent U de gelukkige bezitter van een der onderstaande nummers?” Achter het nummer staat het cadeau dat je als geluksvogel dan kon winnen: Een Juweel van Pastel Nertsbont, een echt Blueback Zeehondenbont, een Juweel van Safierkleurig Nersbont of een echt Zilver Zeehondenbont (zielig!), en dat gaat zo nog even door…

Mijn nieuwsgierigheid werd gewekt, want welk nummer stond er eigenlijk op de bon in dit oude magazine uit ons archief? Ongelofelijk, is het heus: 598873? We hebben iets gewonnen, met terugwerkende kracht weliswaar! Wij zijn een luxe Japans parelcollier misgelopen. Kom je er 82 jaar na dato achter dat er in ons archief een tijdschrift met een winnend lot ligt… of is het gewoon een goedkope marketingstunt?  

En waar lag nou precies het Luxor Theater, de plek waar jaren geleden deze lucratieve voorstelling heeft plaatsgevonden en waar hippe bontjes werden uitgereikt? Als je een beetje bekend bent in Den Bosch weet je dat in dit prachtige pand nu de modewinkel Mexx zit. Het is een schitterend pand trouwens, met een bijzondere gevel van zandsteen met daarop allerlei Art Deco-elementen. Het theater werd in 1919 geopend om de stad te voorzien van een modern filmtheater. De nieuwste films werden aangeprezen met grote borden die boven de ingang werden geplaatst. In de nissen naast de pilaren werd vaak reclame gemaakt voor de films en theaterstukken die in het gebouw werden getoond. Helaas sloot het theater in 1976 zijn deuren. Verschillende kledingwinkels hebben het pand sindsdien flink verbouwd, maar nog steeds is de vorm van dit theater in ‘Tuschinskistijl’ te herkennen. Sinds 2012 is ook de oorspronkelijke naam ‘Luxor’ weer zichtbaar.

Als ik in de etalage van Mexx kijk moet ik glimlachen. Een mooi stukje geschiedenis da's waar, maar die parelketting zijn we wel mooi misgelopen.

Zo zag het Luxor Theater er uit rond 1925 (Bron: Teletijd - Den Bosch / foto: Gerrie van Geffen)

Het Luxor Theater heeft nu een andere bestemming gekregen (foto: Gerrie van Geffen)

Margot kiest: een foto van de wasbeurt #stukvanhetjaar

...Margot met haar favoriete foto...

Tijdens de Maand van de Geschiedenis - in oktober a.s. - vindt de landelijke online verkiezing Stuk van het Jaar plaats. Natuurlijk doet ook het BHIC hieraan mee! Verschillende BHIC-medewerkers hebben hun favoriete stuk uitgezocht. Vanaf 1 juli a.s. kun je je stem uitbrengen op: www.bhic.nl/stukvanhetjaar. Op ons blog presenteren de BHIC-medewerkers hun favorieten en dit keer is dat Margot.

Ik heb al veel pareltjes voorbij zien komen; een oude kaart, een klein boekje met persoonlijke aantekeningen, een filmpje van een frivole Franse dans, een treurig liefdesverhaal, maar wat ik eigenlijk mis in deze lijst zijn foto’s. Foto’s vertellen een verhaal, ze roepen emoties op, herinneringen. Soms wordt het bijna zintuigelijk en ruik je als het ware de geuren van weleer: het parfum van je oma, groene zeep, kolenvuur of bijvoorbeeld mest.

Het BHIC heeft een rijk gevulde beeldbank en er zijn eigenlijk zoveel foto’s die me raken, die een verhaal vertellen. Waarom dan juist deze foto? Omdat deze een tijdsbeeld weergeeft. Ik denk dat deze foto bij velen herinneringen oproept aan hun jeugd.

...aan de slag met de tobbe (fotopersbureau Het Zuiden)...

Snel even een wasje doen was er vroeger namelijk niet bij. Het hele gezin werd ingeschakeld bij dit wekelijkse karwei. Op zondagavond werd de was in de week gezet en maandag was moeder de vrouw met haar oudste dochters de hele dag zoet met boenen, bleken, spoelen en schuren van de was. Daarna ging het wasgoed door de wringer. Dat was oppassen geblazen, want in die wringer konden de knopen wel eens breken. Het ergste was dat de kledingstukken met elke wasbeurt grauwer werden. Dan hebben we het hier alleen nog maar over het wasproces…

De twee oudste dochters hier lijken veel ouder dan ze in werkelijkheid zijn. Op hun schouders rust al een zware verantwoordelijkheid. Als oudste dochter moest je thuisblijven om te helpen, zoals bij dit gezin uit Ravenstein uit 1935. Als je kon koken en naaien, dan kon je genoeg. Gek als je bedenkt dat dit nu juist het enige lijkt, dat jonge dames niet meer kunnen ;-). Als jongste dochter had je meer geluk. Dan kon je gemist worden, mocht je doorstuderen of trok je de wijde wereld in.

Ik zie deze foto als een ode aan de vrouw van eerdere generaties. Ze gaf leiding aan een groot gezin en haar dagen waren gevuld met taken, waar wij ons tegenwoordig nauwelijks een voorstelling van kunnen maken. Tijd voor persoonlijke ontwikkeling of een hobby had ze niet, laat staan dat ze met vriendinnen een weekendje naar Nice kon vliegen. Als ze al een hobby had (breien), dan breide ze sokken of ondergoed voor haar kroost. Quality time? Ze zou er hard om hebben gelachen. Toch heeft zij de weg vrij gemaakt voor de huidige generaties vrouwen. Deze laatste working ladies zetten ’s ochtends de borden en mokken in de afwasmachine, drukken op de knop en de wasmachine springt aan, heten de oppas welkom en springen daarna vliegensvlug in hun knalrode autootje naar het werk (of haasten zich in een snelle outfit naar de aerobics).
Ja, ja, dat waren nog eens tijden!

Margot America
Medewerker Communicatie & Promotie BHIC

Vind je dit interessant? Lees je dan ook:
- Lizet kiest: een bijzondere menukaart
- Rien kiest: een Italiaanse oplichter