Posts tonen met het label schepenbank. Alle posts tonen
Posts tonen met het label schepenbank. Alle posts tonen

maandag 23 november 2015

De heilige Benedictus van Teeffelen

Onze vrijwilligers komen met regelmaat interessante en bijzondere vondsten tegen. Een van hen vond tijdens het indiceren van een begraafboek een opmerkelijke akte. Deze ging over Benedictus van Teeffelen, schepen namens Teeffelen bij de schepenbank van het Land van Megen. Wat opvalt is de behoorlijk verwarrende naamgeving: Benedictus van Teeffelen werd begraven in de kerk van Sint Benedictus te Teeffelen. Toeval of niet?

Toch niet want deze Benedictus was écht schepen en leefde in Teeffelen. Benedictus Joannis van Teeffelen werd geboren op 1 april 1685 in Erp. In 1733 trouwde hij met Jacoba Bernardi en samen kregen ze twee dochters en twee zonen. 
...doopakte Benedictus...
Benedictus is maar één jaar schepen geweest in Teeffelen. Zijn naam verschijnt voor het eerst in de schepenprotocollen in februari 1750. De laatste akte die hij ondertekent is die van 18 januari 1751. Ondanks zijn 66 jaar kon hij tussen januari en mei 1751 zijn beroep niet meer uitoefenen. Naar de reden waarom hij niet meer kon werken kunnen we helaas alleen maar gissen.

...handtekening...
Hij sterft ten slotte op 27 mei van het jaar 1751. De pastoor schrijft een uitgebreide begraafakte in zijn boek. Hij tekent op dat Benedictus gewaardeerd werd voor zijn volhardendheid als schepen. Hij werd bij allen geliefd om zijn vriendelijkheid. Zijn moeder, weduwe, verzorgde hij met liefde en was een waar voorbeeld voor zijn vier kinderen. Zijn rijkdom bracht hem dus geen verhevenheid maar respect voor en van de dorpsgemeenschap. Hij was dus toch een beetje een heilige, want net zoals de échte heilige Benedictus van Nursia wilde hij vrede in zijn dorp.
...begraafakte van Benedictus...
Drie jaar later krijgt de familie Van Teeffelen nog een klap te verwerken: de oudste zoon Joannes sterft. Hij was student aan de Latijnse school te Megen en had net zijn vakantie erop zitten. Hij stierf op 30 september 1754 op zeventienjarige leeftijd en werd vier dagen later in de kerk begraven (sepultus 3tia octobris in ecclesia juxta patrem suam). Naast zijn heilige vader.

...begraafakte Johannes...

Geschreven door:
Yvonne Verstappen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Benedictus Buns
- Paniek op de Zeedijk van Oijen

De beste verhalen via e-mail ontvangen?




vrijdag 31 juli 2015

Stokken en steekpartijen


Een lugubere bekentenis...
Onze archieven staan bol van de spannende verhalen; van avontuurlijke reizen tot oorlogen, van geheime affaires tot kwajongensstreken. Wilhelmus Rooyakkers uit Volkel had het echter wel heel bont gemaakt. Een flinke 'rusie' inclusief steekpartij en uiteindelijk had hij ook een moord op zijn geweten. Duik mee in de dramatische geschiedenis van deze ruige rakker...

Wilhelmus Rooyakkers was geen lieverdje, zo blijkt meteen al uit zijn dossier. Op zaterdag 7 september 1803 krijgt de jongeman het meteen aan de stok met enkele andere jongelieden. Door tussenkomst van meerdere personen keert de rust even terug. Maar niet voor lang...

Krakende wonden
De bende trok van herberg naar menig huis in Volkel en liet een spoor van onrust achter. Op een gegeven moment kwam het tot een handgemeen tussen Rooyakkers en Peeter Vercampen. Hun vrienden voelden aan hun water dat dit niet goed zou aflopen en volgden hen 'tot op een kleine distantie'.

Dan opeens schiet de vlam in de pan. Wilhelmus grijpt Peeter vast en wanhopig probeert hij zich met een stok te verweren. Zijn belager overmeestert hem echter en brengt hem ook nog een gemene steekwond toe in zijn linkerarm.

Angst voor verraders
Wilhelmus maakt zich uit de voeten maar opeens waren daar die vervelende vrienden van hem weer! Ze zien hem staan met de stok van Peeter nog in zijn (waarschijnlijk bebloede) handen. Hij spreekt één van de geschokte jongemannen als volgt aan:

Johannes! Ik heb Peer gestooken maar waar dat weete ik niet, maar ik stak erin dat het kraakte, hij zal er misschien welaan sterven. Maar maakt dat gij mij niet verraad, gij zult mij immers niet verklappen?

Fatale steekpartij
Gelukkig bleek Peeter later weliswaar gewond, maar niet vermoord in het veld te liggen. Diezelfde Johannes komt de schade met eigen ogen inspecteren. Na een tijdje lukt het Peeter om overeind te krabbelen en hij stelt voor: Komt Helmus, het is laat genoeg. Laat ik u tuijs brengen en saamen van hiergaan. Peeter geeft wel aan eerst nog even zijn 'gevoeg' te moeten doen.

De doodskreet van de arme Peeter
Je kunt het vervolg waarschijnlijk al raden. Terwijl Peeter rustig gehurkt zijn behoefte doet, valt Wilhelmus hem van achteren aan met zijn mes. De jongen valt voorover en heeft bitter geschreeuwd:

Helmus Helmus! Wat hebt gij mij gestooken, en wat heb ik uw tog misdaan?

Het zwaard...
Dit verhaal liep niet goed af voor Peeter Vercampen, maar ook niet voor Wilhelmus Rooyakkers. Deze jongeman, die bekend stond als 'eenen slegten en gevaarlijken kerel', werd uiteindelijk met het zwaard gestraft...

De doodstraf voor de ruige rakker


Geschreven door:
Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Moorden en martelingen in Breda
- Een overspelige dominee


De beste verhalen via e-mail ontvangen?



woensdag 3 december 2014

"Van tijd tot teid turf steken"


...prent van het turfsteken in vroeger tijden...
Als brandstof voor eigen gebruik of om er mee de markt op te gaan: het steken van turf was onder meer in de Peel een belangrijke aangelegenheid. Maar dat betekende niet dat je dat zomaar overal kon doen.  In de schepenbank van Vught kunnen we zien wat er allemaal bij kwam kijken. Dat kan nu ook online want sinds kort staan ruim 155.000 scans van schepenprotocollen van Berlicum, Esch, Helvoirt, Schijndel, Sint-Michielsgestel, Vught en Cromvoirt online bij het BHIC. 

Hiermee is deze historische bron (van de vrijwillige rechtspraak) voor het hele lokale werkgebied van het BHIC nu voor iedereen beschikbaar. En zo kunnen we eenvoudig meelezen in het verzoekschrift van Adrianus van Lith, Abraham van Lith, Josephus van Lith, Dirk van Lith, Nicolaas Schaft, Wouterus Schaft, Geertruij Spierings, Catharina Spierings, Maria Anna Spierings de weduwe van Jan van Tiel en Catharina Geertruda Mahie, eigenaren van een hoeve te Vught.

Zij verzoeken aan het Bestuur van Brabant om een moerveld behorend tot de hoeve te mogen uitmoeren om turf te maken. Het Bestuur van Brabant geeft toestemming mits voldaan wordt aan nauwkeurig omschreven voorwaarden.
..."van tijd tot teid uittemoeren en tot turf te maken"...
Eerst moeten allerlei vormen van belastingen en cijns worden betaald voordat er mag worden vermoerd. Maar ook mag er geen uitgestoken grond of turf worden vervoerd buiten het "Koninkrijk Holland." Pas als aan die voorwaarden is voldaan, mag er daadwerkelijk turf worden gewonnen. Dit filmpje uit 1940 geeft een impressie hoe er dit aan toeging.




Het wel en wee van het leven van en met de Peel is beeldend beschreven in het boek "Mijn kinderen eten turf" van Toon Kortooms. Het beschrijft het verhaal van het echtpaar Lange met veertien kinderen, waarvan vader werkt in een turfstrooiselfabriek in de Peel en daarmee de kost voor zijn kinderrijke gezin moet verdienen.


Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 

woensdag 29 oktober 2014

Het einde van de ' verdrietige saecke'

Welke smeuïge details werden voor de 'cuijsche ooren en gedagten' van de rechter achtergehouden?
Zo, het zit erop. Alle getuigen in de zaak van Petrus Bufflée en Sibilla van Doorn zijn gehoord. Nu is het aan de rechters om alle verhalen, roddels en feiten tegen elkaar af te wegen en tot een zorgvuldige, weloverwogen beslissing te komen. Maar eerst doen Sibilla en Petrus allebei nog een laatste, emotionele oproep aan de rechters om hun hachje te redden. Wie krijgt er gelijk? We lezen het deze week in de spannende ontknoping van deze achttiende-eeuwse rechtszaak...

Rekenwonder
Sibilla werd in deze rechtszaak bijgestaan door haar momboir Gerard van Leunen. Hij voert een vurig pleidooi om Petrus Bufflée achter de tralies te krijgen. Zo rekent hij uit dat Sibilla precies in de 37e week, dus de 9e maand, na de Sambeekse kermis in 1732 is bevallen van een dochter: 'waaruit claar is te sien dat de opposante op den 31sten augusti 1732 bij den geopposeerde geweest en getracteert zijnden, doenmaals ook van hem is beswangert geworden.'

De momboir heeft kennelijk nog nooit van te laat of te vroeg geboren kinderen gehoord. Toch presenteert hij het als sluitend bewijsstuk. Verder voert hij aan dat de rechters geen enkele manspersoon hebben kunnen vinden die 'godt en ziel vergetent genoeg was om (...) onder ede te verclaren' dat hij met Sibilla vleeselijke conversatie heeft gehad. Alle verklaringen zijn uitsluitend gebaseerd op roddels, aldus Van Leunen.

Adam en Eva?
Momboir Gerard van Leunen wenst verder geen woorden vuil te maken aan de roddels van de soldaten en de buurvrouwen. Volgens hem moeten de 'cuijsche ooren en gedagten' van de rechters bespaard worden en niet worden verveeld met 'dusdanige obschene en goddelosen veltstuckjes.'

Zelfs Adam en Eva worden erbij gehaald in de expliciete beschrijvingen!
Toch is hij in het fragment hierboven zelf ook erg expliciet in zijn bewoordingen. De synoniemen die meermaals terugkomen in dit dossier zijn zeer vindingrijk te noemen. De liefhebbers kunnen deze uitspraken zelf lezen in deze blogreeks, maar het woord 'Eva(is)snuijter' wilden we jullie toch niet onthouden. Petrus meende echter niets met deze 'snuijter' te maken te hebben gehad!

Petrus als slachtoffer
Vervolgens was het de beurt aan Petrus. Hij ontkent 'nochmaels wel uijtdruckelijck dat oijt eenige vleeselijcke conversatie met voornoemde Sijbilla heeft gehadt' en hij wenst een eind te maken aan 'deese verdrietige saecke.' 

Petrus wil aan deze 'verdrietige saecke een Eijndt maecken'

Bufflée ontkent niet alleen de beschuldiging van Sibilla, hij kruipt zelfs in de slachtofferrol! Lees hieronder maar van welk 'quaedt' hem door 'Schele Sibil' was aangedaan:

Wie is hier nu het slachtoffer?
Tot slot legt Petrus uit dat hij er niet op uit is om Sibilla schade toe te brenge, maar dat het hem alleen te doen is om een huwelijk met 'sijn lieffste Theresia Sijben', met wie hij al officieel verloofd is.Wat denk je? Zou hij gelijk krijgen en toestemming om met zijn geliefde te trouwen?

Eind goed, al goed?
Na lang beraad hebben de rechters een oordeel geveld 'ten voordeele van Peter Bufflée en ten nadeelen van gemelden Sibilla.' Meteen doet de laatste een appel en gaat dus in beroep tegen deze beslissing. Maar in plaats van de goedkeuring van dit appel af te wachten, vragen Petrus en Sibilla beiden uitstel aan bij de 'wereldlijke rechters', om zo de zaak onder de geestelijke rechter onder compromis te stellen.

Op 18 november 1733 wordt dat compromis tussen beide partijen gesloten bij Mattheus van den Broeck. Petrus en Sibilla hadden duidelijk geen behoefte aan lange (en kostbare!) gerechtelijke procedures: 'omdat eene sware procedure te dugten stond, tot voorcominge van alle het welke soo verclaarden beijde de comparanten (...) van hier door geen het minste nadeel te willen toebrengen aan de geestelijke off wereldlijcke jurisdictie.'

Van Sibilla ontbreekt na deze datum ieder spoor, maar Petrus Bufflée trouwt te Boxmeer met zijn geliefde Theresia Sijben en kan in elk geval ongestoord zijn gang gaan: hij zet maar liefst vijf kinderen op de wereld!

Lisette Kuijper - medewerkster studiezaal Grave

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Zo moeder, zo dochter?
- Vunzige verklaringen
- Bemoeizuchtige buurvrouwen 


maandag 27 oktober 2014

Fransen houden huis in Geffen


...de bitterlijcke tranen van Gerrit...
Mirjam Lambermont stuitte bij transcripties maken van 17e eeuwse kranten voor de KB/Meertens instituut op een stukje over de Meijerij. Historicus (en tijdelijk stagiaire bij het BHIC) Stephanie Hall maakte er dit verhaal over...


In het rampjaar 1672 werd de Nederlandse Republiek binnengevallen door de Fransen en een grote groep bondgenoten. Hiermee begon de Hollandse Oorlog (1672-1678), die de republiek bijna beëindigde. Het Franse leger financierde de oorlog door geld te eisen en te plunderen. In 1672 en 1673 vonden er ook in de Meijerij van Den Bosch vele plunderingen plaats.


Een Geffense schepenbank akte van mei 1674 beschrijft een van de plunderingen die plaatsvond. Het geeft een inzicht in de verwoesting die deze plunderingen veroorzaakten en in hoe onverwacht ze konden zijn. Gerrit Gerritszoon van Lith, de burgemeester van Rosmalen, reisde op 20 juli 1673 naar Kasteel Cranendonck om zijn contributies te betalen waarna hij terug naar huis reisde met zijn kwitanties.

In juli 1673 waren er ook veel Franse troepen op de been in de Meijerij, Gerrit kwam ze op zijn terugreis helaas tegen. In Geffen moest hij door ‘een grote meenichte van Fransche ruijters’ zich in het dichtsbijzijnde huis verschuilen om zichzelf te beschermen. Hij was niet alleen bang voor zijn eigen veiligheid, hij wilde zijn kwitanties veilig stellen en verstopte ze daarom in de kist van de huisvrouw.

Maar de Fransen vielen elk huis binnen, ook dat waar Gerrit zich verschuilde, en namen van alles mee. Ze namen ‘alle de peerden, beesten, huijsraet ende inboedel’ van het huis. De plunderaars roofden niet alleen, ze vernielden ook spullen uit wraak en machtsvertoon. Een van de ruiters sloeg de kist open om ook de spullen daaruit mee te nemen en vond de kwitanties. Hij nam ze niet mee, in plaats daarvan scheurde hij ze in stukken en strooide hij ze over de weg.Gerrit klaagde ‘bitterlijck’, hij was weliswaar blij heelhuids achter te blijven maar zijn kwitanties was hij volledig kwijt.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Kobus van der Slossen en het pact met de duivel
- Rondreis door rampgebied


woensdag 22 oktober 2014

Bemoeizuchtige buurvrouwen

Buurvrouw Maria heeft wel een héél sappige roddel over één van Sibilla's vrijers!
Van 'vunzige verklaringen' van Boxmeerse soldaten gaan we deze week naar enkele bemoeizuchtige buurvrouwen. Ook zij doen een boekje open over 'Schele Sibilla', die Petrus Bufflée aanklaagde wegens zijn voorgenomen huwelijk met een ander 'vrouwmens'. Volgens deze buurvrouwen is het echter Sibilla die niet van onbesproken gedrag lijkt te zijn en verhoudingen had met meerdere 'manspersonen'...

Meer kapers op de kust...
Eén van de ondervraagden deze week is Maria Mulders. Hierboven kun je een gedeelte van haar verklaring lezen. Zo vertelt zij dat ene Jacobus Thomassen eens 'den gantzen nagt bij geseide Sibil te bedden' had gelegen en wat hij daar met haar deed? Tsja, lees dat zelf maar hierboven!

Jacobus was volgens Maria niet de enige die te vinden was tussen de lakens van Sibilla. Zij wijst namelijk ook een zekere Jan van Osch aan, een soldaat die met zijn garnizoen te Nijmegen gelegerd was. Hij vertelde Maria trots dat hij wel zes maal met Sibilla het bed in was gedoken! De geestelijke rechter geloofde dit verhaal natuurlijk niet meteen en deed navraag bij een aantal andere Boxmeerse vrouwen. Was Maria Mulders gewoon een ordinaire roddeltante of had ze het bij het rechte eind?

Slaapkamergeheimen
Op heterdaad betrapt!
Het dekenaat van Cuijk had zijn handen vol aan deze rechtszaak, waarin vele getuigen werden gehoord. Om enigszins tijd te besparen, hebben de rechters drie buurvrouwen in één keer verhoord, namelijk Sibilla Thijssen, Maria Peters en Isabella de Cocq.

Maria Peters was samen met 'Schele Sibilla' in dienst van Sibilla Thijssen. Op een avond betrapt Maria haar collega in het huis van Sibilla Thijssen. Sibilla was net van haar 'bedtsteede' geklommen, en ze trok haar 'clompen' aan, 'sonder dat de muts op het hooft hadde.' Tot overmaat van ramp lag er in diezelfde 'bedsteede' nog een 'manspersoon'! Geschokt riep Maria uit: 'Wat is dat hier, d'een klimt hier van het bedt ende een ander is daerop!'

Sibilla toont berouw en belooft zich beter te gedragen. Lukt dit haar?
Zoals het een goede werknemer betaamt, ging Maria met deze informatie naar haar bazin, Sibilla Thijssen. Deze confronteerde 'Schele Sibilla' met haar onzedige praktijken en maakte duidelijk dat ze dit soort zaken in haar huis niet wil hebben. 'Dat is oock waer,' geeft Sibilla meteen toe, 't sal niet meer geschieden. Ick had t oock wel mogen laten.' Zo te zien heeft Sibilla oprecht spijt van haar daden, maar niets blijkt minder waar...

Niet bestemd voor kinderogen! 
Het duurde niet lang of Sibilla had haar belofte alweer gebroken. Zelfs de onschuldige kinderogen van Sibilla's kroost hebben het allemaal moeten aanschouwen. Ook zij hebben namelijk een 'manspersoon' uit het bed van Sibilla zien klimmen, vertelden zij hun moeder. Tot overmaat van ramp hing hem 'het hembt over de broeck', toen hij het bed uitstapte. Drie keer raden wat deze meneer heeft uitgevreten...

Zelfs de kinderen van Sibil Thijssen waren getuige van Sibilla's onzedelijke praktijken!
De liefdesgeschiedenis van Sibilla gaat nóg verder volgens Isabella de Cocq, vrouw van Harlingh Derkx, die we nog kennen van vorige week. Zij doet gretig verslag van haar ontdekkingen in het 'brouwhuijs', waar zij Sibilla op heterdaad samen met een 'vremt persoon' heeft betrapt! Harlingh Derkx ontsloeg zijn dienstmeid vervolgens op staande voet.

Tot slot wordt het verhaal van Maria Peters door Isabella bevestigd. Volgens haar had Sibilla inderdaad een verhouding met ene Jan van Osch, met wie ze ook verloofd was. Als teken van eeuwige trouw had hij haar zelfs 'eenen gouden rinck' gegeven, maar tevergeefs...

Volgende week: het oordeel!
Jacobus Thomassen, Jan van Osch, 'vremde manspersoonen': Sibilla stond bekend als een echte mannenverslinder. Zullen de Cuijkse rechters de soldaten en buurvrouwen geloven of veroordelen zij toch Petrus Bufflée en sluiten zij hun ogen voor bovenstaande 'roddels'? We zullen het volgende week zien bij de afloop van de zinderende rechtszaak...

Lisette Kuijper - medewerkster studiezaal Grave

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Zo moeder, zo dochter? 
- Vunzige verklaringen


woensdag 15 oktober 2014

Vunzige verklaringen

De niet altijd even discrete soldaten worden aan de tand gevoeld...
Vorige week lazen we hoe 'Schele' Sibilla een rechtszaak aanspande tegen jonkman Petrus Bufflée uit Boxmeer. De schurk zou zich uit de voeten hebben gemaakt, nadat hij Sibilla had 'beswangert' en hij zou zelfs een andere vrouw ten huwelijk hebben gevraagd! De geestelijke rechters van Cuijk buigen zich deze week over de zaak en ontdekken via enkele niets verhullende verklaringen van soldaten de andere kant van het verhaal...

Ontslagen!
Nog vóór Petrus Bufflée ten tonele verscheen, was Sibilla in dienst bij ene Harlingh Derkx. Hij verklaart dat Sibilla wel érg populair was bij de soldaten die rond Boxmeer gelegerd waren. Verschillende makkers meenden dat zij, wanneer zij 'eene schilling' over hadden, dat ze die bij zijn dienstmeid wel kwijt konden. Deze roddel ging als een lopend vuurtje door Boxmeer: Harlingh Derx had een hoer in huis! Meteen liet hij Sibilla 'buijten dienst en sonder eenigh loon te betaelen' vertrekken...

Na de heer Derkx waren de soldaten Antoon Gerritse en Johannes Engels aan de beurt. Zij werden hevig aan de tand gevoeld door de geestelijke rechter. Bovenstaande afbeelding bevat enkele vragen die hun voor de voeten werden geworpen. Zo blijkt dat Petrus Bufflée, tijdens een reis naar Boxmeer, zijn handen over verschillende lichaamsdelen van Sibilla heeft laten gaan. Maar daar bleef het niet bij...

'Mannelijckheijt'...
Ook Sibilla kon niet van haar Petrus afblijven...
De soldaten verklaren verder dat Sibilla de aanrakingen en liefkozingen zeker niet geweigerd heeft, maar dat zij er zelfs 'wel mee gedient' was! Van een verkrachting was dus geenszins sprake. Bovendien, ook Sibilla hield haar handjes niet thuis. Zo betastte zij de jonkman in zijn 'voorbroek' en wist zij uiteindelijk zelfs zijn 'mannelijckheijt' te vinden.

Die verdraaide boer en het 'vrouwmens' verpestten het feestje!
Is er meer gebeurd in de velden rond Boxmeer? Volgens Sibilla wel, maar de soldaten zijn hier niet zo zeker van. Het was zeker Petrus' voornemen om 'vleeselijkcke conversatie' te hebben, maar hij werd hierbij gehinderd door een boer die ploegde en een vrouwmens, die vanuit Venlo langskwam. Jammer Petrus, de volgende keer beter... Of niet?

Weer mis!
Niet Petrus, maar Sibilla zélf waagde die nacht erna nog een poging. Zij sloop naar zijn kamer, waar één van de soldaten ook overnachtte, en lag vervolgens 'naa en op het bedt' van Petrus. Volgens de ondervraagde soldaat is er daar wel degelijk iets gebeurd (lees onderstaande afbeelding maar voor de expliciete bewoordingen), maar was het Sibilla, die 'uijt vrees van dat het de vrouw van het huys soude horen van hem affgingh', maar wel onder de belofte dat ze weer bij hem terug zou komen.

Nogmaals een mislukte poging, zeer expliciet verwoord...
Dé hamvraag is natuurlijk: is zij die nacht weer bij hem in bed gekropen? Jammer genoeg kon de soldaat daarop geen antwoord geven. Hij verklaart wel nogmaals dat Petrus Sibilla bij haar 'vrouwigheijt' heeft gehad, maar dat de soldaat daarna in slaap is gevallen en dus niet kan vertellen of er meer is gebeurd in de Steenstraat die nacht...

Volgende week: bemoeizuchtige buurvrouwen
Het is duidelijk: deze soldaten laten niets over van het beeld van een kuise, zielige vrouw, die na een verkrachting door haar verloofde wordt achtergelaten. Sibilla's reputatie was dus niet al te best. Dat blijkt volgende week des te meer, als we zien hoe verschillende buurvrouwen ondervraagd worden, die ook een boekje open doen over het duistere verleden van 'Schele Sibil'...

Lisette Kuijper - medewerkster studiezaal Grave

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Zo moeder, zo dochter? 
- 'Ick sal U noijt verlaaten'

woensdag 8 oktober 2014

Zo moeder, zo dochter?

Een trieste herhaling van de geschiedenis voor 'Schele' Sibilla?
Nog maar amper bekomen van de schrik van het treurige verhaal van Magdalena van Doorn, die door haar geliefde Zepherin Peelen moederziel alleen en bovendien hoogzwanger achter werd gelaten, stuitte ik in hetzelfde dossier van het dekenaat Cuijk op een tweede mislukt liefdesverhaal, dat uiteindelijk uitmondde in een rechtszaak. Wat bleek? Het gaat hier om het kind van Magdalena en Zepherin, Sibilla Peelen of Sibilla van Doorn. De geschiedenis lijkt zich dus te herhalen voor dit bastaardkind of is hier toch iets anders aan de hand?

'Schele Sibil'
Sibilla werd niet geboren in een gelukkig huwelijk. Sterker nog, Magdalena en Zepherin zijn nooit getrouwd, omdat de laatste er met een ander van door ging. Daarnaast schijnt Moeder Natuur haar ook niet al te gunstig gezind te zijn geweest. In meerdere processtukken wordt verwezen naar 'de Schele Sibil', 'Sibilla, een heel deel scheel siende' en 'Sibil, in de wandelinghe de Schele genaemt.'

Ondanks haar visuele beperking was ze geliefd bij meerdere soldaten of ander 'vremt volk.' Eén van hen was Petrus Bufflée, die haar in 1732 naar zijn huis had gelokt, toen zij terugkeerde van de Sambeekse kermis. Hij zou haar op een 'bedtsteede' achter over hebben gestoten en 'vleeselijcke conversatie' met haar hebben gehad. Negen maanden later werd hieruit, zo beweert Sibilla, een kind geboren. Bufflée ontvluchtte echter zijn verplichtingen als vader en heeft zich met een ander verloofd. Net als haar moeder, bleef Sibilla dus met het kind alleen achter en de vermeende vader vond zijn heil bij een ander.
 
De eis...
De 'schele' Sibilla liet het hier echter niet bij zitten. Bijgestaan door haar voogd, eist ze dat Bufflée alsnog met haar trouwt of anders een bedrag van maar liefst duizend gulden betaalt, omgerekend een slordige 11.000 euro. Daarnaast moet hij diep in de buidel tasten voor de 'craamcosten' (vijftig gulden) en een jaarlijkse alimentatie van 100 gulden per jaar tot het kind de leeftijd van 25 jaar zou hebben bereikt. De komende weken zullen we ontdekken hoe deze rechtszaak zich ontwikkelt en hoe het is afgelopen...


Petrus Bufflée zou bankroet raken door deze straf. Maar krijgt hij deze ook daadwerkelijk opgelegd?

Volgende week: vunzige verklaringen
Zo op het eerste oog lijkt er dus weer sprake te zijn van het 'klassieke verhaal': man verleidt vrouw, vrouw wordt zwanger en man verdwijnt plotseling en zoekt zijn toevlucht bij een ander. Toch moeten we niet te snel oordelen, zo blijkt uit het dikke rechtsdossier. Volgende week zullen we een heel andere kant van Sibilla ontdekken. Enkele soldaten doen namelijk een boekje open over de 'schele Sibil' en zij nemen hierbij bepaald geen blad voor de mond...

Lisette Kuijper - medewerkster studiezaal Grave

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- 'Ick sal U noijt verlaaten' 
- Familiedrama in Boxmeer

maandag 24 juni 2013

Henk kiest: sijne lieve huijsvrou #stukvanhetjaar

...Henk leest zijn favoriete stuk...
Tijdens de Maand van de Geschiedenis - in oktober a.s. - vindt de landelijke online verkiezing Stuk van het Jaar plaats. Natuurlijk doet ook het BHIC hieraan mee! Verschillende BHIC-medewerkers hebben hun favoriete stuk uitgezocht. Vanaf 1 juli a.s. kun je je stem uitbrengen op: www.bhic.nl/stukvanhetjaar. Op ons blog presenteren de BHIC-medewerkers hun favorieten en nu is het de beurt aan Henk.

De afgelopen decennia heb ik vele duizenden archiefstukken door mijn handen laten gaan. Vooral de kaarten zijn me bijgebleven, want daarop zijn interessante ontdekkingsreizen te maken. Toch is “mijn” mooiste stuk geen kaart…

Ruim tien jaar geleden werkte ik mee aan het Historisch Waterplan van de gemeente Lith. Aangezien van het dorp Lith het schepenbankarchief vrijwel volledig is bewaard van 1448 tot de Franse Tijd, leek het nuttig daar eens doorheen te lopen met in het achterhoofd alle mogelijke waterkwesties: de Maas, weteringen, dijken, de dorpsgracht, overstromingen etc. etc. Wekenlang zat ik gebogen over soms bijna onleesbare passages, maar er kwam een schat aan relevante gegevens naar boven.

De periode 1580-1600 vertoonde grote lacunes. Dat hing direct samen met de opstand tegen de Spaanse koning Filips II. De Brabantse Maaskant was toen frontgebied. Militairen van zowel de Spaanse als Staatse kant teisterden het platteland, zodat de dorpelingen huis en haard in de steek lieten. Ook Lith moet jarenlang een spookdorp zijn geweest, waar dus ook niet werd bestuurd en recht gesproken. Maar op 16 december 1593 kon Claes Lenaertszoon van den Wijer er aan de slag als secretaris van de dorpsschepenen. Honderden bladzijden van protocol nummer 52 zijn daarna door hem volgeschreven, in een moeilijk leesbaar handschrift. Er tussendoor krabbelde hij soms schietgebedjes en wijze spreuken neer. Maar de mooiste notitie vond ik voorin:

Stijntken, mijn zeer lieve huisvrou, is kranck geworden den 16en martii ontrent den sonnen onderganck. Ende is gestorven den 25en martii [15]97 metten zonnen opganck, zijnde onser L.Vrouwen Boetschapdach. Godt almechtich zij haer (...) ziel genadich. Ende ons als wij nacomen. Amen.

Ik was benieuwd of er elders in het protocol, waar de acten van maart 1597 waren opgetekend, nog iets te vinden was in verband met dit overlijden. En ja hoor: op 23 maart hadden Claes en Stijntken hun testament gemaakt. Hijzelf was op dat moment “gesont van lichaem”, maar zijn vrouw was “kranck van lichaem, nochtans met goeden volcomen verstant”. Claes zelf had de tekst uitgeschreven, conform het gebruikelijke model, op één woord na: Stijntken was “sijne lieve wittege huijsvrou”!

Henk Buijks
Regiohistoricus BHIC 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Hanneke kiest: de brief van Van Gogh
- Marilou kiest: het schriftje van de pastoor

vrijdag 11 mei 2012

Verwend burgemeesterszoontje


Deel van de vestbrief, waarin ook de ‘Colfbaan’, de ‘superbe Thuijn’ en het ‘extra schoon gebouw’ worden genoemd
Het jaar 1788 zal voor burgemeesterszoon Louwis Antonij van Oijen wel een zeer gelukkig jaar zijn geweest. Op 15 maart van dat jaar droeg zijn vader namelijk zijn bezittingen aan hem over in een zogeheten vestbrief.

Zo’n brief werd door de schepenbank opgesteld bij de overdracht van onroerende zaken. In een vestbrief staat wie wat heeft gekocht of verkocht, tegen welke prijs en voorwaarden en waar het onroerend goed ligt. De schepenbank was verantwoordelijk voor de registratie van onroerend goed, maar ook voor het bestuur en de lokale rechtspraak.

In deze vestbrief gaat het om de overdracht van een heleboel landerijen en huizen uit het dorp Velp. De schepenbank van het Land van Ravenstein heeft de brief opgesteld, waarin een opsomming wordt gemaakt van alle bezittingen die de burgemeester van de stad Thiel overdraagt aan zijn zoon, de ‘Hoog Edel Geboren Gestrenge Heer Louwis Antonij van Oijen.’

Het waren absoluut geen aftandse krotten die deze Louwis Antonij van zijn vader ontving. Zo kreeg hij ‘als eerstelijk een extra schoon gebouw.’ Alleen het beste is natuurlijk genoeg voor een burgemeesterszoon! Ook zat er bij dit huis een ‘separate Colfbaan’. De huidige golfsport bestond nog niet in 1788, maar deze sport leek er wel wat op en wordt zelfs gezien als de oude variant van golf. Het werd gespeeld met een balletje van leer of hout en met een slaghout. Het was de bedoeling dat met zo min mogelijk slagen een bepaald doel, zoals een boom of een steen, werd geraakt.

Maar dit extra schone huis en de Colfbaan waren bij lange na niet genoeg voor de burgemeesterszoon.  Hij kon zich vanaf 15 maart 1788 namelijk ook goed vermaken in zijn ‘superbe Tuijn’ en hij kon zelfs zijn hengel uitslaan in de visvijver. Ook over inkomsten hoefde Louwis Antonij zich totaal niet druk te maken; verschillende percelen bouwland en meerdere huizen behoorden vanaf 15 maart tot zijn bezittingen.