Een zeeman met Sambeeks kerkzilver

De Sambeekse kerk, waar in 1861 een zilverdief actief was

De Venlose zilversmid vertrouwt het voor geen cent. Het is dinsdag 31 juli 1861. De onbekende kerel die voor hem staat, met een dikke neus en een hoog voorhoofd, biedt wat ongebruikelijke spulletjes te koop aan. 

Zilveren stukjes van een rozenkrans, maar ook een zilveren kruisje en wat plaatjes. Ik trap er niet in, denkt de smid. Hij waarschuwt de marechaussees en die grijpen de kerel in zijn kraag. Al gauw denkt de politie te weten wie ze in hun cachot hebben: de dief van het Sambeekse kerkzilver!

Twee dagen eerder, op zondagmorgen, is het ontdekt. Het zilver waarmee het Lieve Vrouwebeeld in de Sint Jan de Doperkerk van Sambeek wordt opgesierd, is verdwenen. De koster meent dat op zaterdag alles er nog lag, in een glazen kastje bij het beeld, zo zal hij later tijdens de rechtszitting in Den Bosch verklaren. Maar zondag is alles foetsie. Een zilveren kroon van de Madonna zelf en het kleinere kroontje van het kindje Jezus. Plus een verzilverde rozenkrans en wat zilveren plaatsjes die voorwerpen voorstellen, zoals wat hartjes en een hoofd. De gelovigen zijn geschokt. Wie steelt er nu uit een kerk?

Na de arrestatie in Venlo denkt Justitie wel te weten wie de onverlaat was. Cornelis Kuijpers, zo heet de zilverdief die in de Limburgse stad is opgepakt. Hij komt uit Gorinchem, is 25 jaar oud en zeeman van beroep. In Venlo probeerde hij de gestolen goederen te verpatsen, meent het Openbaar Ministerie.

Die laat een aantal getuigen opdraven tijdens de zitting. Zoals de Boxmeerse herbergier bij wie Kuijpers een paar dagen heeft gelogeerd. De zaterdagmiddag waarop de diefstal vermoedelijk is gepleegd, was de zeeman vertrokken uit het logement. Een paar dagen eerder had de herbergier hem over de Sambeekse kerk horen spreken. Ook een getuige uit Sambeek had de vreemdeling met bewondering over het kerkzilver horen praten. De zeeman had navraag gedaan over de kerk. De gereformeerde Kuijpers zou zelfs overwegen om 'Roomsch' te worden.

En wat oordeelt de rechter? Die vindt het bewijs te dun. De verdachte zegt dat hij voor iemand anders, die Venlo niet binnen durfde te gaan omdat hij schulden had, de spulletjes te koop had aangeboden. Omdat er lichte twijfel is of de teruggevonden stukjes wel echt die uit de kerk zijn en omdat er verder geen sluitend bewijs is, wordt de zeeman vrijgesproken.

Vijf jaar later belandt Kuijpers toch nog in de bak. Wegens landloperij. De gevangenisdirecteur noteert in het register dat de gevangene van het gereformeerde geloof is. Toch maar niet Roomsch geworden...

Dit verhaal is geschreven door journalist/schrijver Geurt Franzen (www.geurtfranzen.com) en verscheen eerder in dagblad De Gelderlander (www.dg.nl/maasland).

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- "Dorus, Dorus, ge slaat mij dood..."
- Een tragische moord in Haps

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Tour mee door de tijd!

Wie wil er nou geen ritje maken in één van deze prachtige touringcars?

Sinds kort kun je zoeken naar duizenden Brabantse auto's en eigenaren op onze nieuwe website De auto van m'n opa. Misschien heb je de prachtige oude Ford van jouw opa al gevonden, maar weet je ook in welke prachtige touringcar hij op schoolreisje ging? Of in welke luxe bus het gezin op vakantie ging naar Duitsland of de Veluwe? Kom en tour met ons mee!

Avontuurlijke reisjes
Wie denkt dat men vroeger alleen maar op vakantie ging naar Drenthe heeft het mis. Toeringcarbedrijf Jos Laarakkers uit Boxmeer-Sambeek verzorgde reizen naar Amsterdam, de Ardennen en had zelfs een uitgebreide vierlandentocht in de aanbieding!

Wie is er mee geweest op reis met Jos Laarakkers?

Jos zorgde ook voor schoolvervoer!

De touringcars van Jos reden in de jaren dertig al rond in de omgeving van Sambeek en Boxmeer.  In die tijd vervoerde hij ook schoolkinderen, zo blijkt uit onze archieven. Kijk maar eens naar het geldigheidsbewijs van één van zijn prachtige autobussen uit 1933. Was jij misschien één van die kinderen of ken jij iemand die bij Jos in de bus zat?

Deel je verhaal!
Niet alleen vóór de oorlog kon je een ritje maken in de touringcars van Laarakkers. Een foto uit 1966 laat een verkeerstelling zien, waarbij ook een bus van Laarakkers de controlepost passeert.

Ook in 1966 waren de touringcars nog op de weg te vinden

Heb jij zelf weleens plaatsgenomen in één van deze luxe autobussen? Welke reisjes heb je meegemaakt? Laat het ons weten! Heb je zelf nog leuke foto's en verhalen van Brabantse auto's en hun eigenaren? Die kun je kwijt op onze nieuwe website De auto van mn opa. Veel kijkplezier!

Geschreven door:
Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Haal die schaars geklede dame van je motorkap!
- Hoe zag de auto van jouw opa er uit?



De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Het einde van de ' verdrietige saecke'

Welke smeuïge details werden voor de 'cuijsche ooren en gedagten' van de rechter achtergehouden?

Zo, het zit erop. Alle getuigen in de zaak van Petrus Bufflée en Sibilla van Doorn zijn gehoord. Nu is het aan de rechters om alle verhalen, roddels en feiten tegen elkaar af te wegen en tot een zorgvuldige, weloverwogen beslissing te komen. Maar eerst doen Sibilla en Petrus allebei nog een laatste, emotionele oproep aan de rechters om hun hachje te redden. Wie krijgt er gelijk? We lezen het deze week in de spannende ontknoping van deze achttiende-eeuwse rechtszaak...

Rekenwonder
Sibilla werd in deze rechtszaak bijgestaan door haar momboir Gerard van Leunen. Hij voert een vurig pleidooi om Petrus Bufflée achter de tralies te krijgen. Zo rekent hij uit dat Sibilla precies in de 37e week, dus de 9e maand, na de Sambeekse kermis in 1732 is bevallen van een dochter: 'waaruit claar is te sien dat de opposante op den 31sten augusti 1732 bij den geopposeerde geweest en getracteert zijnden, doenmaals ook van hem is beswangert geworden.'

De momboir heeft kennelijk nog nooit van te laat of te vroeg geboren kinderen gehoord. Toch presenteert hij het als sluitend bewijsstuk. Verder voert hij aan dat de rechters geen enkele manspersoon hebben kunnen vinden die 'godt en ziel vergetent genoeg was om (...) onder ede te verclaren' dat hij met Sibilla vleeselijke conversatie heeft gehad. Alle verklaringen zijn uitsluitend gebaseerd op roddels, aldus Van Leunen.

Adam en Eva?
Momboir Gerard van Leunen wenst verder geen woorden vuil te maken aan de roddels van de soldaten en de buurvrouwen. Volgens hem moeten de 'cuijsche ooren en gedagten' van de rechters bespaard worden en niet worden verveeld met 'dusdanige obschene en goddelosen veltstuckjes.'

Zelfs Adam en Eva worden erbij gehaald in de expliciete beschrijvingen!

Toch is hij in het fragment hierboven zelf ook erg expliciet in zijn bewoordingen. De synoniemen die meermaals terugkomen in dit dossier zijn zeer vindingrijk te noemen. De liefhebbers kunnen deze uitspraken zelf lezen in deze blogreeks, maar het woord 'Eva(is)snuijter' wilden we jullie toch niet onthouden. Petrus meende echter niets met deze 'snuijter' te maken te hebben gehad!

Petrus als slachtoffer
Vervolgens was het de beurt aan Petrus. Hij ontkent 'nochmaels wel uijtdruckelijck dat oijt eenige vleeselijcke conversatie met voornoemde Sijbilla heeft gehadt' en hij wenst een eind te maken aan 'deese verdrietige saecke.' 

Petrus wil aan deze 'verdrietige saecke een Eijndt maecken'

Bufflée ontkent niet alleen de beschuldiging van Sibilla, hij kruipt zelfs in de slachtofferrol! Lees hieronder maar van welk 'quaedt' hem door 'Schele Sibil' was aangedaan:

Wie is hier nu het slachtoffer?

Tot slot legt Petrus uit dat hij er niet op uit is om Sibilla schade toe te brenge, maar dat het hem alleen te doen is om een huwelijk met 'sijn lieffste Theresia Sijben', met wie hij al officieel verloofd is.Wat denk je? Zou hij gelijk krijgen en toestemming om met zijn geliefde te trouwen?

Eind goed, al goed?
Na lang beraad hebben de rechters een oordeel geveld 'ten voordeele van Peter Bufflée en ten nadeelen van gemelden Sibilla.' Meteen doet de laatste een appel en gaat dus in beroep tegen deze beslissing. Maar in plaats van de goedkeuring van dit appel af te wachten, vragen Petrus en Sibilla beiden uitstel aan bij de 'wereldlijke rechters', om zo de zaak onder de geestelijke rechter onder compromis te stellen.

Op 18 november 1733 wordt dat compromis tussen beide partijen gesloten bij Mattheus van den Broeck. Petrus en Sibilla hadden duidelijk geen behoefte aan lange (en kostbare!) gerechtelijke procedures: 'omdat eene sware procedure te dugten stond, tot voorcominge van alle het welke soo verclaarden beijde de comparanten (...) van hier door geen het minste nadeel te willen toebrengen aan de geestelijke off wereldlijcke jurisdictie.'

Van Sibilla ontbreekt na deze datum ieder spoor, maar Petrus Bufflée trouwt te Boxmeer met zijn geliefde Theresia Sijben en kan in elk geval ongestoord zijn gang gaan: hij zet maar liefst vijf kinderen op de wereld!

Lisette Kuijper - medewerkster studiezaal Grave

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Zo moeder, zo dochter?
- Vunzige verklaringen
- Bemoeizuchtige buurvrouwen 

Zo moeder, zo dochter?

Een trieste herhaling van de geschiedenis voor 'Schele' Sibilla?

Nog maar amper bekomen van de schrik van het treurige verhaal van Magdalena van Doorn, die door haar geliefde Zepherin Peelen moederziel alleen en bovendien hoogzwanger achter werd gelaten, stuitte ik in hetzelfde dossier van het dekenaat Cuijk op een tweede mislukt liefdesverhaal, dat uiteindelijk uitmondde in een rechtszaak. Wat bleek? Het gaat hier om het kind van Magdalena en Zepherin, Sibilla Peelen of Sibilla van Doorn. De geschiedenis lijkt zich dus te herhalen voor dit bastaardkind of is hier toch iets anders aan de hand?

'Schele Sibil'
Sibilla werd niet geboren in een gelukkig huwelijk. Sterker nog, Magdalena en Zepherin zijn nooit getrouwd, omdat de laatste er met een ander van door ging. Daarnaast schijnt Moeder Natuur haar ook niet al te gunstig gezind te zijn geweest. In meerdere processtukken wordt verwezen naar 'de Schele Sibil', 'Sibilla, een heel deel scheel siende' en 'Sibil, in de wandelinghe de Schele genaemt.'

Ondanks haar visuele beperking was ze geliefd bij meerdere soldaten of ander 'vremt volk.' Eén van hen was Petrus Bufflée, die haar in 1732 naar zijn huis had gelokt, toen zij terugkeerde van de Sambeekse kermis. Hij zou haar op een 'bedtsteede' achter over hebben gestoten en 'vleeselijcke conversatie' met haar hebben gehad. Negen maanden later werd hieruit, zo beweert Sibilla, een kind geboren. Bufflée ontvluchtte echter zijn verplichtingen als vader en heeft zich met een ander verloofd. Net als haar moeder, bleef Sibilla dus met het kind alleen achter en de vermeende vader vond zijn heil bij een ander.
 
De eis...
De 'schele' Sibilla liet het hier echter niet bij zitten. Bijgestaan door haar voogd, eist ze dat Bufflée alsnog met haar trouwt of anders een bedrag van maar liefst duizend gulden betaalt, omgerekend een slordige 11.000 euro. Daarnaast moet hij diep in de buidel tasten voor de 'craamcosten' (vijftig gulden) en een jaarlijkse alimentatie van 100 gulden per jaar tot het kind de leeftijd van 25 jaar zou hebben bereikt. De komende weken zullen we ontdekken hoe deze rechtszaak zich ontwikkelt en hoe het is afgelopen...

Petrus Bufflée zou bankroet raken door deze straf. Maar krijgt hij deze ook daadwerkelijk opgelegd?

Volgende week: vunzige verklaringen
Zo op het eerste oog lijkt er dus weer sprake te zijn van het 'klassieke verhaal': man verleidt vrouw, vrouw wordt zwanger en man verdwijnt plotseling en zoekt zijn toevlucht bij een ander. Toch moeten we niet te snel oordelen, zo blijkt uit het dikke rechtsdossier. Volgende week zullen we een heel andere kant van Sibilla ontdekken. Enkele soldaten doen namelijk een boekje open over de 'schele Sibil' en zij nemen hierbij bepaald geen blad voor de mond...

Lisette Kuijper - medewerkster studiezaal Grave

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- 'Ick sal U noijt verlaaten' 
- Familiedrama in Boxmeer

Brabants orkaangeweld

Hoewel ook wij blijven klagen over het slechte weer in Nederland, is dat nog niets vergeleken bij de monstertornado die afgelopen maandag over Oklahoma en omgeving raasde. Deze superstorm kostte aan tientallen mensen het leven en zorgde ook voor veel schade. In november 1940 was er in grote delen van Noord-Brabant ook sprake van hevig noodweer en het Boxmeers Weekblad nam zelfs het woord 'orkaan' in de mond. Deze storm zorgde onder meer voor rondvliegende dakpannen, dode kippen en ernstige verwondingen...

De Majellakerk uit Oss had zwaar te lijden onder de heftige storm

'Helsch lawaai'

In Amerika werden afgelopen week door de tornado complete straten weggevaagd, maar ook in Brabant was in 1940 sprake van grote materiële schade. Zo zijn er in Beugen 'ontzaggelijk veel pannen van de daken gewaaid' en ook in Vierlingsbeek sprak men van een 'helsch lawaai' door de rondvliegende dakpannen. Natuurlijk moesten ook vele bomen het ontgelden. Zo legden in Boxmeer twee 'reuzen-beukenboomen' aan het Burgemeesterspad het loodje, die daar al geslachten lang de wacht hielden. Tot slot ging in Sint-Anthonis een 'schoone moderne gestroomlijnde windmolen' verloren, die door de hevige windvlagen in brand was gevlogen. Volgens het Boxmeers Weekblad was dit 'driewerf jammer voor die mooie molen, die het Peelland zo prachtig sierde.'

Het Boxmeers Weekblad over de Brabantse 'orkaan' van 1940

Instortingsgevaar!

De materiële schade was dus aanzienlijk, maar onze eerste gedachten gaan uiteraard uit naar de slachtoffers van een storm. Gelukkig viel dit enigszins mee, op enkele dode kippen uit Ledeacker, een paar ernstige brandwonden van een bakkersvrouw en een ongelukkige Sambeekse pater na. De storm was pater Redemptus bijna fataal geworden, toen een stuk van de gevel van de kapel door het natuurgeweld afbrak en op zijn hoofd belandde. Hevig bloedend werd hij door enkele kerkbezoekers onder het puin vandaan gehaald en in kritieke toestand naar het ziekenhuis te Boxmeer gebracht. Na een schedeloperatie was de situatie van de arme pater 'bevredigend, maar niettemin ernstig.'

Het noodlottige ongeluk van de Sambeekse pater

Ook in Oss stortte overigens een groot gedeelte van de kerk in, maar liefst 50 vierkante meter werd van het dak afgerukt! Gelukkig voor de Brabanders uit 1940 waren er verder maar weinig persoonlijke ongelukken. Wel worden er in de krant talloze toetakelingen aan gebouwen, bomen en dieren gemeld. Na een lange waslijst verzucht de schrijver: 'Van de vele tientallen andere gevallen van materieele schade zullen we maar niet spreken.'

Vind je dit interessant? Bekijk dan ook:

- Wervelstorm in hartje zomer

- Of bekijk dit onderstaand filmpje:

Een uitzending van het Polygoon journaal met de eerste beelden van de watersnoodramp van 1953

Speciale kelder voor je overleden dochter

Luister naar het verhaal van de koopakte

...uit de koopakte uit 1842...

"Het zal de aankooper, ongeacht het tijdstip der aanvaarding, vrijstaan dadelijk eenen kelder te dag bouwen." Het is maar een zinnetje uit een koopakte uit 1842. Maar als je goed luistert, vertelt het archief een speciaal verhaal. Over een jonge kunstenares die op jeugdige leeftijd overlijdt en wordt bijgezet in de tuin van haar ouders. In een speciale grafkelder.

Het verhaal gaat over Rosalia Ries, een jongedame die al op achttienjarige leeftijd exposeert in Den Haag. Haar bemiddelde ouders steunen haar in alles. Totdat zij een borstziekte krijgt, vermoedelijk tuberculose. Om te herstellen, reist zij af naar Italië om daar te herstellen. Het mag niet zo zijn. Op 15 december overlijdt Rosalia Ries op 24 jarige leeftijd in het Franse Montpellier. Haar ouders zijn ontroostbaar.

...begin van de koopakte...

Het leven van Rosalia heeft een bijzondere start. Zij wordt geboren op 19 november 1817 in Amsterdam maar haar ouders trouwen pas veertien jaar later. In de huwelijksakte geven beiden aan dat Rosalia in hun relatie is verwekt en erkennen haar als haar natuurlijke dochter. Pas dan krijgt Rosalia de achternaam van haar vader, Ries.

Rosalia woont bij haar ouders en krijgt alle ruimte om haar creatieve kanten te ontwikkelen. Vanwege haar broze gezondheid verhuist de familie vanuit Amsterdam naar Roermond. Vanuit Limburg gaat de reis naar Italie die dus jammerlijk strandt in Frankrijk. De reis terug naar Nederland neemt weken in beslag. Vermoedelijk zijn de ouders van Rosalia in mei 1842 weer terug. Daar valt hun oog op een buitenplaats - met enkele huizen, tuinen en bouwlanden - in Sambeek die te koop staat. Voor 2500 gulden koopt vader Ries het terrein, een aanzienlijk bedrag.

Terug naar het archief van de notarissen van Boxmeer, naar notaris August van de Mortel. Hij legt op 30 juni 1842 de overdracht vast. Daarin staat ook de opmerkelijke bepaling over de kelder, bedoeld als grafkelder waarin Rosalia kon worden bijgezet. Toen dat eenmaal was gebeurd, veranderden haar ouders de naam van de buitenplaats in Rosalia's Rust.

Een intrigerend begin van een nog veel opmerkelijker verhaal want uiteindelijk zal op het landgoed het Catharinaklooster worden gebouwd, zo staat te lezen in 't Duvelsklokske, een uitgave van Stichting Sambeeks Heem. René Klaassen schreef het 32 pagina's tellende tijdschrift vol, uitsluitend over de ontwikkelingen van buitenplaats en landgoed Rosalia's Rust. Tot aan de sloopvergunning van het klooster, dat geheel in lijn van deze bijzondere ontwikkelingen, er nog steeds staat.

Meer weten? 't Duvelsklökske is in te zien op de studiezaal in Grave.

Goede Tijden Slechte Tijden maar dan in 1786

...het schriftje van de pastoor...

Geld, chantage, machtsstrijd, prestigeverlies en naïeve meisjes: het lijkt wel een aflevering van Goede Tijden Slechte Tijden. Jongen en meisje willen trouwen, maar vlak voordat het jawoord wordt uitgesproken, duikt er een andere jongen op, die zegt dat de bruid hém al trouwbeloften heeft gedaan.

Pastoor Van den Heuvel schrijft in 1786 uitgebreid over het stel, Matthijs de Klijne en Anna Graat, aan zijn broer die dan in Leuven studeert. Matthijs (een ‘goede sukkelaar’ volgens de pastoor) heeft begin 1786 een huis gekocht. “Het kooitje is klaar, het wordt tijd voor een vogeltje”, zoals de pastoor het uitdrukt. Dat vogeltje is Anna Graat uit Ledeacker, ‘een brave Christelijke en Godsvrezende dochter’. Op 28 januari wordt in Ledeacker, Sint Anthonis en Sambeek voor de eerste keer de ondertrouw van het stel afgekondigd.


Maar een paar dagen voor de tweede afkondiging maakt Peter Pauli van Wanroij, in de wandeling Pauwle Pet genoemd, bezwaar bij de deken in Sint Anthonis tegen dit voorgenomen huwelijk. Volgens hem bestonden er al geheime trouwbeloften tussen hem en Anna. Zij had immers tegen hem gezegd ‘dat zij het doen zoude’. De deken neemt het serieus en waarschuwt de pastoor van Sambeek.
Die zegt echter dat bezwaren ingediend moeten worden bij de schepenbank of de dominee (die in die tijd ook een huwelijk voor de wet mocht sluiten). Dat gebeurt niet en de afkondigingen gaan dus gewoon door. Op 12 februari 1786 treden Anna en Matthijs officieel in het huwelijk. Maar daarmee zijn ze nog niet voor de kerk getrouwd! De deken draagt de pastoor van Sambeek op nog acht dagen te wachten met de inzegening. De ouders van de bruid zet hij inmiddels onder druk om het op een akkoordje te gooien met Pauwle Pet en hem een afkoopsom te betalen. Een bedrag van 100 dukaten wordt genoemd. De ouders gaan liever een proces aan dan ook maar enkele guldens compensatie te betalen.

Er volgt een proces voor de rechtbank van het bisdom Roermond. In Roermond doet de koster een geslaagde poging de zaken ten goede te keren. Zondag om 12 uur doet de secretaris van het bisdom hen uitgeleide met de woorden: “Zijt gerust, ik denk dat zij dingsdag wel zullen trouwen.” En zo gaat het ook: dinsdagochtend vertrekt het bruidspaar naar Sambeek om te gaan trouwen.

Wil je weten waarom meisjes in Ledeacker vanaf dat moment mondslotjes gebruikten? Lees dan het hele verhaal op onze site.