Bijzonder skelet in praktijk van Tilburgse huisarts

Vijftien keer duikt de naam van Piet Stams uit Boxtel op in het gevangenisregister van Breda. Piet maakt zich onder meer schuldig aan zoutfraude, mishandelt menig ambtenaar en gaat meerdere keren vanwege “wederspannigheid” achter de tralies. Geen lieverdje maar Piet Stams valt het meest op ná zijn dood: omdat zíjn skelet jarenlang de praktijk van huisarts Bloemen siert.

Als Piet in 1851 wordt geboren, staat er alleen de naam van zijn moeder op de geboorteakte; zijn vader is onbekend. Vermoedelijk kent Piet geen gemakkelijk start van zijn leven en op z’n 25^ste komen we hem voor de eerste keer tegen in het register van de gevangenis. Na die ene keer hobbelt hij van vergrijp naar vergrijp, totdat hij 1912 doodziek wordt. Hij roept de hulp van dokter Jan Bloemen, een arts met een bloeiende praktijk in Tilburg. Een sociale man die bekend staat om zijn hulpvaardigheid. Bloemen ziet hoe ziek Stams is maar weet ook dat deze raddraaier geen geld heeft.

Maar daar heeft Piet wel een praktische oplossing voor: hij verkoopt – uiteraard na zijn dood - zijn skelet aan dokter Bloemen. En hoewel Bloemen het leven van de zieke Stams nog twee jaar weet te rekken, laat hij deze straatfiguur na zijn dood in 1914 “anatomiseren”. Tot aan de jaren dertig kijkt Piet Stams als het ware mee naar het handelen van dokter Bloemen; en na diens dood in 1922 blijft hij vaste klant in de praktijk van zoon en tevens huisarts Bloemen.

Nu is het skelet nog steeds te zien, in de medisch-historische collectie Dedorpsdokter van vroeger in museum De Doornboom in Hilvarenbeek. Daar worden ook de verhalen rond Piet in leven gehouden. Hoe zijn skelet bijvoorbeeld als vanzelfsprekend onderdeel uitmaakte van de dagelijkse gang binnen de praktijk. Met enige regelmaat werd de verkleedkist omgekeerd en stond Piet model. Het verhaal gaat zelfs dat Piet wel eens  als kerstboom gebruikt!

Benieuwd naar het skelet van Piet Stams of naar de andere bezienswaardigheden van de dorpsdokter van vroeger? Op de site van het museum vind je alle informatie wat betreft openingstijden en adres. 

Met dank aan collega Mariët voor deze tip!

Geschreven door:

Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Aangenomen met algemene stemmen

- Krachtige kanonnen 

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Twee miljoen op de teller!

...3742 views voor de foto van familie Smulders...

De fotocollectie van Vught was de eerste collectie die we in 2008 op de fotowebsite Flickr plaatsten. Inmiddels zijn er zo’n 3000 foto’s van het BHIC op deze online fotodienst te vinden. En het aantal views? Die staat inmiddels op twee miljoen! Een kijkje in de top 3 (plus een bonusfoto!)

Foto’s van het BHIC zijn op Flickr gerangschikt per plaats maar ook per thema. Dus zo vind je eenvoudig heel veel foto’s van baby’s in Brabant. Of over de brandweer in Brabant, om maar iets te noemen. Niet alleen onze eigen foto’s maar ook foto’s die particulieren naar ons stuurden, staan op www.flickr.com/brabantbekijken Want Flickr is interactief; behalve foto’s krijgen we ook veel reacties op de foto’s. 

En die opzet blijkt te werken want niet alleen zijn onze foto’s twee miljoen keer bekeken - op een scherm waar dan ook ter wereld - er is ook geen enkele foto die níet bekeken is! 

...bijna 3600 views voor deze foto...

In de top drie van de best gekeken foto’s staat de foto van de familie Smulders uit Vinkel (1959) op de eerste plaats met maar liefst 3742 views. De familie Van Hooff uit de Taalstraat in Vught (1945) heeft met 3594 views de tweede plaats in de wacht gesleept. De derde plaats gaat naar een foto van vrouwenvoeten in klompen.  

...de geliefde "wooden shoes"...

Mijn favoriet blijft “juffrouw” Braams met de mooie lange vlecht. De foto is gemaakt op 30 oktober 1946. Dat deze foto anderen ook aanspreekt, blijkt want Mieke Braams heeft op dit moment 3005 views. Ook de reacties hier zijn leuk en in 2011 reageerde haar nichtje op de foto.

Heb jij veel mooiere foto’s in je schoenendoos en wil je ze met ons delen? Stuur ze op naar info@bhic.nl en wij zetten ze erbij.

Geschreven door:
Mariët Bruggeman

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Bekijk ons op Flickr
- 100-jarige fotograaf

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Kaas met beschoten gaten

..."By de kaas is, zooals bekend, een gaatje meer of minder geen ramp"...

Nog maar pas geleden stond in Brabants Dagblad het verhaal van Annie Brok over haar herinneringen aan de bevrijding. Mevrouw Brok toonde een mooie foto van een doorzeefde vuilniswagen die vol met kaas zat. Bij collega Mariët Bruggeman ging meteen een belletje rinkelen: dit verhaal ken ik! Hetzelfde voorval, maar dan opgetekend door Josephus de Rijk.

...het verhaal uit de krant over de beschoten kaas...

Mariët koos vorig jaaar een bijzonder Hema-kladblokje als haar Stuk van het Jaar. Het mapje zit vol met persoonlijke aantekeningen van Catharina van Rijn en van haar man Josephus de Rijk, gecombineerd met krantenberichten en wat officiële stukken. Er zitten zelfs Valentijnskaarten in. Ook zitten er twee schriftjes in deze omslag waarin krantenberichten zijn geplakt over het verloop van de oorlog. Daartussendoor schrijft (waarschijnlijk) Josephus zowel in het Nederlands als in het Engels over zijn ervaringen in de oorlog.

De achterkant van de bladzijden werden gebruikt om de oorlogssituatie in en om ’s-Hertogenbosch te omschrijven. Aan het handschrift te zien, zijn deze aantekeningen waarschijnlijk van Josephus. Hij begint daar eind september 1944 mee en de laatste aantekening in dit blokje dateert van maandag 9 oktober 1944. Zo schrijft hij over een grijze auto van de gemeentereiniging waarin kazen werden vervoerd richting ’s-Hertogenbosch.

Van bovenaf gezien leek deze auto waarschijnlijk erg op een tank. Hij wordt daardoor aangezien voor de vijand en door de Engelsen doorzeefd met kogels. "De heeren inzittenden wisten op 't nippertje het veege lijf te redden. De wagen werd doorzeefd teruggevonden." Maar zoals Josephus optimistisch opmerkt "een gaatje meer of minder in de kaas is geen ramp".

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Een Bossche bevrijdingsbaby
- De Kinderjaren 1945-1953

Mariët kiest: Bossch Strick Grefier #stukvanhetjaar2014

...'Bossch Strick Grefier', Inv.nr. 1111 uit het archief van de Raad van Brabant (T 19)...

Ik heb hem echt gemist, dit boek, toen het de deur uit was om te worden gescand. Het is echt het mooiste boek dat ik ooit heb gezien, bij iedere rondleiding door ons gebouw laat ik altijd even dit boek zien. Het vergt wat spierballen om het van de (hoogste) plank te pakken, maar dan heb je ook wel iets in handen.

Oorspronkelijk lag dit deel waarschijnlijk vast aan een ketting, vandaar de haak. En tijdens één van de rondleidingen vertelde iemand me dat de stalen bulten die onder en boven op het boek zitten bedoeld waren om, als het boek open op tafel lag, en er ging per ongeluk een flesje inkt om, dat dan niet meteen het hele boek onder inkt zat. Maar dat het dan er gewoon onderdoor zou lopen; ik vind dat heel aannemelijk klinken!

...Mariet met haar favoriete stuk...

Het leenstelsel
Het leenstelsel in West-Europa heeft zich ontwikkeld in de middeleeuwen. De koning of keizer gaf tijdelijk grond aan een leenman. De leenman kwam in ruil daarvoor onder het gezag van de koning of keizer te staan en moest trouw en  gehoorzaam aan hem zijn. Met name na de periode van Karel de Grote, toen het centrale gezag zwakker werd, groeide het leenstelsel uit tot een instelling die de gehele organisatie van de maatschappij beheerste. Veel leenmannen breidden in deze tijd hun macht zodanig uit, dat zij behalve grond ook andere rechten die normaal aan de overheid toekwamen, in leen kregen, bijvoorbeeld het recht om belastingen te innen of om de rechtspraak uit te oefenen. Op den duur konden de lenen ook erfelijk worden overgedragen. Zo kreeg ook de hertog van Brabant veel gebieden in handen.

De leenregisters
De administratie van de beleningen werd bijgehouden in zogenaamde leenregisters. Voor 1312 zijn er geen leenregisters van de hertog van Brabant bewaard gebleven. Vanaf 1312 bestaan er verschillende leenregisters, die genoemd zijn naar de klerken die ze hebben bijgehouden, te weten Willem van Cassel, Jan Stoot, Nycolaus Specht en Jan van Eda. Deze boeken liggen in origineel bij het Algemeen Rijksarchief in Brussel. Elke keer na een eigendomsovergang, zowel bij erving als door koop, diende het leengoed opnieuw te worden verheven en aan de hertog ‘heergewade’ betaald te worden.

Leenregisters kunnen met name voor genealogen en geïnteresseerden in de lokale geschiedenis van belang zijn. In vrij korte tijd verkrijgt men enig inzicht in een landgoed, zowel wat omvang, de ligging alsook de eigenaars betreft, en dit over een tijdsverloop van soms meerdere decennia achtereen in één register.

Het oudste leenboek dat zich bij het BHIC bevindt is het Bosch’ Strick Grefier. Het leenregister van de Hertog van Brabant in stad en meierij van ’s-Hertogenbosch, bijgehouden door Mattheeus Strick. In dit boek worden de leengoederen omschreven en ook de namen van de leenmannen en hun opvolgers worden daarin genoemd. Het boek is aangelegd begin 16e eeuw en is bijgehouden tot begin 17e eeuw.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Hanneke kiest: heksenproef
- Margot kiest: Het Gezicht van de Oorlog

Mariët kiest: HEMA-blok met handtekening #stukvanhetjaar

...Mariët Bruggeman toont haar favoriete stuk...

Tijdens de Maand van de Geschiedenis - in oktober a.s. - vindt de landelijke online verkiezing Stuk van het Jaar plaats. Natuurlijk doet ook het BHIC hieraan mee! Verschillende BHIC-medewerkers hebben hun favoriete stuk uitgezocht. Vanaf 1 juli a.s. kun je je stem uitbrengen op: www.bhic.nl/stukvanhetjaar. Op ons blog presenteren de BHIC-medewerkers de komende weken hun favorieten en Mariët bijt het spits af.

"Wat volgens mij het mooiste stuk is van het BHIC zit opgeborgen in een mapje, behorende tot de documentatiecollectie van Vught. Het mapje zit vol met persoonlijke aantekeningen van Catharina van Rijn en van haar man Josephus de Rijk, gecombineerd met krantenberichten en wat officiële stukken. Er zitten zelfs Valentijnskaarten in. Ook zitten er twee schriftjes in deze omslag waarin krantenberichten zijn geplakt over het verloop van de oorlog. Daartussendoor schrijft (waarschijnlijk) Josephus zowel in het Nederlands als in het Engels over zijn ervaringen in de oorlog. In een apart envelopje zitten nog Engelstalige brieven van Gus en Hazel. Gus is een van de Canadese militairen geweest die in het huis van Catherina en Josephus ingekwartierd zijn geweest en met wie zij tot en met 1951 per post contact hielden.

...met onder meer het HEMA-blokje met handtekeningen...

Mijn mooiste stuk is een memoblokje van de HEMA waarop op de buitenkant geoefend is in het maken van een mooie handtekening. Pas als je het memoblokje opendoet snap je waarom; het bevat namelijk de planning van de bruiloft van Catharina met Josephus de Rijk. En een belangrijk onderdeel daaruit is toch wel het ontwerpen van een nieuwe handtekening als getrouwde vrouw. De achterkant van de bladzijden werden gebruikt om de oorlogssituatie in en om ’s-Hertogenbosch te omschrijven. Aan het handschrift te zien, zijn deze aantekeningen waarschijnlijk van Josephus. Hij begint daar eind september 1944 mee en de laatste aantekening in dit blokje dateert van maandag 9 oktober 1944. Hij beschrijft bijvoorbeeld dat op dinsdagochtend 3 oktober 1944 er geen leidingwater meer is en dat ‘moeder de vrouw’ gelukkig had gezorgd voor een volle teil water in voorraad. Helaas echter had opa er per ongeluk zijn voeten in gewassen...

Een paar dagen later schrijft hij over een grijze auto van de gemeentereiniging waarin kazen werden vervoerd richting ’s-Hertogenbosch. Van bovenaf gezien leek deze auto waarschijnlijk erg op een tank. Hij wordt daardoor aangezien voor de vijand en door de Engelsen doorzeefd met kogels. Maar zoals Josephus optimistisch opmerkt ‘een gaatje meer of minder in de kaas is geen ramp.’"

Mariët Bruggeman
Medewerkster studiezaal BHIC, locatie ‘s-Hertogenbosch