Bijzonder skelet in praktijk van Tilburgse huisarts

Vijftien keer duikt de naam van Piet Stams uit Boxtel op in het gevangenisregister van Breda. Piet maakt zich onder meer schuldig aan zoutfraude, mishandelt menig ambtenaar en gaat meerdere keren vanwege “wederspannigheid” achter de tralies. Geen lieverdje maar Piet Stams valt het meest op ná zijn dood: omdat zíjn skelet jarenlang de praktijk van huisarts Bloemen siert.

Als Piet in 1851 wordt geboren, staat er alleen de naam van zijn moeder op de geboorteakte; zijn vader is onbekend. Vermoedelijk kent Piet geen gemakkelijk start van zijn leven en op z’n 25^ste komen we hem voor de eerste keer tegen in het register van de gevangenis. Na die ene keer hobbelt hij van vergrijp naar vergrijp, totdat hij 1912 doodziek wordt. Hij roept de hulp van dokter Jan Bloemen, een arts met een bloeiende praktijk in Tilburg. Een sociale man die bekend staat om zijn hulpvaardigheid. Bloemen ziet hoe ziek Stams is maar weet ook dat deze raddraaier geen geld heeft.

Maar daar heeft Piet wel een praktische oplossing voor: hij verkoopt – uiteraard na zijn dood - zijn skelet aan dokter Bloemen. En hoewel Bloemen het leven van de zieke Stams nog twee jaar weet te rekken, laat hij deze straatfiguur na zijn dood in 1914 “anatomiseren”. Tot aan de jaren dertig kijkt Piet Stams als het ware mee naar het handelen van dokter Bloemen; en na diens dood in 1922 blijft hij vaste klant in de praktijk van zoon en tevens huisarts Bloemen.

Nu is het skelet nog steeds te zien, in de medisch-historische collectie Dedorpsdokter van vroeger in museum De Doornboom in Hilvarenbeek. Daar worden ook de verhalen rond Piet in leven gehouden. Hoe zijn skelet bijvoorbeeld als vanzelfsprekend onderdeel uitmaakte van de dagelijkse gang binnen de praktijk. Met enige regelmaat werd de verkleedkist omgekeerd en stond Piet model. Het verhaal gaat zelfs dat Piet wel eens  als kerstboom gebruikt!

Benieuwd naar het skelet van Piet Stams of naar de andere bezienswaardigheden van de dorpsdokter van vroeger? Op de site van het museum vind je alle informatie wat betreft openingstijden en adres. 

Met dank aan collega Mariët voor deze tip!

Geschreven door:

Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Aangenomen met algemene stemmen

- Krachtige kanonnen 

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Boze moeder overste wil geld op nieuwsjaardag

...moeder overste dreigt met verdere stappen...

Lang niet iedereen kijkt – om uiteenlopende redenen - vol verwachting uit naar het nieuwe jaar. Dat was vroeger bepaald niet anders. Als we door de schepenprotocollen en notariële protocollen van de 16^de, 17^de en 18^de eeuw bladeren, merken we dat 1 januari voor velen een niet benijdenswaardige dag is. Want nieuwsjaardag, dat betekent vooral flink dokken.

Zoals voor Jan Henrixsone van den Bogaert, Eymbert Lambert Eymbertss en Henric Diric Gilis. Samen zijn ze Henric Jan Deckerss. en Sebert Janss. nog vijftig gulden schuldig. Te betalen op nieuwjaarsdag, zo tekenen de schepenen Bogart en Berkel in Schijndel in 1558 op.

Voor Willem soone Balthazar Peeters is het niet veel beter. Hij is priester Handrick Janssen van Dommelen nog 400 carolus gulden schuldig en dat mag hij in twee delen betalen: op 1 januari 1638 (224 gulden) en op 1 januari 1639 (212 carolus gulden). En zo komen we nog een hele rij vol schuldbekentenissen tegen, met allemaal die duidelijke deadline: betalen op 1 januari.

Nemen we één ‘minnelijke overeenkomst’ nader onder de loep. En wel die van de kinderen van Adriaen Jacops. Want Jacop zoon Adriaen Jacops dacht een mooie slag te slaan toen hij een stuk akkerland – net onder Esch – verkocht aan de secretaris van de stad Den Bosch, Dirck van Kessel.  Maar Mariken, dochter van Adrian Jacops, was inmiddels ingetreden in het klooster van de “arme Clarissen”, zo staat omschreven in de akte, in Boxtel. Ze had haar erfdeel uit het bezit van haar vader ingebracht.

Maar daarbij was geen rekening gehouden met de opbrengst van het stukje akkerland onder Esch. Moeder overste, abdis van het klooster, neemt rigoureuze maatregelen: er moet geld van de verkoop van de opbrengst van het land naar het klooster. Zo niet, dan gaat het klooster verder procederen en dan kunnen de kinderen ook niet tot deling van het bezit komen.

Er wordt dus maar snel een afspraak gemaakt met deze moeder overste. Het klooster laat aantekenen dat het transport van het stuk land moet worden gewijzigd en wel op die manier dat Dirck van Kessel zal afzien van verdere afspraken. De kinderen van Adriaen Jacops zullen de som van 350 gulden betalen. Op 1 januari 1635 wel te verstaan. Gelukkig nieuwjaar…

Geschreven door:

Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Aangenomen met algemene stemmen

- Krachtige kanonnen 

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Treinergernissen

Prachtig stationnetje in Uden, lijn Boxtel-Wesel

Tegenwoordig klaagt men steen en been over de misstanden bij de NS. Gladde sporen, rond dwarrelende blaadjes en aanrijdingen veroorzaken veelvuldige vertragingen. Ook begin twintigste eeuw waren de klachten over de spoorwegen niet van de lucht. Wat dacht je van kiezels op het spoor, snikhete wagons en urenlange vertragingen? 

Kwajongens
Koperdiefstal is geregeld in het nieuws, maar ook vroeger waren er kwajongens die het materieel saboteerden. Zo legden in 1936 enkele bengels een 'groot partij kiezelsteenen' op de rails. Gelukkig kon de opmerkzame machinist uit Berkel-Enschot zijn trein op tijd stoppen.

'Kiezelsteenen' op het spoor!

Totale ontreddering
Niet alleen vervelende knaapjes, maar ook ontbrekend materiaal en de slechte organisatie waren debet aan verschillende ergernissen. De kolen die vroeger werden gebruikt voor stoomtreinen zouden van onvoldoende kwaliteit zijn.

De spoorwegdienst in 1921: totaal ontredderd!

Bovendien werden machinisten slecht voorbereid op hun trajecten. Sommigen reden zelfs stations voorbij, omdat ze de plaatsen niet kenden! Een zekere machinist, zo vertelt het Boxmeers Weekblad, stond gedurende een rit van vier uur voortdurend met de schroevendraaier in de hand, om telkens de losgeraakte schroeven vast te draaien! De auteur van dit artikel roept dan ook op tot een 'ernstig onderzoek' naar de Nederlandse Spoorwegen.

Stikheet!
Met het warme weer van de afgelopen maanden zal het vast wel eens voorgekomen zijn dat de zweetdruppels op je voorhoofd parelden in een trein, waarvan de airco het had begeven. In 1925 had men uiteraard nog nooit van zoiets gehoord, maar toch was men niet blij met die hitte.

Raampjes werden opengeschoven om nog enigszins koelte in de wagon te krijgen. Een lastige 'spelbreekster' klaagt over de 'trek' of 'tocht' die dat zou veroorzaken en gebiedt: 'Meheer, doe U 't raampje dicht!' Het antwoord van deze meneer is verrassend, lees bovenstaand gedicht maar...

Nogmaals het treinstation Uden, nu in 1915 met Belgische vluchtelingen

Geschreven door:
Lisette Kuijper  

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Waar rijdt deze trein?
- Historie Duits Lijntje op dvd

De beste verhalen via e-mail ontvangen?
 

Aan tafel met meneer pastoor

Ze zijn er met handgemaakte tekeningen, maar ook met grappige tikfoutjes of geheel in de Franse taal. Maar één ding hebben alle menu’s gemeen: ze zijn verzameld door verschillende pastoors van de parochie Sint Petrus’Stoel in Antiochië Boxtel, in de jaren 1932 tot 1962.

Het is een fascinerend idee hoe die pastoors aan tafel schoven en gerechten aten als schildpadsoep, gevulde kalfsborst en zwezeriken. Om vervolgens – nadat ze met een servet zorgvuldig hun mond hadden afgeveegd – voorzichtig de menukaart in hun jaszak op te bergen. Voor alle duidelijkheid: de menukaarten geven geen beeld van het alledaagse eten van pastoors in de vorige eeuw. Het gaat om feestelijke gelegenheden: een 25-jarig priesterfeest, een huwelijk of een zilveren koster. Dat verklaart het culinaire gehalte van de vaak mooi vormgegeven kaartjes.

De menukaart bij gelegenheid van de promotie van Gerardus Smulders tot doctor in de Economische Wetenschappen (op den 25en der Wijnmaand – Anno Domino 1945) is bijzonder intrigerend. Niet zozeer door de gerechten van de feestmaaltijd (met onder andere pasteitjes, gebraden haas en koffie en gebak) maar juist door de áchterkant. Want daar is met de hand iets opgeschreven. Wij vermoeden dat het gaat om een recept (waar sowieso 3 repen, 3 eieren en 2 lepels suiker ingaan…)

En wie dacht dat er alleen maar exquise maaltijden ter tafel kwamen; er komen ook heel wat blinde vinken, kip en koppen bouillon voorbij. Soms zijn ze handgeschreven, dan weer gedrukt, of zitten er kleine tekeningetjes bij (een kerktoren met de tekst ‘bim bam bom’). En af en toe blijkt Photoshop totaal overbodig. Zoals bij de mooie menukaart van het huwelijk van Jan van Erve en Lies Bijnen. Leuk detail: de menukaarten zijn onder meer in het archief terecht gekomen, dankzij de oplettendheid van mevrouw A. van Erve, één van de dienstmeisjes van de pastoor.  

Wil je meer zien? 

Je vindt alle menukaarten in het archief 2038 Parochie Sint Petrus’Stoel in Antiochië Boxtel in het inventarisnummer 96 (Menu's van feestelijke maaltijden voor de pastoors, 1932-1962). 

Of kijk op Pinterest https://www.pinterest.com/bhicarchief/aan-tafel-met-meneer-pastoor/

of Flickr: https://www.flickr.com/photos/brabantbekijken/sets/72157648206834153/

Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Aardappelpuree voor ons varkens
- Pastoor De Raad

Sigaartje erbij?

Prachtig briefhoofd van sigarenfabriek én hofleverancier Karel I uit Eindhoven

Tegenwoordig wordt er meer geld gestoken in campagnes om van het roken af te komen dan voor sigaretten en sigaren. Denk maar aan de reclames van nicotinepleisters en de afschrikwekkende teksten op sigarettenpakjes. Dat was begin en halverwege de twintigste eeuw wel anders! Diverse sigarenfabrieken maakten al een heel werk van hun briefhoofden, die soms wel een halve pagina in beslag namen!

Sigarenfabriek 'In de Zwaan' uit Boxtel

Hierboven kon je al een prachtig exemplaar zien van Karel I sigarenfabrieken uit Eindhoven. Op papier ziet de brief er overigens nóg indrukwekkender uit, omdat de rode letters met extra glans zijn gedrukt.

Hiernaast is een rekening te vinden van de sigarenfabriek 'In de Zwaan' uit Boxtel, waarin de fabrikant ook meteen vist naar goede mond-op-mond reclame: 'Wij wenschen u goede ontvangst en hopen dat de zending Uwe volle goedkeuring zal wegdragen om daardoor weldra met Uwe verdere gunstige berichten te mogen worden vereerd.'

Het briefhoofd van de landelijke tabaksfabriek Van Nelle spant echter de kroon. Bijna een halve pagina is ingeruimd voor de prachtige tekening. Ook in Brabant had deze fabriek enkele vestigingen, namelijk in 's-Hertogenbosch en in Breda.

Uitgebreid briefhoofd van tabaksfabriek Van Nelle

Volgende week: Graafse sigarenetiketten!

Niet alleen de briefhoofden van sigarenfabrieken kunnen gezien worden als ware kunstwerken, ook sommige sigarenetiketten zijn prachtig om te zien. Volgende week zullen we enkel exemplaren uit Grave laten zien, waar in de twintigste eeuw ook een sigarenfabriek heeft gestaan. 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

-  Van sigarenfabriek tot woonwijk: Boxtel in beeld

-  Roken naar hartenlust...

Van sigarenfabriek tot woonwijk: Boxtel in beeld

...klik op de afbeelding voor een vergroting...

In een kleine werkplaats en met geleend geld van zijn moeder begon Sjef van Susante begin vorige eeuw een bedrijfje aan de Stationsstraat van Boxtel. Een paar decennia later werkte er driehonderd medewerkers bij de sigarenfabriek Van Susante. Inmiddels zijn de sporen van deze belangrijke industrie bijna verdwenen uit de straten van Boxtel.

...met behulp van deze foto's is de fotomontage gemaakt...

Sjef van Susante had eerst het vak geleerd in Bergeijk en Oisterwijk. Daarna ging hij met vijf sigarenmakers in Boxtel aan de slag. Vanwege personeelstekort opende hij al snel filialen in de Kempen waar volop goedkope arbeidskrachten voorhanden waren. Maar dat is allemaal verleden tijd.

                    

Inmiddels is het precies een eeuw geleden dat Van Susante een nieuwe fabriek opende aan de toenmalige Korte Kerkstraat, nu Pastoor Erasstraat. Ruim tachtig jaar later ging het pand tegen de vlakte om plaats te maken voor woningbouw. Deze transformatie werd mooi in beeld gebracht door Louis van der Schoot, bewerkt door Meine Steenbakkers. De vader van Louis werkte als sigarenmaker nog in deze fabriek, tot 1970: het jaar van zijn pensioen. De oude foto’s dateren uit 1991, de huidige foto’s zijn dit jaar gemaakt.

...klik op de vergroting om goed te zien hoe deze foto's in elkaar schuiven...

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Molen verplaatst zonder één druppel te morsen
- Terug in de tijd in de Kampina

Photoshoppend de geschiedenis weerzien

De Kleine Aarde in Boxtel toen en nu - klik voor een vergroting

Loop met een boekje vol oude ansichtkaarten door de straten van je dorp of stad en je staat versteld van dat wat was en dat wat is. Ongelofelijk hoe snel onze omgeving verandert, maar ook prachtig om te zien hoe bijvoorbeeld oude gebouwen uit het boekje soms nog steeds het huidige straatbeeld sieren.

Zou je oude en nieuwe foto's over elkaar heen leggen, dan valt dit pas goed op. En dat is precies wat je op internet veel ziet gebeuren, zoals deze foto's van Oss bewijzen, gemaakt door studente Ivy Mik. Op het BHIC zijn we dol op dit soort foto's. Kijk maar eens naar de foto hierboven van De Kleine Aarde in Boxtel. Daarop zie op de achtergrond niet alleen de nieuwbouwhuizen, maar rechts ook het zogenoemde bolhuis (zie je de 'nieuwe' weerspiegeling in het water van deze 'oude' woning?) en de inmiddels verdwenen zonnecollector links daarvan.

Theorie en praktijk
Die zonnecollector warmde in theorie het water op voor het bolhuis (een zelfvoorzienende kringloopwoning) die als grote publiekstrekker gold voor het inmiddels gesloten ecopark. In theorie, want in de praktijk werkte de collector niet, dus lekker douchen was er voor de bewoner van het bolhuis niet bij. Toen nog experimenteel, maar tegenwoordig vormen zonnepanelen een vertrouwd gezicht op onze daken. Meer lezen en zien van De Kleine Aarde en het bolhuis? Dat kan op de website van Andere Tijden.

Terug naar de foto. Die is samengesteld uit een oude foto uit 1975 en een nieuwe foto, gemaakt door mijn collega Mariët (zie de beide foto's hieronder). En hoe knutsel je die foto's nou zo mooi in elkaar? Iedereen kan het leren, met een beetje geduld en enige handigheid in het gebruik van software voor beeldbewerking. Toegegeven, als je nog nooit met dergelijke software (denk aan Photoshop en zo) hebt gewerkt, dan heb je wat extra geduld en oefening nodig. Maar het is beslist niet onmogelijk en bovendien leuk om te doen.

De Kleine Aarde in Boxtel in 1975...

...en in 2014

Recept voor een fotometamorfose
Wat heb je nodig? Een oude foto, een nieuwe foto (liefst zoveel mogelijk vanaf hetzelfde standpunt genomen als de oude foto) en natuurlijk de software. Belangrijk is dat die software om kan gaan met 'lagen' of in het Engels layers. Dat kan met het al genoemde Photoshop, maar bijvoorbeeld ook met Paint Shop Pro, dat ikzelf heb gebruikt.

Op de schermafdruk hieronder (klik om te vergroten) zie je rechtsonder de twee lagen waarmee ik in dit voorbeeld heb gewerkt. Eigenlijk bouw je met lagen dus laag voor laag een nieuw plaatje op, op basis van bestaande beelden. Je kunt de lagen onafhankelijk van elkaar verschuiven en bewerken, zonder dat je de pixels op andere lagen daarmee in de prut helpt of verandert. Je kunt lagen bovendien deels transparant maken of er delen van wegknippen, zodat onderliggende lagen zichtbaar worden. En dat laatste is precies wat we nodig hebben! We willen dus eigenlijk de oude foto als onderste laag, met daarbovenop een laag met bepaalde delen van de nieuwe foto. Of andersom natuurlijk, dus de nieuwe foto met daarop een deel van de oude foto. Ik koos zelf voor het eerste, zoals je hieronder ziet:

Oud en nieuw in lagen precies over elkaar heen schuiven

Schuif beide foto's dus als lagen over elkaar en speel met de transparantie, zodat je ze door elkaar heen ziet en je ze precies over elkaar heen kunt zetten. Je zult de ene foto waarschijnlijk wat moeten vergroten, de ander wat moeten verkleinen en je zult misschien aan het einde wat randen moeten wegknippen. Ik zal niet precies uitleggen hoe dat allemaal gaat, want dit is geen cursus Photoshop en ieder programma werkt weer net iets anders.

Dan is het nu tijd om van de foto die bovenop ligt bepaalde delen weg te poetsen, zodat de foto daaronder zichtbaar wordt. Zie de volgende schermafdruk:

Voorgrond (nieuw) wegpoetsen zodat achtergrond (oud) zichtbaar wordt

Paint Shop Pro heeft daarvoor een speciaal stukje gereedschap: de background eraser (andere programma's hebben vast ook zoiets). Daarmee krijg je als het ware een digitaal gummetje tot je beschikking waarmee je pixels kunt gaan wegpoetsen. Op de schermafdruk zie je dat van de nieuwe foto (die bovenop ligt) bepaalde delen zijn weggegumd (zie het venstertje met de beide lagen rechtsonder, waar je in de nieuwe foto een witte poetsvlek ziet) waardoor de oude foto (die onderop ligt) weer zichtbaar wordt.

In de knoppenbalk bovenin zie je dat je niet zomaar een gummetje tot je beschikking hebt, maar een multifunctioneel exemplaar: je kunt allerlei handige dingen instellen. Hoe groot wil je de gum hebben, hoe scherp moeten de gumranden zijn (het mooiste vind ik om een soort verloopje tussen oud en nieuw te krijgen) en zo meer. Met dit soort opties moet je een beetje spelen en al doende leert men.

En als het resultaat je niet bevalt, dan is het gummetje zelfs een tovergum, want (in ieder geval in Paint Shop Pro!) kun je door te gummen met de rechtermuistoets - normaal gebruik je de linker - het weggegumde deel van de foto weer terughalen. Daarmee kun je dus gumfouten ongedaan maken. Je zult merken dat het instellen van de transparantie helpt om goed te zien waar je mee bezig bent. Je wilt niet te veel weggummen, maar ook niet te weinig. Uiteindelijk een beetje transparantie overhouden kan trouwens ook geen kwaad, zoals deze foto's van Veghel mooi laten zien.

Zelf proberen
Leuk om te doen, prachtig om naar te kijken! Wil je eens met onze oude foto's oefenen? Dat kan! Geef via info@bhic.nl (o.v.v. fotometamorfose) je favoriete oude foto uit onze database door en – als wij de rechten hebben op deze foto – komt de scan zo snel mogelijk naar je toe - gratis natuurlijk. Dan mag jij je uitleven op de foto en tonen wij het eindresultaat op Facebook, Twitter, Flickr en deze weblog. Meerdere foto's mag ook hoor. En andere creatieve uitingen ook. Misschien kleur je oude foto's liever in, zoals met deze foto's van Sint-Oendenrode is gebeurd?

We zijn benieuwd naar jouw fotometamorfoses. Succes!

Kijk ook eens naar
- Oproep: geef onze foto's een metamorfose
- Ghosts of History: geschiedenis is overal!
- Rooi staat er gekleurd op!
 

Vuurwerk van vroeger

...vuurwerk in Heeswijk-Dinter...

Ook zo genoten van het vuurwerk gisteravond? Of wellicht juist helemaal niet? Dat feest en vuurwerk bij elkaar horen, gaat al ver terug, zo lezen we in onze archieven.

Zo wordt het 25-jarig regeringsjubileum van koning Willem III groots gevierd op 12 mei 1874. Dat gebeurt met name in de steden maar mensen van het platteland komen ook naar deze feestelijkheden. In ons eigen archief vinden we kwitanties 'wegens geleverde diensten en goederen aan het gemeentebestuur van Boxmeer bij gelegenheid van de viering van het 25-jarig ambtsjubileum van koning Willem III'.

Het vieren van Wilhelmina's verjaardag groeit omstreeks 1884 tot een nationaal feest uit. En dat betekent dat er op steeds meer plaatsen, ook in de kleineren, vuurwerk is te zien. Niet alleen op touw gezet door het schoolbestuur of de gemeente want in Bergeijk zorgt de bevolking zelf voor erebogen en veel vuurwerk.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Vuurwerk in de kerk
- We schieten de feestdag in... en het bed uit!

Rien kiest: Italiaanse oplichter in Boxtel #stukvanhetjaar

...Rien met de stukken van zijn Italiaanse oplichter...

Tijdens de Maand van de Geschiedenis - in oktober a.s. - vindt de landelijke online verkiezing Stuk van het Jaar plaats. Natuurlijk doet ook het BHIC hieraan mee! Verschillende BHIC-medewerkers hebben hun favoriete stuk uitgezocht. Vanaf 1 juli a.s. kun je je stem uitbrengen op: www.bhic.nl/stukvanhetjaar. Op ons blog presenteren de BHIC-medewerkers hun favorieten en dit keer is dat Rien.

Geld inzamelen voor een goed doel en dat dan in eigen zak steken. Het is van alle tijden. Dit dossier documenteert heel mooi zo’n geval uit het midden van de achttiende eeuw. En het laat nog veel meer zien, maar daar kom ik straks nog op terug. Eerst de feiten.

Op een koude decemberochtend in 1749 arresteert de drossaard in Boxtel een verdacht persoon, die langs de huizen scharrelt. Hij blijkt in het bezit van indrukwekkende documenten, maar na een nacht in de cel en enig doorvragen door de autoriteiten komt al snel de waarheid boven: het gaat om een vernuftige oplichterstruc.De man heette Botta. Ik laat hem even zelf aan het woord (via het proces-verbaal):

“Ofschoon ik gisteren heb opgegeven dat mijn naam Antoni Molinari was, heb ik dat alleen maar gezegd, omdat die naam vermeld staat in de documenten die ik bij me draag. Mijn echte naam is Anse Maria Botta en ik ben geboren in Parma. Ik ben ongeveer 40 jaar oud. Ruim drie jaar geleden ben ik gedeserteerd uit de Sardijnse troepen, nadat ik daar tweeëneenhalf jaar als soldaat bij had gediend. Ik heb daarna dienst genomen bij de Franse Zwitserse Garde, waar ik zo’n vijf maanden ben gebleven. Toen de Fransen opmarcheerden naar Bergen op Zoom, ben ik vanuit Brussel via Bergen op Zoom naar Amsterdam gegaan, met de bedoeling aan te monsteren op een schip of opnieuw dienst te nemen. In Amsterdam heb ik kennis gemaakt met een zekere “Dominico”. Die bood mij een paar schoenen aan en iedere dag acht stuivers, als ik bereid was met hem uit bedelen te gaan, met gebruikmaking van de oorkonde die in mijn bezit is aangetroffen, gedateerd Livorno, 4 januari 1748. Dat aanbod heb ik aangenomen.”

...sporen die de oplichter in het archief heeft achtergelaten...

In die oorkonde staat dat Antoni Molinari en Dominico Grenelli zich bij een Florentijns edelman hadden gemeld met bewijzen dat hun respectievelijke broers in handen gevallen waren van Turkse zeerovers en nu gevangen zaten in Tunis. Als losgeld moesten Antoni en Dominico binnen drie jaar 400 dukaten betalen. En de oorkonde roept alle christenen die dit lezen op om geld te geven. Vandaar ook een in groen leer gebonden collecteboekje, zodat er een schijn van boekhouding wordt opgehouden. En waarin de goede gevers dan dingen schrijven als “uit lievede geeft voor de slaaf de somme van 4 gulden vier stuivers.”

Zo “collecteerden” ze in Holland, Utrecht, Gelderland en in de Meierij van Den Bosch. Hier gingen ze vooral bij de predikanten en armmeesters langs. Na verloop van tijd besloot Dominico dat zijn gezicht overal te bekend was geworden en dat hij daarom naar Oost-Indië wilde gaan. Hij gaf het collecteboekje waarin de ontvangsten stonden genoteerd aan Anse, samen met de oorkonde in het Latijn en de vertaling daarvan in het Nederlands, plus nog wat los geld. Anse zwierf zo al bedelend nog een tijdje door Zeeland, tot hij, terug in Brabant, in Boxtel werd opgepakt.

Wat ik zo mooi vind aan dit stuk, of liever aan dit dossier, is dat er zoveel in samenkomt. Om te beginnen is er de schoonheid van een mooi opgezette oplichterstruc, met veel aandacht voor de details (denk aan de aantrekkelijkheid van een film als Ocean Eleven). Dan is er de sociale context. We weten dat Brabant in de tweede helft van de achttiende eeuw veel te lijden had van rondzwervende ex-soldaten en andere paupers. En hier krijg je een wel heel bijzonder inkijkje in het leven van zo’n deserteur: de mobiliteit (hij doorkruiste in korte tijd half Nederland), het jezelf kunnen redden (blijkbaar sprak hij als Italiaan inmiddels een mondje Nederlands), en de (misschien wel typisch Nederlandse) manier om dingen te reguleren, zoals blijkt uit de “vergunningen” in dit dossier (niet meer een paar regeltjes op een stukje papier) om in een bepaalde plaats enkele uren “langs de huizen” te mogen gaan.
Grote geschiedenis in een notendop. Geweldig!

Rien Wols
Projectenbureau BHIC

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Hanneke kiest: de brief van Van Gogh
- Marilou kiest: het schriftje van de pastoor

Sporen Hendrik Verhees nieuw leven ingeblazen

"Op deze plek bevond zich het graf van Hendrik Verhees (1744-1813). Landmeter, cartograaf, aannemer, architect, waterstaatkundige, bestuurder en vrederechter. Overleden op vrijdag 23 april 1813, zes uur in de ochtend. Alhier begraven op maandag 26 april 1813 na een uitvaartdienst in de schuurkerk aan de Burgakker. Onbekend is wanneer het graf is geruimd." Zie hier de tekst van één van de bordjes in Boxtel (die van het kerkhof Sint-Petrusbasiliek) in het kader van het Hendrik Verheesproject.

Op de tweehonderdste sterfdag van Hendrik Verhees worden de bordjes officieel onthuld door de burgemeester van Boxtel, Hans van Brummen. Op diverse plekken in Boxtel en Liempde worden de sporen die Verhees heeft nagelaten, op deze manier nieuw leven ingeblazen. Je vindt de bordjes bijvoorbeeld bij zijn geboortehuis, hotel De Kei (waar hij als vrederechter optrad) en de schuurkerk. In deze kerk werd Verhees gedoopt en later is hij naar Brussel gegaan om keien te kopen voor de verharding van de straat waaraan de schuurkerk ligt.


Op de bordjes is ook een QR-code afgebeeld. Met behulp van een smartphone of tablet kan hiermee nog meer informatie worden opgevraagd. Het plaatsen van de bordjes is overigens maar één onderdeel van een heel Verhees-jaar. Zo staat er onder meer nog de onthulling van een beeld van Verhees op het programma. Ook bestaat er een Hendrik Verheesfiets- en wandelroute. Gezien zijn brede ontwikkeling is een deel van het werk van deze bekende Boxtelaar ook in ons archief  terug te vinden. De tekening van de kerk en 'raathuys' in Sint-Michielsgestel hierboven is daar een voorbeeld van. Tik op onze site bij Brabantse foto's (via het groene deel) de naam Hendrik Verhees maar eens in en zie wat we allemaal in petto hebben.



Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Hendrik Verhees
- Molen verplaatst zonder één druppel te morsen

Twintig sterke mannen verplaatsen molen

Een tunnelbak van 2,5 miljoen ton, zestien meter lang en 31 meter breed werd afgelopen weekend in Oss over een afstand van zeventien meter verplaatst. Voor deze megaklus werden zogeheten vijzels gebruikt, speciale werktuigen. Verplaatsen van grote objecten gebeurde vroeger ook. Maar dan met behulp van sterke mannen.

Ruud van Nooijen stuurde pas geleden ons dit verhaal: over de verplaatsing van de windmolen in Boxtel. De windmolen en het bijgebouw bij het Smalwater in Boxtel werden in 1819 ruim één kilometer verplaatst. Volgens de overlevering werd er in de molen een glas water geplaatst en was er geen rimpeling te zien, zo geruisloos ging de verplaatsing. Hoe kregen ze dat voor elkaar?

Adriaan Hombergen (Beugen, 15 mei 1769) was meester molenmaker, graanverkoper en kroeghouder. Maar er was nog iets dat hij kon: het verplaatsen van complete bouwwerken. Onduidelijk is waar en van wie hij die techniek heeft geleerd. Het is dan ook verbazingwekkend dat een Brabantse molenmaker een dergelijk huzarenstukje uithaalde. Maar zijn reputatie moet bekend zijn geweest want Hombergen werd door de directie van de Boxtelse papierfabriek benaderd met het verzoek de windmolen en het bijgebouw te verplaatsen. Dat was doorgaans voordeliger dan de boel afbreken en verderop weer op te bouwen.

Om de windmolen te kunnen verplaatsen, werd het terrein eerst ontdaan van obstakels en oneffenheden. Met rondhout, balken, zogeheten kaapstanders (oftewel verticale lieren) én twintig sterke mannen werd de verhuisoperatie uitgevoerd. Bij iedere kaapstander stonden vier mannen die op commando de spaken van de kaapstander begonnen rond te draaien, waardoor héél langzaam de kabel zich om de spil van de kaapstander wond en tegelijkertijd de zware vracht op de slede over de rollers voortbewoog. Dit gebeurde onder het oog van vele belangstellenden van binnen en buiten Boxtel. Er waren zelfs toeschouwers die de molen binnengingen terwijl deze werd voortgesleept. Als de beschrijvingen juist zijn, liet men – ook tijdens de verplaatsing – de wieken draaien. Op de zolder van de molen plaatste men een glas water dat zelfs geen rimpeling vertoonde.

De klus duurde van donderdag 26 augustus tot vrijdag 8 september. Hombergen werd lof toegezwaaid voor zijn kunde en bekwaamheid, alsook de bedaardheid en zekerheid waarmee hij de operatie had geleid. Wat het allemaal heeft gekost, is nu onbekend. Maar een paar jaren later klaart Hombergen een vergelijkbare klus in Schijndel, met het verplaatsen van de korenmolen.

Heellinnen met een rode ruit

Mejuffrouw Gransberg uit Rotterdam gebruikte hem en mevrouw Welsch-den Hengst uit Velp. Allebei bestelden ze er in oktober 1933 een dozijn van, van theedoek nummer 1419, geweven uit 100% linnen, 65 x 65 cm groot en voorzien van een ingeweven rode ruit. Hij kostte f 0,65 per stuk. Voor mevrouw Welsch kwam daar nog een stuiver bij voor het zomen, maar het opnaaien van een letterbandje was gratis.

Ook mevrouw Lieneman-Hoogendijk uit Bloemendaal bestelde ruim een half jaar later een dozijn van deze doeken, maar daarnaast nog heel veel meer, alles te borduren met het monogram GL en ‘beslist voor eind juni klaar’. Kort na die datum zullen ze wel getrouwd zijn, het meisje Lieneman en haar meneer S. Hopelijk vond hij haar mooi in haar gele nachthemd met bijpassend hemd en broekje ‘de pijpen 3 cm langer’. Want ook dat bestelde haar moeder bij de Linnen- en Damastweverij W.J. van Hoogerwou & Zonen te Boxtel. Het staat allemaal genoteerd in een van de orderboeken die bewaard worden in het BHIC.

Daar zijn ook twee zogenaamde ‘scheerboeken’ in te zien, waarin precies staat opgeschreven welke stof wanneer geweven werd en door wie. Dat was rond 1930 voor theedoek 1419 steeds G. Florie en die weefde per keer een lap van 150 of 200 meter. Voor de bestelling van de dames uit Rotterdam, Velp en Bloemendaal zal wel gebruik gemaakt zijn van het weefsel dat hij op 28 april 1933 afleverde. De theedoek zelf is nog als staal te bewonderen, samen met eenentwintig andere. Daaronder ook nummer 1432 waarvan later, maar dat zal wel na de tweede wereldoorlog geweest zijn, een variant met groene rand geleverd werd ‘voor de moderne keuken’. Die kostte toen f 2,50 en was daarmee net iets goedkoper dan nummer 1419 waarvoor op dat moment f 2,60 betaald moest worden.

Foto: Staal van theedoek en monogram uit het archief van de Linnen- en Damastweverij W.J. Van Hoogerwou & Zonen, Boxtel, 1933