Bijzonder skelet in praktijk van Tilburgse huisarts

Vijftien keer duikt de naam van Piet Stams uit Boxtel op in het gevangenisregister van Breda. Piet maakt zich onder meer schuldig aan zoutfraude, mishandelt menig ambtenaar en gaat meerdere keren vanwege “wederspannigheid” achter de tralies. Geen lieverdje maar Piet Stams valt het meest op ná zijn dood: omdat zíjn skelet jarenlang de praktijk van huisarts Bloemen siert.

Als Piet in 1851 wordt geboren, staat er alleen de naam van zijn moeder op de geboorteakte; zijn vader is onbekend. Vermoedelijk kent Piet geen gemakkelijk start van zijn leven en op z’n 25^ste komen we hem voor de eerste keer tegen in het register van de gevangenis. Na die ene keer hobbelt hij van vergrijp naar vergrijp, totdat hij 1912 doodziek wordt. Hij roept de hulp van dokter Jan Bloemen, een arts met een bloeiende praktijk in Tilburg. Een sociale man die bekend staat om zijn hulpvaardigheid. Bloemen ziet hoe ziek Stams is maar weet ook dat deze raddraaier geen geld heeft.

Maar daar heeft Piet wel een praktische oplossing voor: hij verkoopt – uiteraard na zijn dood - zijn skelet aan dokter Bloemen. En hoewel Bloemen het leven van de zieke Stams nog twee jaar weet te rekken, laat hij deze straatfiguur na zijn dood in 1914 “anatomiseren”. Tot aan de jaren dertig kijkt Piet Stams als het ware mee naar het handelen van dokter Bloemen; en na diens dood in 1922 blijft hij vaste klant in de praktijk van zoon en tevens huisarts Bloemen.

Nu is het skelet nog steeds te zien, in de medisch-historische collectie Dedorpsdokter van vroeger in museum De Doornboom in Hilvarenbeek. Daar worden ook de verhalen rond Piet in leven gehouden. Hoe zijn skelet bijvoorbeeld als vanzelfsprekend onderdeel uitmaakte van de dagelijkse gang binnen de praktijk. Met enige regelmaat werd de verkleedkist omgekeerd en stond Piet model. Het verhaal gaat zelfs dat Piet wel eens  als kerstboom gebruikt!

Benieuwd naar het skelet van Piet Stams of naar de andere bezienswaardigheden van de dorpsdokter van vroeger? Op de site van het museum vind je alle informatie wat betreft openingstijden en adres. 

Met dank aan collega Mariët voor deze tip!

Geschreven door:

Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Aangenomen met algemene stemmen

- Krachtige kanonnen 

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Bliksembezoek per schietschouw

Een zogenaamde 'scietschouw' klaar om het ijs op te gaan

Begin 1814 trekt het Franse leger zich geleidelijk terug uit Nederland. En sinds 30 november van het jaar daarvoor staat, in de persoon van prins Willem Frederik, weer een Oranjevorst aan het roer. Diens zoon, erfprins Willem, 21 jaar oud, is opperbevelhebber van het Nederlandse leger. 

Gesteund door Pruisische troepen neemt hij na een wekenlang beleg op 26 januari de vesting 's-Hertogenbosch in. Noord-Brabant is nu grotendeels in Nederlandse handen.

Protestantse vorst

Erfprins Willem

Erfprins Willem heeft iets speciaals met Zuid-Nederland, en vooral met Tilburg. Dat zal zeker later duidelijk worden tijdens zijn koningschap (1840-1849), maar in februari 1814 blijkt al zijn interesse in het Brabantse.
Om te beginnen brengt hij vanuit 's-Hertogenbosch onverwachts een bezoek aan Tilburg. Daarna maakt ook de regio ten noordoosten van 's-Hertogenbosch kennis met Willem, die natuurlijk niet zomaar rondreist: hij heeft soldaten nodig, en zeker in de regio Oss wil men niet vechten in dienst van een protestantse vorst!

'IJsschuitje'
Op 21 februari arriveert de prins in winters Orthen, in een "cierlijk toegesteld ijsschuitje", dat getrokken wordt door enkele Bosschenaren op schaatsen. Daar stapt het gezelschap over in een koets, die over de dijken verder hobbelt richting Empel, Gewande en Alem, gevolgd door een aantal schaatsers.

Dorpssecretaris Dirk Luijcx van Breugel en de heer L.D. van Tengnagel de Raad vormen het ontvangstcomité. Ten huize van de secretaris maakt de prins 's avonds kennis met burgemeester Lucas Bokstart, de pastoor en de dominee. De kerkklokken luiden, de vlaggen zijn uitgestoken en het "huis der gemeente" is feestelijk verlicht.

De volgende ochtend reist het vorstelijk gezelschap per overdekte schietschouw of sleeschuit over het ijs van de bevroren Beerse Maas van Lithoijen naar Oss. Bij de weduwe van de vroegere schout Le Heu in huis spreekt Willem met deken Duchateau en andere geestelijken uit de regio. Daarmee verdwijnt de kou uit de lucht: het is feest in Oss en de schuttersgilden presenteren zich! Nadien vertrekt de schietschouw weer, richting Lithoijen en Oijen, met aan boord een tevreden prins.

Dit verhaal verscheen eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door: 
Henk Buijks

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Heesch op stoom!
- Gevecht met het water

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Heesch op stoom!

...met de stoomtram naar Oss...

Nee, dit verhaal gaat niet over een dramatisch verlopen demonstratie in Heesch, compleet met knallen, rookwolken en politiemensen die moeten voorkomen dat de meute het raadhuis bestormt. Er zijn hier in 1885 geen vluchtelingen, geen COA en geen relschoppers. Er is wel rook te zien, maar die komt van een stoomtuig dat een nieuwe tijd aankondigt.

Eigenlijk begint het allemaal met de ingebruikname van het spoortraject Tilburg - ’s-Hertogenbosch – Oss – Nijmegen in 1881. De stoomtrein zal Noordoost-Brabant ontsluiten, maar dan moeten de stations wel bereikbaar zijn. Ja, je kunt te voet of met paard en wagen van Heesch naar Oss, maar sinds kort kent Nederland ook de stoomtram. De eerste reed in 1879 van Den Haag naar Scheveningen. 

Sindsdien duiken overal bedrijfjes op die stoomtramlijnen willen aanleggen en exploiteren. In de Meierij is sprake van twee ambitieuze projecten: een lijn van Tilburg via Oisterwijk, Haaren en Den Dungen naar Oss en Lithoijen, en eentje van ’s-Hertogenbosch via Hintham, Heeswijk en Veghel naar Helmond. Burgemeester Festen van Heeswijk speelt een belangrijke rol in dit wereldje.

In het voorjaar van 1881 ontvangt de gemeenteraad van Heesch vanuit België een verzoek om toestemming voor een tramlijn tussen Oss en Veghel. Het voertuig zal hooguit 15 kilometer per uur rijden, verzekeren de aanvragers. Jammer genoeg laten de Belgen niets meer van zich horen. Dan adviseert de burgemeester de raad om in zee te gaan met zijn Heeswijkse collega, die toch weer handelt namens een Belgisch vervoerbedrijf. Festen bewerkt ook het provinciaal bestuur en de gemeenten Oss, Nistelrode en Veghel. Zo kan de belangrijke tramlijn ’s-Hertogenbosch-Veghel-Helmond vanuit Veghel een aansluiting krijgen op het spoorwegnet in Oss.

Al in 1882 gaat de Heesche raad akkoord met de aanleg van de tramlijn en ruim twee jaar later wordt er proefgereden. Het traject Oss-Veghel komt op 19 januari 1885 officieel in bedrijf. Vanaf dan kun je vanaf het gloednieuwe Stationsplein in Heesch in een kwartier naar Oss reizen en naar Veghel in een uur. Maar de invloed van de boeren blijft groot: de tram mag geen stoom afblazen tijdens het inhalen van een voertuig, bespannen met één of meer paarden! De dieren zouden kunnen schrikken…

Dit verhaal verscheen eerder in Brabants Dagblad

AANVULLING: Via twitter werden wij gewezen op deze site:
zou de "locomotief " zijn gebouwd in machinefabriek Backer en Reub uit Breda?.

Geschreven door: 
Henk Buijks

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Toen een auto nog niet gewoon was
- De Hertogswetering

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

'Handboeksken' van een zwerver

Het 'handboeksken' van arme sloeber Willem van Genabeck

Zo op het eerste oog lijkt het een doodnormale man, die Willem van Genabeck. Bruin haar, blauwe ogen, een gewone neus... Maar achter dit unieke 'handboeksken' gaat een tragisch verhaal schuil. Talloze keren pakt Willem zijn biezen en verkast, op zoek naar een beter leven. Reis mee door Nederland, België én Duitsland met deze arme sloeber uit Grave!

Duitse stempeltjes
Tegenwoordig moet je je overal kunnen legitimeren en op vliegvelden wordt je paspoort zorgvuldig gecontroleerd. Maar ook in de vroege 19e eeuw werd je als reiziger nauwkeurig in de gaten gehouden. Onze Willem uit Grave maakte in de jaren twintig meerdere reizen in de omgeving van Düsseldorf en Enschede. Onderstaande 'Eingangs-pass' had hij hard nodig om de verschillende grenzen te passeren. 

Met deze 'Eingangs-pass' kon de zwerver vrij door Pruisen reizen

Het document bevat een korte beschrijving van de uiterlijke kenmerken van Willem van Genabeck. Rond 1827 lijkt zijn armoede nog enigszins mee te vallen. Hij voert veelvuldige transporten uit in de Duits-Nederlandse grensregio. Ook lezen we dat zijn gezichtskleur toentertijd nog 'Gesünd' was; kennelijk kon hij hier zijn boterham dus nog aardig verdienen.

Kun jij alle steden ontdekken waar Willem met zijn kar te vinden was?

Als we deze pas voorzichtig (!) openslaan, zien we vele aantekeningen van Duitse en Nederlandse beambten, die Willem toestemming verlenen om te transporteren in hun gebied. De precaire toestand van het papier verraadt dat Willem het vaak uit zijn zak heeft moeten halen om een stempeltje te krijgen...

'Handboeksken'
In 1829 was de koek in Duitsland kennelijk op en zoekt Willem van Genabeck zijn geluk in België en Nederland. De Duitse pas was niet meer geldig, dus tijd voor een nieuw paspoort! Begin 19e eeuw sprak men natuurlijk nog niet over ID-kaarten of paspoorten, maar simpelweg over een 'Handboeksken.'

Ook in dit boekje vinden we de uiterlijke kenmerken van Willem met zijn platte voorhoofd en zijn ovale 'aenzigt.' Zijn eerste werkgever was een hoedenmaker uit het Limburgse Blitterswijk, bij wie Willem zich drie maanden 'trou en eerlijk' in het zweet heeft gewerkt.

Onze Willem heeft overal 'trou en eerlijk' gewerkt, maar werd toch overal uit gekickt!

Elke baas geeft de arme Willem slechts enkele weken of maanden werk en zet hem vervolgens weer doodleuk op straat. Uit het 'Handboeksken' blijkt dat hij nergens stennis heeft geschopt of in aanraking is gekomen met de politie. Toch moet hij telkens weer verkassen: van Blitterswijk naar Antwerpen, van Antwerpen via Mechelen en Brussel naar Grave en vervolgens trekt hij langs meerdere Brabantse steden.

Straatarme stakker
Hoe is het afgelopen met deze berooide zwerver, die altijd maar weer naarstig op zoek was naar werk en een dak boven zijn hoofd? Helaas geen mooi sprookjeseinde voor Willem. De harde werker is nooit getrouwd en belandde uiteindelijk in de armenzorg. Op 21 februari 1845 stierf hij in Herpen, waar hij op dat moment in de kost was van het armbestuur.

Willem sterft ook in armoede, niet op 75 jarige leeftijd, zoals we in de memorie lezen, maar toen hij slechts 55 jaar oud was

In de memorie van successie lezen we dat Willem van Genabeck geen roerende of onroerende goederen heeft achtergelaten en dat zijn erfgenamen, die overigens zelf ook 'onvermogend' waren, niets aan zijn overlijden hebben overgehouden. Er viel bij deze straatarme stakker, die tijdens zijn leven nooit enig bezit heeft gehad, natuurlijk ook niets te halen...

Geschreven door:
Lisette Kuijper  

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Echte armoede!
- In en in triest...

De beste verhalen via e-mail ontvangen?
 

Adellijke omzwervingen

De adellijke familie Roessingh trok noodgedwongen van Pommeren via Frankrijk naar de Meijerij...

Notaris Stephanus Petrus Antonius de Bruijn heeft vele testamenten, boedelscheidingen en verkopen te Beers geregistreerd. Misschien ging dit na verloop van tijd wel op de automatische piloot. Maar op 10 maart 1847, helemaal aan het einde van zijn loopbaan, werd hij ontboden bij een oude man van tachtig en een half jaar oud, met een wel héél bijzonder verzoek...

De familiegeschiedenis van de adellijke familie Roessingh mocht niet in de vergetelheid raken en daarom moest het worden opgetekend, aldus de 'Edel Groot Achtbaren Heer Meester' Johannes Theunis Roessingh Udink. Deze eer kwam notaris De Bruijn toe en hij beschreef de avontuurlijke omzwervingen van dit adelgeslacht.

Wapens van de familie Roessingh, Roessingh Udink en Conringh Roessingh

Een voorname familie!
Dat het hier om een bijzonder voorname familie gaat, blijkt al meteen uit de notarisakte. Meester Roessingh, lid van de Gedeputeerde Staten Overijssel, woonde namelijk in Huize Singraven te Denekamp. Hieronder een foto van het luxueuze optrekje van de familie Roessingh, die ongeveer een eeuw later is genomen:

Het Overijsselse landgoed Singraven, in bezit van de familie Roessingh

Meester Roessingh wist iemand te strikken om zijn familiegeschiedenis op te laten tekenen door notaris De Bruijn en wel zijn familielid Johan Willem Roessingh, die sinds enige tijd in Cuijk rentenierde. Hoewel deze Johan geen beschikking had over 'famillie papieren', wist hij wel te vertellen dat de familie Roessingh een adellijk geslacht was, afkomstig uit Pommeren en dat zij enkele eeuwen geleden zelfs een grafelijke titel had. Vervolgens begint de oude heer te vertellen over de lotgevallen van deze familie, allemaal geput uit mondelinge overleveringen van zijn vader.

Beroofd en vervolgd
Twee tot drie eeuwen geleden hebben enkele voorouders van Johan Pommeren verlaten om in Franse krijgsdienst te gaan, zo vertelt Johan in 1847. Dit was echter geen vrijwillig avontuur! Zij moesten Pommeren noodgedwongen achter zich laten 'omdat zij ten gevolge van eene ongelukkig uitgevallen procedure over famillie goederen, van hunne middelen van bestaan beroofd, elders hun fortuin meenden te moeten zoeken.' De complete familie settelde zich om deze reden in Frankrijk.

Eerste pagina van de opmerkelijke notarisakte...

Maar ook hier werd de Roessinghs geen rust gegund en een 'fortuin' hebben ze hier zeker niet gevonden. In de akte wordt namelijk beschreven dat de familie in Frankrijk verbleef 'tot dat dezelve wegens haar Godsdienstig Geloof vervolgd, zich met de vlugt heeft moeten redden.' Waarschijnlijk werd de familie Roessingh de dupe van de Franse Hugenotenoorlogen, waarbij het protestantisme halverwege de zestiende eeuw werd verboden. Ook in de zeventiende eeuw werden de Franse protestanten nog geregeld vervolgd.

In die tijd bood de Republiek der Vereenigde Nederlanden een 'veilige toevlugt' voor vele Franse families, waaronder de Roessinghs, die zich in de 'Meijerij' vestigden. Uit doop-, trouw- en begraafboeken blijkt dat het nageslacht uiteindelijk in de regio van Tilburg terecht is gekomen.

...en het slot, waarin de wereldreis wordt beschreven

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Ssst! Luister naar 't verhaal van 't archief...
- Stephanus Hanewinckel: Blogger avant la lettre

Kousen in de uitverkoop

...Tilburgsche Courant 3 maart 1931...

Een heel gracieuze illustratie in deze advertentie van V&D, nog voluit geschreven als Vroom&Dreesmann. De kousen zijn dan ook 'elegant en toch solied', zo belooft de reclame.

Met de komst van V&D naar Tilburg in 1899 is de eerste vestiging in Noord-Brabant een feit. De zaak begint in de Heuvelstraat en is oorspronkelijk een winkel voor manufacturen en mantels. Later verhuist V&D binnen de Tilburgse binnenstad maar de oudere Tilburger zal vooral denken aan de grote brand in het pand aan de Heuvelstraat in 1965.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- De Sok
- Van Dijk's Diergaarde

Dr. Louis Pirenne: kind van een Belgische vluchteling

 

Gezinskaart van Pirenne, met oud-rijksarchivaris Louis Pierre Leon...

Eerlijk gezegd gaat deze blog niet over oud-rijksarchivaris Louis Pirenne (1924-2014). Hij heeft tenslotte de Eerste Wereldoorlog helemaal niet meegemaakt. Zijn vader - ook genaamd Louis - is wél één van de miljoen Belgische vluchtelingen die de grens van Beglië en Nederland tijdens deze oorlog overstak.

Louis Pirenne (1883-1962) droomde in zijn jeugd over een toekomst op zee. Niet vreemd voor een jonge knaap die opgroeide in de havenstad Antwerpen. Toch heeft Louis uiteindelijk het leven op zee niet nagestreefd. Hij besloot in 1901 elektrotechniek te gaan studeren aan de nieuwe school voor technisch onderwijs in Virton. Indertijd een studie voor de toekomst en te vergelijken met een studie 'social media' nu. Als elektrotechnisch ingenieur kon Louis overal aan de slag.

Spoorloos
Met het uitbreken van de oorlog is de chaos compleet. De migratie van vluchtelingen ontploft. Twee broers van Louis Pirenne vechten aan het front. Zijn jongere broer Felix had dienstplicht tot september 1914, maar dat liep uiteraard anders door de oorlog. Maurice - zijn jongste broer - had zich vrijwillig aangemeld bij het leger. Vanaf augustus 1914 is Louis Pirenne een tijd lang van de radar verdwenen voor familie en bekenden. Waarschijnlijk is hij te voet van Antwerpen naar Tilburg gegaan. Daar woonde zijn aanstaande schoonfamilie. Louis zou namelijk gaan trouwen in augustus 1914, maar hij heeft dit uit moeten stellen vanwege de oorlog. Pas op 22 januari 1915 is er weer een spoor van Pirenne. Uit correspondentie met zijn aanstaande echtgenote van januari 1915 blijkt dat hij werk heeft gevonden in Amsterdam, waar een grote behoefte was aan geschoolde technici.

Eindelijk getrouwd!

Huwelijksakte van Louis Pirenne en Petronella Menting in 1915

Waarschijnlijk was het deze behoefte aan technici die Pirenne heeft doen besluiten de tocht naar Nederland te maken. Pirenne heeft niet in één van de vluchtoorden in Brabant gezeten. Als elektrotechnicus kon Pirenne in zijn eigen bestaan voorzien en heeft daarbij onderdak gevonden bij zijn schoonfamilie in Tilburg. Na een roerig begin in zijn nieuwe land acclimatiseert Pirenne steeds beter in Nederland. Op 31 mei 1915 trouwt Pirenne alsnog met zijn geliefde Petronella.

Meer weten over Louis Pirenne? Lees dan het prachtige boek van oud-rijksarchivaris Louis Pirenne over de familiegeschiedenis van Pirenne. Getiteld, 'De archivaris vertelt. Tilburgse en Bossche herinneringen' (2009). 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Brabantse zaken tijdens de Eerste Wereldoorlog
- De professorenkamer

 

Het mysterie van de kleurencodes ontrafeld...

Geheimzinnige stipjes en streepjes in een Tilburgs trouwboekje

Op 30 april lieten we op deze blog bovenstaand trouwboekje uit Tilburg zien met allerlei vreemde gekleurde streepjes en stipjes. Meerdere trouwboekjes uit de jaren 1915-1917 zouden deze tekeningetjes bevatten en we vroegen jullie om thuis Tilburgse trouwboekjes op te duiken, zodat wij het mysterie van de kleurencodes konden ontrafelen...

Creatieve kinderen?

Op onze vraag kregen we veel reacties van gevonden trouwboekjes van grootouders, waarin de streepjes en stipjes ook werden aangetroffen. Alle boekjes kwamen uit Tilburg aan het begin van de twintigste eeuw. Sommigen van jullie dachten aan kliederende kinderen. Zo meenden Mia van der Lee en Mieke Rijnhart dat kleine kinderen de boekjes als tekenboekje hadden gebruikt en zich dus lekker hadden uitgeleefd met hun tekenkunsten.

Melkfraude!

Martin de Bruijn kwam echter met een heel ander verhaal. Volgens zijn tante waren de streepjes en stipjes gezet om de distributie van melk bij te houden. Zijn grootmoeder gumde zelfs wel eens enkele streepjes weg om zo meer melk voor zijn moeder en haar tweelingzus te kunnen krijgen. Tante was doodsbang dat de fraude uit zou komen en dat zij gesnapt zou worden bij het halen van de melk. Gelukkig is dit nooit gebeurd en zijn zij dus ook niet in de gevangenis beland...

Dit verhaal werd bevestigd door een reactie van K.Weijters, die aangeeft dat de streepjes en stipjes inderdaad stammen uit de distributietijd tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. De verstrekte bonkaarten werden weliswaar op de stamkaart aangetekend, maar in sommige gevallen werd hier ook het trouwboekje voor gebruikt. Vermoedelijke gebeurde dit vooral aan het begin van de distributieperiode, toen de stamkaart nog niet was ingevoerd. 

Mysterieuze rode 'M'

Links de rode letter 'M' die mogelijk voor 'melk' zou staan...

In sommige boekjes is naast de streepjes en stipjes een rode 'M' met een schuine streep eronder geschreven, zo vertelt Mieke Rijnhart. Ook in ons voorbeeld komt deze letter voor. Deze kan verwijzen naar het woord 'melk' en maakt bovenstaand verhaal over de melkdistributie heel aannemelijk. 

 
Nóg meer vragen...

Jullie reacties hebben ons goed op weg geholpen om het mysterie van de kleurencodes te ontrafelen, maar natuurlijk roepen de nieuwe vondsten ook weer nieuwe vragen op. Zo vraagt Stef Engering zich af of de drie gebruikte kleuren - blauw, paars en rood - staan voor drie verschillende soorten producten voor baby'tjes. Geldt dit in alle gevallen? En kreeg elk baby'tje 31 keer melk of verschilde dit per gezin?

We willen jullie hartelijk danken voor alle reacties en mochten jullie nog meer trouwboekjes tegenkomen met deze wonderlijke kleurencodes of andere verhalen over de achtergronden hiervan, dan zijn deze natuurlijk altijd van harte welkom!

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Weet jij het? Wat doen die streepjes daar? 

- Los het raadsel op van deze foto's

 

Documentaire over Marietje Kessels

Ze werd maar 11 jaar oud maar ook bijna 115 jaar later houdt ze de gemoederen bezig: Marietje Kessels. In 1900 werd ze verkracht en vermoord in de Heilig Hart Kerk in Tilburg. De moordzaak leeft nog steeds in Tilburg mede doordat er nooit een dader kon worden aangewezen. Verslaggever Sonny Mathura en cameraman Hugo Muffels gingen onder meer op onderzoek bij het BHIC en maakten een driedelige documentaire.

Enkele jaren geleden verscheen het boek De moord op Marietje Kessels. Dat deed de nodige stof opwaaien. Hierin stelt het nichtje Godelieve Kessels dat de Tilburgse pastoor George van Zinnicq Bergmann in 1900 de geruchtmakende moord op het 11-jarige meisje Marietje heeft gepleegd. 

Zij spraken Ed Schilders, advocaat Pieter van Dun en bezochten het Marietje Kessels Project. Daarnaast gingen ze ook zelf op onderzoek uit in het Tilburgs Archief en het BHIC. Benieuwd wat zij hebben gevonden? Bekijk dan de aflevering één, twee en drie terug via YouTube. 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- De naam van Marietje Kessels leeft voort
- Oudste kerkhof

Weet jij het? Wat doen die streepjes daar?

...Wat is de betekenis van de gekleurde stippen en strepen?...

Het mooie van archiefonderzoek is dat vaak de meest uiteenlopende vragen worden beantwoord. Maar soms roepen oude documenten juist weer vragen op. Dat is zeker het geval met dit trouwboekje uit de gemeente Tilburg. Want wat doen die gekleurde strepen en stippen daarin?

Vooralsnog kennen we het verschijnsel alleen in Tilburg. Daar duiken soms gekleurde stippen en strepen op in trouwboekjes bij kinderen die in de jaren 1915 - 1917 zijn geboren. Zowel bij de namen van jongens als meisjes staan vreemdsoortig codes (zie hieronder).

...detail uit het trouwboekje...

Zou het te maken hebben met inentingscodes waarbij trouwboekjes als een administratief middel dienden? Maar de Spaanse griep brak hier in 1918 uit. Zou het dan om influenza gaan? Of gaat het wellicht om héél iets anders? Hoe komen we erachter?

Nou, heb jij toevallig het trouwboekje van je (over)grootouders uit het eerste kwart van de 20ste eeuw thuis? Wil je dan eens kijken of er dergelijke codes zijn ingevuld? Zo ja, in welke plaats zijn je voorouders getrouwd? In welke jaren staan de kleurencodes? Bij welke jaren? Laat het weten en zo komen we samen achter het mysterie van de kleurencodes!

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Wie weet meer over Willem Tell?
- Dubbele bruiloft

Duik in de geschiedenis van Brabant

....Helvoirt, 1930...

Altijd al meer willen weten over het verleden van de regio en de regionale volkscultuur? Dan is dit je kans want komend voorjaar wordt de cursus ‘Regionale geschiedenis in Brabant: een verkenning’ van de leerstoel ‘Cultuur in Brabant’ gegeven op de Universiteit van Tilburg. De cursus wordt aangeboden door de Erfgoed Academie Brabant, het educatief netwerkcentrum voor cultureel erfgoed, geschiedenis, identiteit, streektaal en volkscultuur van Erfgoed Brabant.

De reeks van veertien hoorcolleges begint op maandag 20 januari 2014 en eindigt op 19 mei met een excursie. De colleges vinden wekelijks plaats tussen 10.45 en 12.30 uur en worden gegeven door drs. Jan van Oudheusden en prof. dr. Arnoud-Jan Bijsterveld. Prof. dr. Jos Swanenberg verzorgt een gastcollege.
Het hoorcollege behelst een inleiding in de bestudering van het verleden van de regio en de regionale volkscultuur. Centraal staat de wisselwerking tussen de beeldvorming over het Brabantse verleden en de vormgeving van de hedendaagse Brabantse identiteit.


Deze cursus staat open voor studenten van Tilburg University, mensen uit de archief- en museumwereld, studenten van de Open Universiteit en heemkundigen. De deelnamekosten voor niet-UvT-studenten bedragen € 100 exclusief en € 120 inclusief de aanschaf van het boek van Jan van Oudheusden, Verhalen van Brabant Geschiedenis en erfgoed in tien tijdvakken. Ook niet-UvT-studenten zijn dus van harte welkom, mits zij de hele cursus volgen en actief deelnemen in het lezen en bespreken van de literatuur. Er kunnen maximaal dertig mensen deelnemen. De cursus vindt plaats op de campus van de Universiteit van Tilburg, in lokaal PZ10: Prisma Building, begane grond, lokaal 10.

Inschrijven
Inschrijving voor de cursus is vanaf heden tot 15 januari as. mogelijk door het sturen van een e-mail naar info@erfgoedbrabant.nl onder vermelding van: naam, adres, postcode en woonplaats, telefoonnummers (ook mobiel) en e-mailadres (aangeven: met of zonder cursusboek).

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Start cursus Familiegeschiedenis
- Boekel breicursus

Baan kwijt vanwege Darwin

...directeur Van Hoek met de 'ridderorde'...

Corrie Aarts stuurde deze foto op. We zien rechts directeur Albert van Hoek van de Mater Amabilisschool in Tilburg. De man is net ontslagen. Waarom? Hij heeft zijn leerlingen verteld over de evolutieleer.

Corrie schrijft: "Meneer Van Hoek waagde het om ons te vertellen over de evolutie en omdat wij dat zeer interessant vonden, wisselde hij de katholieke lessen af met evolutieleer. Dit werd een groot conflict tussen het bestuur (bestaande uit nonnen) en de directeur. De klas kwam in opstand, er kwam een groot stuk in dagblad de Stem maar het mocht niet baten de directeur kreeg zijn onslag. Bij zijn afscheid heeft onze klas hem gehuldigd met een 'ridderorde', zoals te zien is op de foto."

Het lijkt nu onbegrijpelijk dat dat de reden van ontslag kan zijn maar ruim een halve eeuw geleden werd daar in sommige kringen anders over gedacht. Alleen... in welk jaar was het? En liever ook nog: in welke maand? De indrukwekkende online collectie historische kranten van de Koninklijke Bibliotheek levert dit keer niets op. Maar deze kwestie moet toch de pers hebben gehaald? Onze collega's van het Regionaal Archief Tilburg willen graag de helpende hand bieden maar aangezien daar de kranten op microfiches staan, is een nadere tijdsaanduiding wel nodig...

Wie weet er meer? Zat je bij meneer Van Hoek in de klas en weet je nog wanneer dit speelde? Of heb je wellicht het artikel uit De Stem bewaard? Vertel het ons zodat we het verhaal weer compleet kunnen maken!

De naam van Marietje Kessels leeft voort

Het kersverse boek De moord op Marietje Kessels doet de nodige stof opwaaien. Hierin stelt het nichtje Godelieve Kessels dat de Tilburgse pastoor George van Zinnicq Bergmann in 1900 de geruchtmakende moord op het 11-jarige meisje Marietje heeft gepleegd.

Een van onze vaste BHIC-bezoekers Henk Ruijs stuurde ons enkele dagen geleden het bidprentje van Marietje op. Hij schrijft erbij: "Vanmorgen stond er weer een ingezonden brief in het Brabants Dagblad over de zaak Marietje Kessels. Iemand die het opnam voor de pastoor. Hoewel het natuurlijk een zeer trieste gebeurtenis was, destijds, heeft het wel een zeer hoog Agatha Christie-gehalte.

Wie heeft het gedaan? Alle ingredienten zijn aanwezig: een onschuldig vermoord meisje, de pastoor, de koster, de schilder (die vanwege zijn "geringe komaf" natuurlijk bij voorbaat al verdacht is), de rijke, godvruchtige fabrikant, socialistische kringen in welke de pastoor bij voorbaat al verdacht is, de geheime gezanten uit Rome, etc. Agatha had het niet kunnen verzinnen.

Fascinerend en daarmee ook zeer begrijpelijk dat deze kwestie tot op de dag van vandaag de gemoederen bezig houdt. Hoe spijtig ook dat toen een jaar geleden het testament van Van Zinnicq - Bergmann na 100 jaar geopend mocht worden, er geen schuldbekentenis in zat.

Velen hadden daar op gehoopt en ook ik was zeer benieuwd. Maar daarmee zou de zaak eindelijk opgelost zijn en ergens, ergens zou dat toch ook wel weer jammer zijn. Want zo blijft de fascinatie in stand. Maar goed, het blijft natuurlijk om een verkracht en vermoord klein meisje gaan, laten we dat vooral niet vergeten."

Het Regionaal Archief Tilburg heeft een mooi Youtube-filmpje gemaakt over Marietje Kessels. En wist je trouwens dat er in het onderwijs weerbaarheidsprojecten worden gegeven onder de naam van Marietje Kessels? Ookal heeft het meisje er zelf niets aangehad, haar naam leeft voort.